Кіріспе

Нимодипин - кальций арналарын блоктаушы класының антигипертензивтік дәрісі, ол Нимотоп саудалық атауымен және басқа да атаулармен сатылады. Бұл препарат субарахноидтық қан кету (мидың қан кетуінің бір түрі) салдарынан туындайтын тамырлардың спазмын алдын алу үшін қолданылады. Бастапқыда ол кальций арналарын блоктаушылар класында жоғары қан қысымын емдеу үшін жасалған, бірақ қазір бұл мақсатта қолданылмайды. Ол 1971 жылы патенттелген және 1988 жылы АҚШ-та медициналық қолдануға бекітілген. Германияда бұл препарат 1985 жылы медициналық қолдануға рұқсат алған.

Медициналық қолдану

Ми тамырларына белгілі бір таңдаулылығы болғандықтан, нимодипин негізгі қолданысы ми тамырларының спазмын және одан туындайтын ишемияны – субарахноидтық қан кетудің (мидың бір түрі) асқынуын алдын алу болып табылады. Бұл, әсіресе, жарылған бас ішілік аневризмадан туындайды, пациенттің инсульттан кейінгі неврологиялық жағдайына қарамастан. Оны субарахноидтық қан кетуден кейін 4 күн ішінде бастап, үш апта бойы қолдану керек. Қан қысымы 5%-дан артық төмендесе, дозасын түзету қажет. Интравендік нимодипинді жүйелі түрде қолдану мәселесі әлі де даулы. 2003 жылғы зерттеу (Belfort және авторлар тобы) ауыр преэклампсиясы бар әйелдерде нимодипиннің ұстамаларды алдын алуда магний сульфатынан нашар екенін көрсетті. Нимодипин бас жарақатын емдеу үшін тұрақты түрде қолданылмайды. Травмалық субарахноидтық қан кетуді емдеу үшін жүргізілген бірнеше зерттеулердің жүйелі шолуы нимодипинмен емделген пациенттерге ешқандай айқын пайда әкелмеді. Ми жарақатынан кейін және кейін миндаль-жамбас аймағын жоюдан кейін ультрадыанды биполярлық циклді емдеуде нимодипиннің табысты қолданылған бір жағдайы тіркелген.

Дозалау

Тұрақты дозасы – 60 мг таблеткаларды әр төрт сағат сайын қабылдау керек. Егер науқас таблеткаларды ауызбен қабылдай алмаса, бұрын сағатына 1–2 мг жылдамдықпен тамырға инфузия жасау арқылы берілетін (дене салмағы 70 кг-дан аз немесе қан қысымы тым төмен болса, дозасы төмендетілетін), бірақ тамырға салынатын препарат қолданудан алынғаннан кейін, назогастрикалық зонд арқылы беруге болады.

Қарсы көрсетілімдер

Нимодипин төмен қан қысымымен, бетке қызарумен және тершеумен, ісінумен, құсумен және басқа да асқазан-ішек проблемаларымен байланысты, олардың көпшілігі кальций арналарын блокадалайтын препараттардың мәлім сипаттамалары болып табылады. Бұл препарат тұрақсыз стенокардия немесе бір айдан жақын уақытта болған миокард инфарктісі кезінде қолдануға қарсы көрсетіледі. Нимодипин бұрын көкейкестен берілгенімен, FDA 2006 жылдың қаңтарында ескерту жариялады, онда мақұлданған ауызға қабылданатын препаратты көкейкестен пайдалану туралы хабарлар түскенін, бұл ауыр асқынуларға алып келгенін ескертті; бұл қаптамадағы ескертулерге қарамастан жасалған.

Жағымсыз әсерлері

FDA қосалқы әсерлерді доза деңгейлеріне сәйкес топтарға жіктеді, олар q4h схемасы бойынша берілді. Жоғары дозалы топта (90 мг) 1%-дан кем пациенттерде жағымсыз құбылыстар тіркелді, оның ішінде: қышу, асқазан-ішек жолынан қан кету, тромбоцитопения, неврологиялық жағдайдың нашарлауы, құсу, шегіну, жүрек жеткіліксіздігі, гипонатриемия, тромбоциттер санының азаюы, тараған интраваскулярлық коагуляция, терең вена тромбозы.

Метаболизм

Нимодипин алғашқы өту метаболизмінен өтеді. Нимодипиннің дигидропиридиндік сақинасы бауыр жасушаларында цитохром P450 3A (CYP3A) изоформасымен катализденетін процесте дегидрогенацияланады. Дегенмен, тролеандомицин (антибиотик) немесе кетоконазол (құрылысқа қарсы препарат) бұл процесті толығымен тежеуі мүмкін.

Эскреция

Радиоактивті таңбалауды қолданған адам емес сүтқоректілердегі зерттеулер көрсеткендей, дозаның 40–50% зәрмен шығарылады. Маймылдардағы қалдық деңгейі ешқашан 1,5%-дан жоғары болған емес.

Әрекеттің түрі

Нимодипин L типті, кернеуге тәуелді кальций арналарына қатаң байланысады. Оның тамырлардың спазмын болдырмау механизмі туралы көптеген теориялар бар, бірақ ешқайсысы толыққанды дәлелденбеген. Нимодипин сонымен қатар минералокортикоид рецепторының антагонисті немесе антиминералокортикоид ретінде әрекет ететіні анықталды.

Синтез

Нимодипин (5) синтезі үшін маңызды ацетоацетат (2) натрий ацетоацетатын 2-метоксиэтилхлоридпен алкилдеу арқылы алынады. Мета-нитробензолдың (1) Алдол конденсациясы және аралық өнімнің энаминмен (4) келесі реакциясы нимодипинге әкеледі.