Кіріспе
Бұзылған американдық I сыныпты темір жолы (1908–1970)
Спокан, Портленд және Сиэтл темір жолы (SP&S;) – АҚШ-тың солтүстік-батысындағы темір жол. 1905 жылы құрылған, ол Ұлы Солтүстік темір жолы мен Солтүстік Тынық мұхиты темір жолының бірлескен жобасы болып табылды, мақсаты – Колумбия өзенінің сол жағалауымен темір жол салу. Кейіннен темір жол Орегон штатында басқа да бағыттарды салған немесе сатып алған. 1970 жылдың наурыз айында SP&S «Берлингтон Нортерн» темір жолына қосылды. Желінің қалдықтары қазіргі уақытта BNSF Railway және Portland and Western Railroad компанияларымен пайдаланылуда.
Тарих
Темір жол 1905 жылы Джеймс Хилл тарапынан өзінің екі трансконтинентальдық темір жолын – Солтүстік Тынық мұхиты (NP) және Ұлы Солтүстік (GN) темір жолдарын Портлендке (Орегон штаты) Спокан қаласынан (Вашингтон штаты) жалғау мақсатымен құрылды. Бұл Орегондағы ағаш саудасының бір бөлігін алуға мүмкіндік берді, бұл бизнес сол кезде Э.Х. Харриманның Юнион Пасифик және Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолдарының басты саласы болды. Құрылыс 1906 жылы «Портленд және Сиэтл темір жолы» деген атпен басталды, ол Ванкуверден шығысқа және оңтүстікке қарай жүргізілді. Жұмысқа Колумбия, Орегон және Уилламет өзендеріндегі үш ірі көпірдің салынуы кірді. Харриманның құқықтық шағымдарына қарамастан, бір жыл ішінде желі Колумбия өзені бойындағы Паскоға дейін салынды, онда ол NP темір жолымен қосылды. 1907 жылдың 15 желтоқсанында ашылған желінің алғашқы бөлігі Паскодан батысқа қарай Клиффс (Мэрихилл маңында) дейін 180 шақырым (112 миль) созылды. 1908 жылдың 15 қаңтарында операция батысқа қарай Лайлға дейін 53 шақырымға (33 миль) ұзартылды, ал Паскодан Ванкуверге дейінгі 356 шақырымдық (221 миль) бөлімде құрылыс жұмыстары жалғасты. 1908 жылдың 11 наурызында Шериданс-Пойнтта Колумбия бойындағы темір жолдың аяқталуын еске алу үшін «алтын тік» салтанаты өтті. SP&S жүк және жолаушылар тасымалы (Паскодан) Портлендке 1908 жылдың қараша айында басталды (Бірінші және Екінші бөлімшелер). 1909 жылы темір жол Снейк өзені бойындағы Споканға дейінгі желісін (Үшінші бөлімше) аяқтады. 1910 жылы SP&S Джеймс Дж. Хилл мен Ұлы Солтүстік екі жыл бұрын сатып алған Орегон электр қалааралық темір жолын бақылауына алды. SP&S (Тоғызыншы, Оныншы және Он бірінші бөлімшелер) бақылауында темір жол 1912 жылы Юджинге дейін оңтүстікке қарай ұзартылды. 1931 жылы Олбаниден Либан (Орегон штаты) және Свитт-Хоум (Орегон штаты) қалаларына дейін желі созылды. Сол жылы Доллар тармағының құрылысы аяқталды. SP&S сонымен қатар екінші еншілес темір жолды басқарды, оны Джеймс Дж. Хилл 1907 жылы Солтүстік-Батыс Орегонда 5 миллион долларға сатып алды. Бұл бұрын Астория және Колумбия өзені темір жолы болды, ол 1898 жылы Колумбия өзенінің оңтүстік жағалауында Портлендтен Астория және Сисайдқа дейін бағыт құрды. SP&S жұмыс істейтін үшінші бағыт Уишрамнан (Вашингтон штаты) Бендке (Орегон штаты) дейін оңтүстікке қарай созылып, Орегон