Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бениннің 1965 және 1972 жылғы басшысы (1917–2002)
Leader of Benin in 1965 and 1972 (1917–2002)
Джастин Ахомадегбе Тометин (16 қаңтар 1917 – 8 наурыз 2002) – Бениннің Дагомея деп аталған кезінде ең белсенді болған саясаткер. Ол Дагомеяның қай аймағында тұрғанына байланысты билікке қол жеткізудің шешілетін саяси аренада өмір сүрді. 1959 жылғы сәуірден 1960 жылғы қарашаға дейін Дагомеяның Ұлттық Ассамблеясының төрағасы, ал 1964 жылдан 1965 жылға дейін премьер-министр және Дагомеяның вице-президенті қызметін атқарды. Ахомадегбе президенттікке үш жетекші саяси тұлғаның – Ахомадегбе, Хьюберт Мага және Сору Миган Апитидің – кезегімен билікке келу жүйесі арқылы келді. 1972 жылғы 7 мамырда Мага билікті Ахомадегбеге бейбіт түрде тапсырды. 1972 жылғы 26 қазанда Матье Кереку бастаған төңкеріс салдарынан ол биліктен құлатылды. Үшеуі де 1981 жылға дейін үй қамауында болды.
Justin Ahomadegbé Tomêtin (January 16, 1917 – March 8, 2002) was a Beninese politician most active when his country was known as Dahomey. He arose on a political scene where one's power was dictated by what region of Dahomey one lived in. He served as president of the National Assembly of Dahomey from April 1959 to November 1960 and as prime minister and vice president of Dahomey from 1964 to 1965. Ahomadégbé became President as part of a system that rotated the office between three leading political figures: Ahomadégbé, Hubert Maga, and Sourou Migan Apithy. Maga peacefully handed power to Ahomadégbé on May 7, 1972. On October 26, 1972, he was overthrown in a coup d'état led by Mathieu Kérékou. All three remained under house arrest until 1981.
Ерте өмір және саясатқа кірісуі
Ахомадефе Тометин 1917 жылғы 16 қаңтарда туған, ол өзінің туған қаласы Абомей патшаларының тікелей ұрпағы. Ол Эколь Уильям Понти және Дакардағы Француз Батыс Африка медицина мектебінде оқыды. Ол француз армиясында қысқа уақыт қызмет етіп, сержант шеніне жеткен. Қысқа әскери қызметтен кейін Ахомадефе Тометин тіс дәрігері мамандығын таңдап, Порто-Новода кеңсе ашты. Бастапқыда Дагомеяның прогрессивті одағының (UPD) мүшесі болған ол, 1946 жылы Африка халық блогын (BPA) құрды және көп ұзамай Бас кеңеске сайланды. 1952 жылы қайта сайланды. 1955 жылы BPA және UPD бірігіп Дагомея Демократиялық Одағын (UDD) құрды. Ол француз үкіметін қатты сынап, кәсіподақтармен одақтасып, ықпалға ие болды. Осы мүмкіндікті пайдаланып, Ахомадефе Тометин 1956 жылғы қарашада өткен сайлауда Абомей қаласының мэрі болып сайланды. 1959 жылғы аумақтық сайлау нәтижесі мынадай болды: Сору Миган Апити басқарған Дагомея Республикалық партиясы (PRD) 144 038 дауыспен 37 орын алды; Хуберт Мага басқарған Дагомея Демократиялық жиналысы (RDD) 62 132 дауыспен 22 орын алды; ал Ахомадефе Тометиннің UDD-і 162 179 дауыспен бар болғаны 11 депутатты иеленді. Журналист Роберт Мэтьюс бұл оқиғаны «бірден болған жарылыс» деп сипаттады. Ахомадефе Тометиннің жақтастары қатты толқу көтеріп, оларды басу үшін француз әскері шақырылды. Апити мен Ахомадефе Тометин Феликс Хупфуэт Бойнидің делдалы арқылы оңтүстік-батыс сайлау округіндегі даулы 18 орынды өзара бөлісуге келісті. Алайда, Ахомадефе Тометин Апитиге Дагомеяның премьер-министрі қызметінде қалуға рұқсат бермейтінін, бірақ Апити оның талаптарын тыңдамайтынын нақты айтты. Мага премьер-министрлікке келісіммен таңдалып, 1959 жылғы 22 мамырда осы лауазымға сайланды.
