Кіріспе

Гарри Виктор Джаффа (7 қазан 1918 – 10 қаңтар 2015) – американдық тарихшы және саяси философ, сондай-ақ жазушы және профессор. Ол Клермонт МакКенна колледжі мен Клермонт аспирантурасының профессоры болды, ал Клермонт институтының еңбегімен марапатталған мүшесі еді. Роберт П. Крайнак оның «өмірлік еңбегі – Лео Штраустың табиғи құқық философиясын осы заманғы салыстырмалылық пен нигилизмге қарсы американдық қолданысқа дамыту болды» дейді. Джаффа Аристотель мен Томас Аквиннен бастап Авраам Линкольн, Уинстон Черчилль және табиғи заңға дейінгі тақырыптар бойынша жазған. Оның еңбектері "Claremont Review of Books", "Review of Politics", "National Review" және "New York Times" басылымдарында жарияланды. Оның ең танымал еңбегі – 1959 жылы жазылған «Бөлінген үйдің дағдарысы: Линкольн-Дуглас дебаттарындағы мәселелерге түсіндірме». 1964 жылы республикалық партияның президенттікке үміткері Барри Голдуотердің қабылдау сөзіндегі «бостандықты қорғаудағы экстремизм – ешқандай жамандық емес» деген сөзді Джаффа жазған. Ол Роберт Боркпен американдық конституционализм тақырыбында пікір алмасты. 2015 жылы қайтыс болды.

Ерте өмір және білім

Джаффа 1918 жылдың 7 қазанында Нью-Йорк қаласында Артур Соломон Джаффа мен Франсис Ландау Джаффаның отбасында дүниеге келді. Оның екінші аты Бірінші дүниежүзілік соғысқа сілтеме жасайды, ол оның туған жылында аяқталған. Оның отбасы еврейлер болған. Ол Йель университетінде ағылшын әдебиеті саласы бойынша бакалавр, ал «Жаңа әлеуметтік зерттеулер мектебінде» саяси философия саласы бойынша философия докторы (PhD) дәрежесін алды. PhD студенті кезінде ол қолдан келген кітап дүкенінде Линкольн-Дуглас дебаттарының бір данасын тапқаннан кейін Авраам Линкольнға қызығушылық таныта бастады. Джаффа Лео Штраустың алғашқы докторанттарының бірі болды. Аристотель және Тома Аквинскийге арналған диссертациясы кейіннен оның «Томизм және аристотелизм» атты тұңғыш кітабына айналды. Онда ол Аквинскийдің христиандық сенімдері Аквинскийдің Аристотель туралы еңбектеріне әсер еткенін дәлелдейді. Аласдер Макинтайр осы кітапты «көңіл көтерілмей қалған, бірақ заманауи классика» деп сипаттайды.

Еңбек жолы мен көзқарасы

Жаффа докторлық дәрежесін алғанға дейін 1940 жылдары Куинс колледжінде, Нью-Йорқ қалалық колледжінде және Чикаго университетінде оқытумен айналысты. Жаффа өзінің жазбаларымен қатар саяси өмірге де белсенді қатысты. Сэм Таненхаус сипаттағандай, ол 1960 жылдары "Шошқалар шығанағы оқиғасынан кейін партиясын ауыстырған Кеннеди демократы" болды.

Авраам Линкольн стипендиясы

Яффа Авраам Линкольн туралы екі кітап жазды. Оның алғашқысы, "Бөлінген үйдің дағдарысы: Линкольн-Дуглас дебаттарындағы мәселелерді түсіндіру" 1959 жылы жарық көрді. Қырық жыл өткен соң, ол "Азаттықтың жаңа өркені: Авраам Линкольн және Азамат соғысының басталуы" кітабын жариялады. Яффа Клермонт институты, National Review және басқа да журналдар үшін Линкольн туралы көптеген мақалалар жазды. Яффадан бұрын, М. Э. Брэдфорд, Рассел Кирк және Уиллмур Кендалл сияқты көптеген консервативті ғалымдар Линкольннің президенттігі федералды биліктің күрт өсуіне және жеке құқықтардың шектелуіне алып келді деп есептеді. Яффа сондай-ақ Тәуелсіздік декларациясы мен Конституцияның өзара байланыста екенін, Конституцияның Тәуелсіздік декларациясының қағидаларын сақтау мақсатында жасалғанын айтты. Бұл пікір заңгер-ғалымдардың, әсіресе Роберт Борктің сынына ұшырады.

