Кіріспе

Jun'yō Maru (順陽丸) – 1913 жылы Шотландияда салынған, 1927 жылға дейін британдық иеленушілерге тиесілі болған, содан кейін 1944 жылы Корольдік теңіз күштерінің су асты кемесі батырғанша Жапонияның иелігінде болған жүк кемесі. Кеме шотландтық жүк тасымалдау компаниясы үшін Ардгорм деп салынған. 1917 жылы Furness, Withy & Co компаниясының еншілес фирмасы оны сатып алып, Hartland Point деп атады. 1918 жылы ол Furness, Withy компаниясының басқа еншілес фирмасына берілді және Hartmore деп аталды. 1921 жылы Anglo Oriental Navigation Company оны сатып алып, Sureway деп атады. 1927 жылы жапондық иеленушілер кемені сатып алып, Junyo Maru деп атады. 1938 жылы атауының ресми тіркелген жазылуы Zyunyo Maru болып өзгерді. Латын әліпбиіндегі қазіргі заманғы жазылуы – Jun'yō Maru. 1944 жылы Jun'yō Maru «тозақ кемесі» ретінде қолданылып, шамамен 4200 явандық құл еңбекшілерді және 2300 одақтас әскери тұтқынды (ӘТТ) тасымалдаған кезде су асты кемесі оны батырды. 5000-нан астам адам қаза тапты. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстағы ең көп өлім-жітімге әкелген теңіз апатының бірі және су асты кемесі салдарынан батқан кемелер арасындағы ең көп өлім-жітімнің бірі.

Ғимарат және оның алғашқы иесі

Роберт Дункан & Co компаниясы кемені Порт Глазгода 324-ші құрылыс нөмірімен салды және 1913 жылдың 30 қазанында суға түсірді. Кеменің тіркелген ұзындығы 123,44 м, ені 16,15 м және тереңдігі 8,29 м болды. Оның тоннажы көрсетілмеген, ал қуаты 475 НХП болатын үш цилиндрлі үш есе кеңейтілген бу машинасымен қозғалатын бір бұрандасы болды. Бұл бу машинасы Джон Г. Кинкейд & Company (Гринок) компаниясымен жасалған. Кеменің алғашқы басқарушылары – шотландтық Лэнг & Фултон Лтд компаниясы, олар бірнеше жүк тасымалдайтын бу кемелерін басқарды және олардың әрқайсысына "Ард–" деп басталатын есім берді. Олар жаңа кемеге Ардмор деп ат қойып, оны Гринокта тіркеді. Кеменің Ұлыбританиядағы ресми нөмірі 135334, ал кодты әріптері JDPQ болды.

Меншік иесінің өзгеруі

1917 жылы Фурнесс, Уитси Ланг және Фултоннан екі кеме сатып алды: құрылысы әлі аяқталмаған Ардглен және Фурнесс, Уитси Хартленд Пойнт деп атаған, Ливерпульде тіркелген және оның Норфолк және Солтүстік Америка Бу кемелері компаниясының еншілес компаниясына берілген Ардгорм. 1918 жылы Фурнесс, Уитси Хартленд Пойнтты Джонстон Лайны еншілес компаниясына ауыстырып, оны Хартмор деп атады. 1919 жылға қарай кеме сымсыз телеграфиямен жабдықталды. 1921 жылы Англо-Ориенталдық Навигациялық Компания Хартморды сатып алып, оны Sureway деп атады және Yule, Catto & Co компаниясын оның басқарушылары етіп тағайындады. 1927 жылы Санё ШаГоши Кайша кемені сатып алып, оны Джуньё Мару деп атады және Такасагода тіркеді. Оның жапондық кодтары THSV болды. 1928 жылы Санё ШаГоши Кайша оны Токиода тіркелген Кабафуто Кисен КК компаниясына сатты. 1934 жылға қарай оның шақыру белгісі JKLB болды. 1938 жылы Баба Шоджи КК кемені сатып алды, ал оның тіркелген аты Цюньё Мару болды. Латын әліпбиіндегі қазіргі заманғы жазылуы – Jun'yō Maru.