Ahomadégbé Tomêtin was born on January 16, 1917, a direct descendant of the kings of Abomey, the town of his birth. He attended the École William Ponty and the French West Africa School of Medicine in Dakar. He served in the French Army for a short while, where he attained the rank of sergeant. After his short military career, Ahomadégbé Tomêtin decided to pursue dentistry, opening an office in Porto Novo. Originally a member of the Dahomeyan Progressive Union (UPD), in 1946 he established the African People's Bloc (BPA), and was elected to the General Council shortly afterwards. He was re elected in 1952. In 1955 the BPA merged with the UPD to established the Dahomeyan Democratic Union (UDD). He was a vocal critic of the French rule, and gained influence upon allying himself with trade unions. Using this, Ahomadégbé Tomêtin was elected Mayor of Abomey in November 1956 elections. The results of the territorial elections of 1959 were as such: the Republican Party of Dahomey (PRD), led by Sourou Migan Apithy received 37 seats with 144,038 votes; the Dahomeyan Democratic Rally (RDD), led by Hubert Maga received 22 seats with 62,132 votes; and Ahomadégbé Tomêtin's UDD receiving just 11 deputies for its 162,179 votes. What followed was described by journalist Robert Matthews as "an immediate explosion". Supporters of Ahomadégbé Tomêtin started riots that were so severe that French soldiers were called in to quell them. Apithy and Ahomadégbé Tomêtin agreed to split the contested 18 seats in a southwest constituency among themselves as a result of a mediation performed by Félix Houphouët Boigny. However, Ahomadégbé Tomêtin made it clear that he would not allow Apithy to remain the Prime Minister of Dahomey, but Apithy was not going to listen to his demands. Maga was chosen as a compromise for the premiership and was voted into this post on May 22, 1959.
Тәуелсіздік және басқа пікірлер
1960 жылдың 1 тамызында Дагомея тәуелсіздік алды, ал Мага елдің тұңғыш президенті болды. Тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай үш партия "Патриоттық әрекет майданы" деп бірікті және Дагомеяны бір сайлау округіне бөліп қайта құрды. Бұл жүйе бойынша олар кандидаттардың тізімін ұсынатын, ал көпшілік дауыс алған кандидаттар барлық заңнамалық орындарды иеленетін еді. Бірақ бұл ұзаққа соқпады, Ахомадегбе Тометин одақтан шығып, елдегі жұмыс орындарының азаюына байланысты халықтың наразылығын пайдаланып, наразылық акцияларын ұйымдастырды. 1960 жылдың қыркүйегінде ол экономиканың тоқырауына бір партиялық жүйе ғана шешім болатынын мәлімдеді; өзі әлдеқашан бір партиядан шығып кеткендіктен, енді өзі басқаратын жаңа партия іздеді. Осы уақытта Мага Хоуффуэ-Буаньиді RDD-ні Африкалық демократиялық жиналысының Дагомеялық бөлімі деп мойындауға көндірді. Ахомадегбе Тометин UDD-нің жиналыстың жалғыз өкілі деп есептеген. Ұсыныс қабылданбаған соң, UDD депутаттары жұмыстан кетуге кірісті. Олардың орнына PRD депутаттары келді. Осыдан кейін PRD мен RDD бірігіп Дагомеялық бірлік партиясын (PDU) құрды, ал Мага табиғи түрде оның жетекшісі болып сайланды. 11 желтоқсанда Мага ресми түрде президент, ал Апити вице-президент болып сайланды. Парламенттік сайлауда PDU дауыстардың 69%-ын, ал UDD 31%-ын алды.