Бөлінген үйдің дағдарысы

"Бөлінген үйдің дағдарысы" еңбегінде Джаффа Америка Азамат соғысының алдында өткен Линкольн-Дуглас дебаттарын талқылайды. 1850-ші жылдары құлдықтың аумақтарға және еркін штаттарға таралуына қатысты алаңдаушылық американдық саясаттың басты мәселесіне айналды. Стивен А. Дуглас халық егемендігі доктринасын ұсынды, ол құлдықтың аумақтарға таралуына қатысты Конгресс билігін жойды және әрбір аумақтың азаматтарына құлдықтың заңдылығын өздері шешуге мүмкіндік берді. Ал Линкольн халық егемендігін көпшіліктің тираниясының тағы бір көрінісі деп есептеді. Линкольн көпшіліктің басқа адамдарды құлдыққа салуға "Барлық адамдар тең жаратылған" деген құрылтайшылық қағидаға қайшы келіп, рұқсат бере алмайтынын айтты, себебі құлдық осы қағиданы бұзады. Екі саясаткер 1858 жылы Иллинойс штатының Сенат мандатына ие болу үшін күресті. Кітапта Джаффа Линкольн мен Дугластың аргументтерінің философиялық негіздерін түсіндіреді. Кэтрин Цукерттің сөзіне қарағанда, Джаффа "Америкаға Стросс мектебінің Сократтық саяси философия дәстүрін қайта жаңғырту әдістерін және мазмұнын қолдануды мақсат еткен". Штраусс сияқты, Джаффа да заманауилықтың моральдық және саяси философияны деградацияға ұшырату бейілін байқады, ол Дугластың халық егемендігіне шақыруында көрінді. Джаффа сондай-ақ Линкольннің Дугластың аргументіне Тәуелсіздік декларациясынан туындаған Аристотельдік немесе классикалық философиялық көзқараспен, "барлық адамдар тең жаратылған" деген тұжырыммен қарсы шыққанына сенді. The New Yorker журналында Сэм Таненхаус бұл кітапты "Линкольн туралы зор әдебиеттегі шешімді нүкте" деп сипаттап, "Линкольн одан терең ойлы моральдық философ ретінде шығады" деп жазды. Джаффа адам теңдігін Американың "көне сенімі" деп сипаттайды және Тәуелсіздік декларациясы табиғи құқық принциптерін бейнелейді деп санайды. Джаффаның пікірінше, Линкольннің міндеті Американың саяси сенімін қайта жаңғырту, Одақты Конфедерацияның тарихи тұжырымынан құтқару болды. Джаффа Джон Кэлхунның саяси философиясын Конфедерацияның жаңа конституциясының тірегі және оның адамдардың теңсіздігі туралы түсінігі деп есептейді. Оның сөзіне сүйенсек, Кэлхун теңдікті адамның табиғи құқығы емес, мемлекеттердің нормативтік атрибуты деп санайды. Сонымен қатар, Кэлхун адам теңдігі тең адамдардың емес, тең мемлекеттердің арақатынасынан туындайды деп есептейді. Сондықтан Джаффа Кэлхунның теңдік туралы түсінігі Американың негізін қалаушыларынан мүлдем өзгеше деп санайды.

Роберт Боркты сынға алу

Жаффа бұрынғы Жоғарғы Сот төрелігіне үміткер Роберт Борктың американдық конституционализм туралы теориясы Тәуелсіздік декларациясының қағидаларымен түбегейлі қайшылықта болып, жеткілікті түрде консервативтік емес екенін айтты. Жаффа Борктың пікірі Азамат соғысы кезінде Джон Кэлхун мен Конфедерация тарапынан білдірілген заңдық позитивизм мен моральдық релятивизмге ұқсас екенін мәлімдеді. Жаффаның сөзіне қарағанда, Борк Конституция мен Декларацияны бір-бірін толықтырмауға тиіс екі бөлек құжат деп есептейді. Борк Конституцияда аборт немесе гомосексуалдардың құқықтары туралы ештеңе жазылмағанын дәлелдеді. Яффа Конституция табиғи құқық принциптерін ұстанады, демек, штаттарға аборт жасауды немесе гомосексуализмді қорғауға рұқсат етілмейді деп сенді. Борк Жаффаның теориясы "конституциялық құқықтағы жүрек қалаған нәрсе туралы теорияға" тең екенін айтты: "адамға ұнамайтын әр нәрсе Конституцияда бар", сондай-ақ оған қосылғандардың "Гарри Блэкмунмен ортақ нәрсесі көп, бірақ оны мойындағысы келмейді" деді.