магистральдық теміржол компаниясы (Бесінші бөлімше) болды. Эдвард Харриманның Орегон темір жолы және навигациялық компаниясы да Колумбия өзенінен оңтүстікке қарай Бендке темір жол салуда болды, нәтижесінде Дешут өзенінің екі жағында «темір жол соғысы» болды, онда әр темір жол екіншісін саботаж етуге тырысты. Ақырында темір жол Oregon Trunk желісін көбінесе Oregon & Washington Railway & Navigation Company желісінің қысқа бөлігімен пайдаланып ашылды, ал екі темір жол да маршрутты пайдаланды (БНСФ желісінің көпшілігіне иелік етеді және UP трассалық құқықтарға ие). Голдендейлге (Төртінші бөлімше) дейінгі 41 шақырымдық тармақ, Вашингтон штатындағы жалғыз тармақ желісі Лайл қаласынан (Вашингтон штаты) басталды. Бұл темір жол 1903 жылы Колумбия өзені және Солтүстік темір жолы ретінде аяқталды және 1908 жылы Колумбия өзенінің солтүстік жағалауы бойынша аяқтағаннан кейін SP&S тарапынан тез сатып алынды. Бұл тармақ 1992 жылы жабылды. Біріккен темір жол кейіннен SP&S (Сегізінші бөлімше) тармағы болды. Аяқталған Біріккен темір жол желісі Уилксбородан Banks, Manning, Buxton және Vernonia (Орегон штаты) арқылы солтүстікке қарай жүрді. Бұл жерде желі батысқа бұрылып, ақырында Кизи қаласына жетіп, Клатсоп және Колумбия округтері арасындағы округтік шекараға дейін жалғасты. Бірнеше ағаш өндіруші компаниялар бұл аймақта жұмыс істей бастады және Біріккен темір жолды белгілі бір дәрежеде пайдаланды. Алайда, Орегон америкалық тасымалы желінің ең үлкен пайдаланушысы болып қала берді. 1944 жылы Біріккен темір жолдар таратылып, Спокан Портленд және Сиэтл темір жолы толыққанды иеленді. 1953 жылы желі Лонг Белл ағаш компаниясына сатылды, ал 1956 жылы Лонг Белл Интернешнл Паперге сатылды. Интернешнл Папердің бұл аймаққа қатысты басқа жоспарлары болды, ал 1957 жылдың қыркүйегінде темір жол қозғалысы тоқтатылды. Вернониядан батысқа қарай өтетін жол 1958 жылы тоқтатылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде SP&S Тынық мұхит театрына әскери материалдарды жеткізді; Колумбия өзенінің бойында орналасқан жаңа өндірістер өзендегі су электр стансаларынан, соның ішінде Бонневилл бөгеті, Даллс бөгеті және Макнари бөгетінен арзан электр қуатын пайдаланды. SP&S қызмет көрсеткен жаңа өндірістерге алюминий зауыттары, пилорамалар, химиялық зауыттар және астық көтерушілер кірді. 1954 жылы Бендке (Орегон штаты) бағытындағы жолда тас көшкініне соқтығысқан SP&S пойзы апатқа ұшырады, нәтижесінде барлық экипаж мүшелері қаза тапты. Пойыздың бір бөлігі, соның ішінде бір вагон, Дешут өзеніне құлады, ол кейіннен оқиғадан кейін «Вагон Рапидсы» деп аталды. 1970 жылдың наурыз айында SP&S Burlington Northern Railroad (BN) құрамына біріктірілді. BN төрт ірі темір жолдың бірігуінің нәтижесінде құрылды: Ұлы Солтүстік темір жолы (GN), Солтүстік Тынық мұхиты темір жолы (NP), Спокан, Портленд және Сиэтл темір жолы (SP&S) және Чикаго, Burlington және Quincy темір жолы (CB&Q). Темір жол тарихы SP&S тарихи қоғамымен тіркелді және сақталды.