On August 1, 1960, Dahomey gained its independence and Maga became its first president. Shortly after independence, the three parties united into the "Patriotic Action Front" and redistricted Dahomey into one electoral constituency. Under this system, they would provide a list of candidates of whom whoever received a majority would win all legislative seats. It did not last long; soon, Ahomadégbé Tomêtin broke from the union and, using the discontent among people over the increasing rarity of jobs in the country, incited demonstrations. In September 1960 he claimed that a single party state was the only solution to the stagnation of the economy; since he had just broken from one, he was looking for another party to be led by him. Meanwhile, Maga made Houphouët Boigny recognise the RDD as the Dahomeyan wing of his African Democratic Rally. Ahomadégbé Tomêtin had always believed that the UDD was the sole representative of the Rally. Right after the motion was rejected, UDD deputies began quitting their jobs. They were in turn replaced by deputies of the PRD Shortly after this the PRD and RDD merged to form the Dahomeyan Unity Party (PDU) and Maga was naturally elected its leader. On December 11, Maga was formally elected president and Apithy vice president. In the parliamentary elections the PDU received 69% of the vote and UDD 31%,
Магаға қарсы жасалған қастандық
26 мамырда ақпарат министрі Альберт Тевоеджре Магаға Ахомадэбе Тометиннің президентті өлтіру жоспарын жасағанын, бірақ оның өзі және тағы 11 оппозиционер ұсталғанын хабарлады. Сот отырысы желтоқсан айына белгіленді. Бұл сот процесі Африкадағы көптеген саяси соттардан өзгешелік танытып, ашық түрде өтті және қорғау тарапына Парижден адвокат шақыруға рұқсат берілді. Нәтижесінде, Ахомадэбе Тометин қастандыққа қатысқандығы үшін бес жылға, ал қалғандары бір жылдан он жылға дейін бас бостандығынан айырылды. UDD партиясына да тыйым салынды. Мага 1962 жылдың қараша айында оларды түрмедегі жақсы мінез-құлқы үшін ғана емес, сонымен қатар бұрынғы қарсыластарымен келісу мақсатында босатты.
On May 26 Information Minister Albert Tévoédjrè notified Maga that Ahomadégbé Tomêtin had plotted to assassinate the president but he and 11 other dissidents had been arrested. The trial date was set for December. It differed from many political trials in Africa being that it was held in public and the defence was allowed a lawyer from Paris. In any event, Ahomadégbé Tomêtin received five years for his role in the conspiracy, and the others were dealt from one to ten year sentences. The UDD was also banned. Maga ultimately released them in November 1962, saying in a broadcast that it was not only due to their good behavior in jail but also to reconcile with his former enemies.
1970 жылғы сайлау
1969 жылдың 10 желтоқсанында Эмиль Дерлин Зинсуді оны президент етіп тағайындаған Морис Куандете құлатты. Бірақ әскерилер Куандетені мойындаудан бас тартты, және екеуі келісімге келе алмағандықтан, Пол Эмиль де Соуза төрағалығымен әскери дирекция құрылды. 1970 жылдың 28 наурызында нағыз президентті анықтау үшін сайлау өтті. Осы жолы триумвиратқа сайлау кампаниясын жүргізуге рұқсат берілді, олар осы мүмкіндікті пайдаланды. Сондай-ақ, сайлау алдындағы бірқатар зорлық оқиғалары болды; расталмаған хабарлар бойынша, Паракудағы оқиғаларда сайлау қарсаңында алты адам қаза тапты немесе жарақат алды. Басқа кандидат Зинсу, Маганың жақтастары осы оқиғалар кезінде оның бір қолдаушысын өлтіргенін мәлімдеді. Бұл айыптамалар Маганың сайлаудағы беделіне әсер етпеді; ол солтүстікте көпшілік дауыс алды, ал Апити мен Ахомадээфе Тометин оңтүстік-шығыста және оңтүстік-батыс/орталықта көпшілік дауыс алды. Бүкіл оңтүстікте Мага 24 000 дауыс алды, ал Боргу департаментінде оған 180 000 адам дауыс берген, бұл 78 пайыздық қатысудың 97,3 пайызын құрады. Тайпалық қақтығыстарды тоқтатуды мақсат еткен Зинсу 3 пайыз, яғни 17 551 дауыс жинады. Ашуланған Мага Солтүстік халықтарының Ассамблеясын құрды және егер ол президент болып жарияланбаса, бөлініп шығатынын мәлімдеді. Ол тіпті саяси кездесулерге қатысу үшін де Паракудағы сайлау штабынан кетуден бас тартты. Маганың күшін жоюға деген реакциясы көптеген оңтүстік жұмысшыларды солтүстіктен қашуға итермеледі, ол "жеке себептерге байланысты" коалиция құру идеясын қабылдамайтынын түсіндірді. Басқа бұрынғы президенттер азаматтық соғыстың алдын алу үшін 13 сәуірде жедел келісімге келді. Әрқайсысы әскери күшті мерзімін ұзарту үшін немесе басқа да жолдармен пайдалануға уәде берді. Бірінші турда шешімдер бірауыздан қабылданбаса, екінші турда кеңесшілердің көпшілігі жеткілікті болар еді. Кеңес Дагомеяның атқарушы және заң шығару билігі ретінде жұмыс істеді. Маганың төрағалық ету кезеңіндегі экономикалық саясаты оның президенттігі кезінде қарсылық білдірген кәсіподақ жетекшілерін тыныштандырды. Ол олардың жалақысын қаржыландыруға бағытталған салық жоспарын жасауға көмектесті. Ахомадебе Тометиннің және кеңестің қалған мүшелерінің жарғысымен Тогоның оппозициялық көшбасшысы Ной Кутуклуи 1971 жылдың 27 қазанында Дагомеден ресми түрде қуылды, ол 1960 жылдардың соңынан бері заңгер болып жұмыс істеді. Бұл Того президенті генерал Этьен Эядеманың өтініші бойынша болды, өйткені Кутуклуи Эядеманың әскери үкіметіне қарсы бірнеше қастандықтарға қатысқан. Кеңестің оны экстрадициялау туралы шешімі Котонуда наразылық демонстрацияларын тудырды. Мага өз шешімін орындай алмады; Альфонс Алли Кутуклуиді қорғап, оны Дагомеядан тыс белгісіз жерге алып кетті. Полковник Алли осы оқиғаға қатысқаны үшін ешқандай жаза алмады. Әскерилер де алаңдады. Президенттік кеңестің құрылуы әскердің наразылығын күшейтті. 