Ұлттық шолу

Яффа Уильям Ф. Баклимен жақын дос болды және өмірі бойы National Review журналында Линкольн туралы бірнеше мақала жариялады. Ол Баклиге Ирвинг Кристолмен дауласып, либералдық журналдар мен неоконсервативтік басылымдардан қара тізімге түскеннен кейін өзінің еңбектерін жариялауға мүмкіндік бергенін алғыс айтты. Дегенмен, Яффа журналда жариялаған Расселл Кирк және Франк Майер сияқты көптеген авторлармен келіспеді. Оның сөзіне қарағанда, осы және басқа да авторлар Тәуелсіздік декларациясының принциптерін және оның негізгі қағидасы – "барлық адамдар тең құқықпен туған" деген тұжырымын қабылдамады. Яффа өмірі бойы консерваторлар мен либералдарға декларацияның маңыздылығын жеткізіп келді.

Барри Голдуотердің науқаны

1964 жылғы президенттік науқан кезінде республикалық партияның үміткері Барри Голдуотерге сөз жазушы болып жұмыс істеген Джаффа, республикалық партияның президенттік ұсынымын қабылдау сөйлемінде "Азаттықты қорғаудағы радикализм – кемшілік емес, ал әділдікті іздеудегі шалалық – артықшылық емес" деген сөзді жазды. Бұл сөз Цицеронның еңбектерінде кездеспейді, шындығында оны Джаффа жазған.

Өлім

Жаффа 2015 жылдың 10 қаңтарында Помона аңғары ауруханасында қайтыс болды, сол күні оның страусиандық әріптесі және қарсыласы Уолтер Бернс та дүниеден өтті.

Жеке өмір

1942 жылы Джаффа Марджори Батлерге үйленді; ол 2010 жылы дүниеден озды.

Мақалалар

"Тарихтың аяқталуы – еркіндіктің аяқталуы" 17 қаңтар, 1990 ж. "Гомосексуализм және табиғи заңдылықты түсіндіру" 1 қаңтар, 1991 ж. "Ричард Мордың кітабына шолу" 1 ақпан, 1991 ж. "Филип Динияға жауап" 19 тамыз, 1993 ж. "Адам бостандығын қорғау" 15 сәуір, 1994 ж. "Адам бостандығын қорғау" 15 сәуір, 1994 ж. "Линкольн партиясы және бюрократтар партиясы" 13 қыркүйек, 1996 ж. "Линкольн құлдықтың жойылуын қалай болжаған" 29 қаңтар, 1998 ж. "Лео Штраус, Киелі кітап және саяси философия" 13 ақпан, 1998 ж. "Америкалық консерватизмнің жалған пайғамбарлары" 12 ақпан, 1998 ж. "Күшейе түскен дағдарыс" 9 ақпан, 1999 ж. "Неге ерекше мүдделер мен Конституция сіз үшін пайдалы" 20 ақпан, 2000 ж. "Линкольнның туған күні туралы ойлар" 22 қаңтар, 2001 ж. "Маккейн не айтса да, сайлауалды реформа Конституцияға қайшы" 1 ақпан, 2001 ж. "Американың негізін қалауда Аристотель мен Локк" 10 ақпан, 2001 ж. "Америкалық консерватизм және қазіргі дағдарыс" 12 ақпан, 2003 ж. "Страус 100 жаста" 14 мамыр, 2003 ж. "Тағы бір Уинстон Черчилль бола ма?" 6 ақпан, 2004 ж. "Тарихта бұрын-соңды болмаған" 2 шілде, 2004 ж. "Адамгершіліксіз өтірікшілер және адал шындықты айтушылар" 17 тамыз, 2004 ж. "Күнәнің үлесі" 11 қазан, 2004 ж. "Түссіз Конституцияның логикасы" 6 желтоқсан, 2004 ж. "Жаффаның интеллектуалды дизайн туралы пікірі" 3 қаңтар, 2006 ж. "Даулы сұрақ" 9 қаңтар, 2007 ж. "Американың құрылуы – ең жақсы үлгі" 4 шілде, 2007 ж. "Макбет және моральдық әлем" 19 ақпан, 2008 ж. "Баклидің руы" 4 сәуір, 2008 ж. "Құдай Американы жарылқасын", "Кларемонт кітаптар шолуы", 2008 жылдың көктемі. "Әлемді өзгерткен сөз" 6 ақпан, 2009 ж. "Линкольн Пеорияда" 2009 жылдың күзі. "Аристотель және жоғары жақсылық" 1 шілде, 2011 ж.