Жолаушылар пойыздары
SP&S жолаушылар тасымалы көбінесе Empire Builder және North Coast Limited сияқты бас пойыздармен байланыс ұйымдастыруды қамтыды, олар Streamliner (No. 1/No. 2) құрамына біріктірілді. Oriental Limited, Mainstreeter және Western Star (No. 3/No. 4) пойыздарымен де байланыс жасалды. Дегенмен, бұл SP&S пойыздарының кейбіреулеріне ат қойылған. Inland Empire Express (күндізгі) және North Bank Limited (түндегі) пойыздары Портленд пен Спокан қалалары арасында күнделікті, тікелей қызмет көрсетті. Columbia River Express (No. 5/No. 6) Портленд пен Паско қалалары арасында жүріп, Паскода Northern Pacific No. 5/No. 6 пойызымен Споканға/Споканнан қатынау үшін байланыс жасады. 1908 жылдан 1920 жылдарға дейін SP&S Солтүстік Банк депосын Портлендтегі бас станциясы ретінде пайдаланды. 1920 жылдардан кейін жолаушылар станциясына келу және аттандыру үшін Портленд (Юнион станциясы) қолданылды. SP&S компаниясының жалғыз сақталған бизнес-вагоны, (екінші) No. 99 немесе "The Ruth M." (кейінірек жеке меншік иесі берген лақап аты) жұмыс жағдайында және одан әрі қалпына келтірілуде. Ол 1915 жылы Barney and Smith компаниясымен салынды және темір жол тарапынан 1927, 1948 және соңғы рет 1959 жылдары қайта жабдықталды. 2017 жылдан бері Chehalis–Centralia темір жолында орналасқан. Вагон "премиум орындықтар" ретінде пайдаланылады, ал кешкі тамақ пойыздарында салон мен асханасында сегіз адамға дейін жеке кеш өткізуге болады. 2023 жылы вагон қайта боялды және одан әрі косметикалық және механикалық жөндеулер қажет. SP&S тарихи қоғамы бұл жұмыстарға көмек көрсетуде. Құлап қалған екі SP&S Sleeper/Lounge вагоны темір жолдың екі шетінде орналасқан мұражайларда сақтаулы. Бұл вагондар Чикагодағы Pullman Standard Manufacturing Co. компаниясымен 1950 жылы шамамен 250 000 долларға салынды. Бұл вагондар Empire Builder қызметінде (No. 1/No. 2 пойыздары) Портленд пен Спокан қалалары арасында жүрді. Салмағы 131 000 фунт, салонға 22 орындық қоса 37 адамға дейін отыруға арналған, бұл салон вагондары жолаушыларға тамақ және сусын сатып алып, ыңғайлы орындықтарда тамашалауға мүмкіндік берді. Mt. St. Helens No. 601 вагоны Спокан қаласының жанындағы Inland NW теміржол мұражайында орналасқан. Mt. Hood No. 600 вагоны Ұлттық теміржол тарихы қоғамының Тынық мұхитының солтүстік-батыс бөлімшесіне тиесілі және Портлендтегі Орегон теміржол мұралық орталығында сақтаулы. Бұл вагондардың шатырында толық ұзындығында антенна орнатылған. Салонның ерекшелігі – Farnsworth AM радиосының түймесі. Вагондарда 6 бір адамдық жатын бөлме және 3 үлкен 2 адамдық бөлімше бар, олардың екеуін біріктіріп 4 адамдық бөлме жасауға болады. Төрт жолаушылар вагоны, багаж вагоны, бақылау вагоны, пошта сақтау вагоны және Pullman 6-5-2 типті жатын вагоны Вашингтон штатының Snoqualmie қаласындағы Солтүстік-Батыс теміржол мұражайында сақталған. 213 және 218 ағаш вагондары (Barney & Smith, 1912) 2007 және 2019 жылдар аралығында музейдің түсіндіру теміржолында жұмыс істеуге келтірілді. 275 және 276 болат вагондары да Barney & Smith компаниясының өнімдері, олар 1915 жылы салынған. 275-ші вагон қалпына келтіруді күтіп сақтаулы, ал 276-шы вагон музейдің түсіндіру теміржолында жұмыс істеуге дайын. 272-ші багаж вагоны (Barney & Smith, 1915) бастапқыда вагон ретінде салынған, бірақ кейін багаж бөлімі қосылып өзгертілген. 556-шы ағаш бақылау вагоны (Barney & Smith, 1912) және 52-ші болат пошта сақтау вагоны (Barney & Smith, 1915) қалпына келтіруді күтіп сақтаулы. 52-ші пошта сақтау вагоны бастапқыда 40-шы пошта және экспресс вагоны болған. 701-ші "Wapinitia Pass" (1950) болат Pullman жатын вагонының қалпына келтіру жұмысы 2023 жылы басталды. Бұл барлық құрылғылар 1970 жылдардың басында және 1980 жылдардың басында Солтүстік-Батыс теміржол мұражайымен сатып алынған.