1971 жылдың 7 мамырында Абомейдегі митингке бара жатқанда Ахомадебе Тометинге шабуыл жасалды. Мага бастапқыда оның бар екенін жоққа шығарды, және осы күнгі күнге дейін толық мәліметтер белгісіз. 1972 жылдың 28 қаңтарында Уидадағы артиллерия лагерінде тағы бір әскери көтеріліс болды. Президент көтерілісшілерді басып алуға екі офицерін жіберді, бірақ ешқандай жаза қолданылмады. Ахомадебе Тометин де, Мага да соңғы оқиға төңкеріс әрекеті деп сенді. Куандете 23 ақпанның таңында билікті қайтадан басып алуға тырысты. Ахомадебе Тометин көтеріліс туралы алғаш естігенде, бұл Маганың билікте қалу әрекеті деп ойлады. 12 мүшеден тұратын әскери комиссия көп ұзамай Куандетемен бір уақытта жасалған тағы бір қастандық жоспарын анықтады. Соңғы оқиғалар Кеңестің әскерилерге деген "қорқыныш пен жеккөрушілігін" көрсетті.
On December 10, 1969, Émile Derlin Zinsou was overthrown by Maurice Kouandété, who had installed him as president in the first place. The military, however, refused to recognize Kouandété, and as the two men could not reach agreement, a Military Directorate was established with Paul Émile de Souza as its chairman. An election was held on March 28, 1970, to determine the true president. On this occasion, the triumvirate was allowed to campaign, and they did not miss the chance. It was also marked by a series of violent outbursts; invalidated reports state that six people were killed or wounded at incidents in Parakou on the eve of the elections. Fellow candidate Zinsou asserted that Maga supporters had killed one of his supporters during said incidents. These charges did not affect Maga's standing in the polls; he received a majority of the vote in the north, and Apithy and Ahomadégbé Tomêtin received a majority in the southeast and southwest/central, respectively. In the entire south, Maga received 24,000 votes compared to the 180,000 who voted for him in the Borgou Department, obtaining 97.3 percent of the 78 percent turnout. Zinsou, running to counter the constant tribal clashes, received 3 percent, with 17,551 votes. Outraged, Maga formed the Assembly of the Peoples of the North, which threatened to secede unless he was declared President. He refused to leave his campaign headquarters at Parakou even to attend political meetings. Maga's reaction to the nullification prompted many southern workers to flee the north. explaining that he rejected the idea of a coalition "for personal reasons". The other former Presidents, on the other hand, agreed to a hasty compromise on April 13 to prevent a civil war. Each man agreed to not use the military to extend their term or use any other means toward that consequence. If decisions were not unanimous during the first round of voting, a two councilman majority would suffice on the second round. The council served as the executive and legislative branch of Dahomey. Maga's economic policies during his chairmanship helped quiet union leaders whose protests during his presidency had been intense. He helped create a tax plan that would finance their salaries By decree of Ahomadégbé Tomêtin and the rest of the council, Togolese opposition leader Noe Kutuklui was officially expelled from Dahomey on October 27, 1971, where he had been practicing law since the late 1960s. It was at the request of General Étienne Eyadéma, president of Togo, as Kutuklui had been involved in several plots against Eyadema's military government. The Council's decision to extradite him spurred demonstrations in Cotonou. Maga was unable to carry out his decision; Alphonse Alley protected Kutuklui and took him to an unknown place outside of Dahomey. Col. Alley received no punishment whatsoever for his role in the Affair. The military was also aroused. The formation of a presidential council only further enraged the army. Ahomadégbé Tomêtin was ambushed while traveling to a rally in Abomey on May 7, 1971. Maga initially denied its existence, and to this day details are unclear. An artillery camp at Ouidah was the location of another military uprising on January 28, 1972. The president sent two officers to overpower the rebels although no punishment was undertaken. Both Ahomadégbé Tomêtin and Maga believed that the latter incident was an attempted coup. Kouandété attempted to usurp power again at dawn on February 23. When he first heard of the mutiny, Ahomadégbé Tomêtin believed that it was an attempt by Maga to remain in power. A 12 member military commission would soon discover another plot, that would have been undertaken simultaneous to Kouandété's. The recent events epitomised the Council's "fear and contempt" for the military.
