Кіріспе

Тайджин кёфушо (対人恐怖症, TKS, тайджин кёфушо симптомдары) – жапон мәдениетіне тән ерекше синдром. Тайджин кёфушо термині адамдар арасындағы қарым-қатынастарға (тайджин) деген қорқыныш (кёфу) бұзылысын (шо) білдіреді. Тайджин кёфушомен ауыратындар өздерінің дене функцияларына немесе сыртқы түріне байланысты ұялуы мүмкін, сондай-ақ басқаларды ренжітуден қорқуы да ғажап емес. Бұл дене функциялары мен сыртқы түрге бет-әлпет, иіс, қимыл-әрекет және тіпті жалпы келбет жатады. Олар өзгелерді өздерінің қатысуларымен ұялтуды қаламайды. Бұл мәдениетке байланысты синдром – қорқыныш пен үрейге негізделген әлеуметтік фобия. Бұл аурудың белгілері: қоғамдық іс-шаралар мен жиындардан қашу, жүрек соғысының тездетілуі, тыныс алудың қиындауы, паникалық шабуылдар, дікілдеу, адамдардың арасында үрей мен қорқыныш сезімі. Бұл бұзылудың себептері көбінесе эмоционалдық жарақаттар немесе психологиялық қорғаныс механизмінен туындайды. Бұл ауру еркектерде әйелдерге қарағанда жиірек кездеседі. Өмір бойында кездесу жиілігі 3–13% деп есептеледі.

Диагностика

Адам әлеуметтік жағдайларда өз мінез-құлқының, әрекеттерінің және физикалық ерекшеліктерінің жеткіліксіз екенін сезінсе, оған тайджин киофушо диагнозы қойылуы мүмкін. Осы сезімдердің салдарынан, олар ұят, қызығушылықсыздық, алаңдаушылық, қорқыныш және әлеуметтік жағдайлармен бетпе-бет келгенде туындайтын басқа да жайсыз сезімдер арқылы эмоционалдық күйзеліс түрінде тұрақты азап тартады. Сонымен қатар, адамдар басқалармен салауатты қарым-қатынас орната алмау туралы да уайымдайды. Тайдин киофушомен ауыратын адамдар әлеуметтену кезінде ауыртпалы әлеуметтік және жеке қарым-қатынас жағдайларын болдырмауға тырысады, бірақ сонымен бірге олардан қашып қалғысы келеді. Гипохондриялық темпераментте интроверсия мен экстраверсия арасындағы тепе-теңдік интроверсияға қарай бейімделген. Интроверсия ауруға шалдыққандардың өзіне және өзінің проблемаларына назар аударуына себеп болады, ал әлсіздіктеріне тікелей назар аудару оларды одан да көбірек уайымға және депрессияға ұшыратады. Бұл 1910 жылдары Шома Морита жапондық психикалық ауруларды – тайджин киофушо және шинкеишицу (нервтік ауру) емдеу үшін әзірлеген. Алғашқы емдеу режимі пациентті оқшаулауды, міндетті түрде төсекке жатуды, күнделік жазуды, қолмен жұмыс істеуді және өзін-өзі қабылдаудың маңыздылығы туралы лекцияларды қамтыды. 1930 жылдан бері емдеу пациенттерге амбулаторлық және топтық емдерді қосу арқылы өзгертілді. Бұл өңделген нұсқа нео-Морита терапиясы деп аталады. Дәрі-дәрмектер де тайджин киофушоны емдеудің қабылданған құралы болды. Басқа емдеу әдістеріне жүйелі десенсибилизация кіреді, ол біртіндеп қорқынышқа ұшырату және қорқыныш пен алаңдаушылықты басу үшін релаксация дағдыларын үйренуді қамтиды. Милнаципран, серотонин-норадреналин кері сіңіруін тежегіш (СНРИ), қазіргі уақытта тайджин киофушоны емдеуде қолданылады және осымен байланысты әлеуметтік алаңдаушылық бұзылысына тиімділігі дәлелденген. Бұл ауруды емдеудің басты мәселесі – науқастардың назарын дене мүшелері мен сезімдеріне аудару. Аурудың өмір бойында кездесу жиілігі 3%-дан 13%-ға дейін ауытқиды, ал ауырлығы өмір бойы өзгеріп отырады. Шамамен тайджин киофушомен ауыратын адамдардың 17%-ы жағымсыз дене иісін бөліп алудан қорқады. Кейде дұрыс диагноз қойылмаса да, тайджин киофушоның белгілері Жапонияда жиі кездеседі.