Тозақ кемесі

1944 жылдың қыркүйегіне қарай Jun'yō Maru кемесі палубалары арасында бамбуктан жасалған мұражайлармен және кеме ішінде үш-төрт қабатқа төселген ұйықтармен жабдықталды. Онда ішкі қажеттерге арналған дәретханалар дерлік жоқ, ішуге арналған су да жеткіліксіз, тек екі құтқару қайығы және өте аз мөлшерде құтқару салдары болды. Кемеге 4200 немесе 4300 жавандық мәжбүрлі еңбекші (rōmushas) және шамамен 2200–2300 одақтас әскери тұтқындары (POW) мінгізілді. Олар Батавияға жақын Жавадағы Танжунг Приок портынан Суматра арқылы теміржол салу үшін Пеканбаруға жеткізілуі керек болды. Әскери тұтқындардың арасында кем дегенде 1700 голландиялық, 506 индонезиялық және 14 америкалық болды. Ромушалар бірінші және екінші жүк бөлімшелеріне, кеменің орта тұсындағы негізгі құрылымның алдына тығылып орналасты. Одақтас әскери тұтқындары үшінші және төртінші жүк бөлімшелеріне жиналды. Кейбір тұтқындар палубада қалды. Көптегені кемеге мінер алдында-ақ нашар тамақтану және дизентериямен ауыра бастаған. Бірі өлді, ал енді біреулері есінен жаңылып қалды. 16 қыркүйекте Jun'yō Maru Танжунг Приоктан Суматраға бағыт алды. Ол Сунда бұғазынан өтіп, Кракатау аралынан өтті. 17 қыркүйекте кеме Падангқа қарай, императорлық жапон теңіз күштерінің кішкентай кемесінің сүйемелдеуімен жүріп келе жатқан еді, куәгерлер оны корвет немесе канонерлік қайық деп сипаттады. 18 қыркүйекке қарай кемеде екі теңіз сүйемелдеуші кеме болды, олардың біреуі әр жақта, HMS Tradewinds экипажы моторлы қайықтар деп сипаттады.

Суға бату

Jun'yō Maru қорғаныс мақсатында зигзаг тәрізді бағытпен жүріп жатқан, бірақ бір бұрылысы кемесін су астында қалған Tradewind-тің қасына алып келді. 18 қыркүйекте сағат 1600 шамасында Tradewind төрт торпедадан тұратын залп жасады. Олардың екеуі Jun'yō Maru кемесіне тиді, біреуі алдыңғы жүк бөліміне, екіншісі артқы бөліміне. Бір сүйемелдеуші кеме үш тереңдік заряды тастап қарсы шара қолданды, ал екіншісі жапондықтардың аман қалғандарын құтқарып алды. Tradewind терең суға шұғып, зақымданудан құтылды. Jun'yō Maru шамамен 15 минут ішінде корпусымен суға батып кетті. Jun'yō Maru кемесінің жапондық экипажы бір құтқару қайығын теңізге жіберді, бірақ ол тесіліп, жылдам суға батып кетті. Оның ішіндегілер кемеге жетуге тырысқан тұтқындарды кері қайтару үшін балта қолданды. Jun'yō Maru кемесіндегі ромушалар мен әскери тұтқындар кемеден шығу үшін палубаға көтерілуде қиындықтарға тап болды. Британдық аға әскери тұтқын, капитан Аптон, әскери тұтқындарды құтқару салдарына түсіріп, судағы аман қалғандарға сөре беру үшін кез келген нәрсені лақтыруға ұйымдастырды. Көптеген ромушалар мен әскери тұтқындар кемемен бірге батып кетті немесе теңізде жүзу кезінде суға батып қайтыс болды. Келесі күні таңертең жапондық сүйемелдеуші кемелердің бірі қайтып келіп, 680 аман қалған тұтқынды құтқарып алды. Оларды Пеканбаруға алып барып, теміржол құрылысына жұмысқа орналастырды. Есімдердің тізімінде одақтас әскери тұтқындарының өлімі шамамен 1,449 деп көрсетілген, бірақ апатта қанша ромуша қаза болғаны белгісіз. Бұл санның көп бөлігі 4,000 мен 4,100 аралығында деп есептеледі.