Ахомадефе-Томэтиннің тұсында
1972 жылдың 7 мамырында Мага билікті Ахомадэфе Тометинге тапсырды. Бұл 12 жыл ішінде Дагомея басшысының әскери емес жолмен алмастырылған алғашқы жағдайы болды. Жаңа төраға Маганы құттықтап, триумвиратты «Дагомеяның ең пайдалы институттарының бірі» деп мақтады. Үштік билік бір-бірін үнемі әлсірететіні айтылды, ал биліктің оңай ауысуы Дагомеяның бірлігіне жасалған позитивті қадам ретінде қарастырылды. Жазалар 16 мамырда жарияланды. Куандетеге, капитан Жосуэ мен Глелеге, квартермейстер сержант Агботонға, сондай-ақ қасыпта және сержантқа (жоқ кезде) өлім жазасы берілді. Бес адам өмір бойына түрмеге кесілді, екеуі 20 жылға, тағы біреуі 15 жылға, екеуі 10 жылға, тағы екеуі 5 жылға сотталды. Тағы төрт адам ақталды. Үкімдер орындалмады, өйткені қазылар Куандете тағы бір төңкеріс жасауға тырысады деп сенді. Ахомадэфе Тометиннің биліктегі кезеңінің ең танымал жағдайларының бірі – Ковакс ісі. Бұл оқиға Паскаль Чаби Каоға Президенттік Кеңеске ресми кеңсе тауарларын сатуға монополия беруден басталып, парақорлық және қаржы жымқыру туралы айыптамаларға дейін жетті. Ахомадэфе Тометин Чаби Каоны жұмыстан босатуға тырысты, бірақ Чаби Каоның ұстазы болған Мага одан бас тартты. Мага Апитиді көмектесуге көндірді, нәтижесінде заңға вето қойылды. 26 қазанда Уида гарнизонының әскерилері тағы бір төңкеріс жасады. Кереку 1961 жылы Маганың лагерьдегі көмекшісі болған. Оқиға орнынан түскен хабарларға сәйкес, әскерилер президенттік сарайдың кабинеттік бөлмесіне кенеттен кіріп, оқ атуды бастады, бірақ ешкім зардап шеккен жоқ. Мага, Ахомадэфе Тометин және Апити тоғыз жылдан астам уақыт түрмеде отырды, содан кейін 1981 жылы Кереку оларды босатты. Президент Кереку Ахомадэфе Тометиннің қайтысынан кейін көп ұзамай оның үйіне барып, оны «ерлік, наным, күрескер және дана адам» деп мақтады. Дагомеядағы газеттерде кеңінен жарияланған Ахомадэфе Тометиннің өлімі Керекудің позитивті пікірлеріне қарағанда көбірек күмәнмен қабылдады. Le Progres тіпті Ахомадэфе Тометинды «Абомейдің монстры» деп атады, оның «ағалары оның ашықтығы мен адалдығына қызғанышпен қарады. Қазір оның патриотизмін, жоғары моральдық қасиеттерін және саяси жетістіктерін мақтап жүргендердің көпшілігі бір кезде оны өлтірді». Le Matinal газетінде «Ауданнан келген хабар: Ахомадэге Керекуге қарсы» деген мақала жарияланды, онда «қылмыс жасағандардың неліктен қолжақтап жылап жүргеніне» қатысты сұрақтар қойылды. Fraternite газеті бейтарапты сақтап, «саяси күші ерекше болған Ахомадэге, Бениннің қазіргі тарихындағы ең қорқынышты саясаткерлердің бірі болды. Ол досы да, жауы да болуы мүмкін емес еді. Оның пікірінше, саясат – бірнеше үтірлермен, бірақ нүктесіз ұзақ сөйлем» деді. Le Republicain газеті оның құлауын баобаб ағашының құлауымен салыстырып, оның өлімінен кейін болған қайғылы сезімдерді көрсетті. Олардың сөзіне қарағанда, Ахомадэфе Тометин «1970 жылдың мамырынан 1972 жылдың қазанына дейін Дагомеяны (қазіргі Бенин) кезекпен басқарған үш ұлы ойшылдың бірі болды». Ұзақ мерзімге бас бостандығынан айыру оның шабыттандыру қабілетіне әсер етпеді. Les Echos du Jour газеті «президент болған стоматолог өмірмен және оның қиындықтарымен соңына дейін күресті, содан кейін өліммен күресті. Ол өлімнен қашу үшін емес, тек бәрі аяқталғанша аяқталмағанын көрсету үшін бар күшін жұмсады» деп жазды. Jeune Afrique журналындағы некрологта ол «күлкілі, көңіл көтеруді жақсы көретін, өмірдің жақсы жақтарын білетін, бірақ оның ашуы Гомерге лайық болатын» деп сипатталды.
Maga transferred power to Ahomadégbé Tomêtin on May 7, 1972. This was the first time in 12 years that the head of Dahomey was succeeded in a nonmilitary fashion. The new chairman congratulated Maga and praised the triumvirate as "one of Dahomey's most beneficial institutions." It was believed that the triumvirate would continually undermine each other, and the simple transition of power was viewed as a positive step toward Dahomeyan unity. The punishments were announced on May 16. Kouandété received the death penalty, as did Captains Josué and Glélé, Quartermaster Sergeant Agboton, and a corporal and a sergeant in absentia. Lesser sentences were handed to five men who were given life imprisonment, two who would serve 20 years in prison, another with 15 years, two with ten, and two with five. An additional four were acquitted. The sentences were never carried out; the jurors believed that Kouandété would seize power in another coup. One of the most notable aspects of Ahomadégbé Tomêtin's time in power was the Kovacs Affair. It began with Pascal Chabi Kao being given a monopoly over selling official stationary to the Presidential Council and spread to claims of bribery and embezzlement. Ahomadégbé Tomêtin tried to fire Chabi Kao, but Maga, who was Chabi Kao's mentor, refused. Maga convinced Apithy to help and the bill was vetoed. Another coup was launched by soldiers of the Ouidah garrison on October 26. Kérékou had served as Maga's aide de camp in 1961. According to reports at the scene, soldiers abruptly arrived in the Cabinet room of the presidential palace and started firing bullets, but no one was injured. Maga, Ahomadégbé Tomêtin, and Apithy spent more than nine years in prison before being freed by Kérékou in 1981. President Kerekou visited Ahomadégbé Tomêtin's house shortly after his death, praising him as "a man of character, conviction, a fighter and a wise man". The passing of Ahomadégbé Tomêtin, which dominated newspapers in Dahomey, was received with more ambivalence than Kerekou's positive sentiments. Le Progres went so far as to say that Ahomadégbé Tomêtin was "the monster of Abomey", and that he was "envied by his brothers due to his frankness and integrity Many of those now commending his patriotism, high morals and political exploits somehow killed him at one time or other." Le Matinal wrote an article on the man, entitled "Message from beyond: Ahomadegbe challenges Kerekou", questioning why "the perpetrators of crimes [are] so indecent as to shed crocodile tears". More neutral was Fraternite, noting that "Ahomadegbe, whose political might was extraordinary, was among the most feared politicians in Benin's contemporary history. He was dangerous to have either as friend or foe. To him, politics was a winding sentence with several commas but no full stop." Le Republicain compared his fall to that of a baobab tree, reflecting the mostly sad emotions that followed his departing. According to them, Ahomadégbé Tomêtin "was among the three great thinkers who took turns to lead Dahomey (now Benin) from May 1970 to October 1972". A long prison sentence did not affect his inspiratory qualities. Les Echos du Jour stated that "the dental surgeon who became president fought to the end against life and its mishaps, then against death He resisted with all his might not to escape death, but merely to show that nothing was over until it was over." In an obituary, Jeune Afrique described the man as "humor[ous], loved good cheer, knew how to enjoy the good side of life, but his blows of anger were Homeric".