Кіріспе

Sud Aviation компаниясының көп мақсатты тікұшақтары. Aérospatiale Alouette II (alwɛt, "қарлығаш"; компания белгілемелері SE 313 және SA 318) – бастапқыда Sud Aviation, кейіннен Aérospatiale компаниялары өндірген француз жеңіл тікұшағы. Бұл газ турбиналық қозғалтқышпен жұмыс істейтін алғашқы сериялық тікұшақ. 1955 жылдың 12 наурызында SE 3130 прототипінің алғашқы ұшуы орындалды. Alouette II кеңінен қолданылып, операторлардың арасында танымал болды, 1956 мен 1975 жылдар аралығында 1300-ден астам роторлық ұшақ құрастырылды. Бұл тип көбінесе әскери мақсаттарда – бақылау, фотосуретке түсіру, теңізден құтқару, байланыс және оқу үшін пайдаланылды, сонымен қатар танкке қарсы зымырандар мен басқарылатын торпедаларды тасыды. Азаматтық тікұшақ ретінде Alouette II жарақат алғандарды эвакуациялау (екі сыртқы тасымалдағышпен), егін шашу және сыртқы жүкті тасымалдау үшін қолданылды. Жоғары биіктіктегі SA 315B Lama нұсқасы 1971 жылдың шілдесінде әзірленіп, пайдалануға берілді. Alouette II одан әрі дамытылып, үлкен және қуатты Alouette III тікұшағына айналды. 1975 жылы оның өндірісі тоқтатылды, оның орнын тиімді түрде осы жаңа роторлық ұшақтар басты. Өндірістен ұзақ уақыт өткеніне қарамастан, ХХІ ғасырдың басында Alouette II-нің көптеген үлгілері әлі де қолданыста болды.

Даму

Sud Est компаниясының бұрынғы SE 3120 Alouette тікұшағы 1953 жылдың шілдесінде жылдамдық және қашықтық рекордтарын жаңартса да, оны табысты сату мүмкін болмады, өйткені ол тым күрделі конструкцияға ие болатын. Рекордтар құлдыраған кезде француз үкіметі қызығушылық таныта бастады, бірақ олардың қаржылық қолдауымен мемлекет екі жыл ішінде тікұшақты өндіріске енгізу керек деген талап қойды, әйтпесе барлық айналмалы қанаттық әрекеттер тоқтатылатын еді. SNCASE турбошақты қозғалтқыштармен жұмыс істейтін жеті тікұшақ дизайнын ұсынды: X.310A – X.310G. Бұрын Turbomeca компаниясының негізін қалаушы Жозеф Шидловский өзінің Orédon турбинасынан жасалған Artouste бір валлы турбиналық қозғалтқышын сәтті дамыта алды. X.310G дизайны таңдалды және Artouste қозғалтқышының жақсартылған нұсқасымен бірге SE 3130 Alouette II тікұшағы ретінде өндіріске жіберілді. Үш ай ішінде, 6 маусымда Жан Буле басқарған Alouette II жаңа тікұшақ биіктігінің рекордын орнатты. Өндірушінің мәлімдемесіне сәйкес, Alouette II-нің осындай ерте демонстрациялары турбиналық тікұшақтардың поршеньді қозғалтқыштармен жұмыс істейтін тікұшақтарға қарағанда артықшылықтарын және өнімділігін көрсетуге көмектесті. 1964 жылы Alouette II-нің жаңа нұсқасы – SA 3180 Alouette II Astazou (бастапқыда "Alouette Astazou" деп аталған) ұсынылды, ол Artouste II орнына Turbomeca Astazou IIA қозғалтқышын пайдаланды. 1975 жылы Alouette II тікұшағының өндірісі 1300-ден астам данадан кейін тоқтатылды. 1969 жылы осы мақсатта Aérospatiale SA 315B Lama жаңа, жоғары биіктіктегі нұсқасы әзірленді.

Дизайн

Aérospatiale Alouette II – француздық жеңіл тікұшақ, өзінің заманында көптеген инновацияларды енгізген. Танкіге қарсы зымырандардан өзге, француз әскері Alouette II тікұшақтарын пулеметтермен қаруландыруды жөн көрді, ал француз теңіз күштері су астына қарсы күрес (ASW) міндеттерін орындау үшін әуе торпедаларымен жарақтандырды. Ол тұрақты түрде жоғары деңгейде майлауды қажет етті, тек басты ротор торабында ғана 20 майлау тесігі болды, оларды әрбір бес сағаттық ұшудан кейін қайта майлау қажет еді, ал құйрық роторының жетек білігі де сондай талаптарға жауап берді. Шаңға өте сезімтал болғандықтан, кейбір операторлар әрбір қонудан кейін Alouette тікұшағының тікбұрышты құм сүзгілерін тазалау үшін алып тастауға мәжбүр болды. Ұзақ өтпей, Ұлыбритания, Германия Федеративтік Республикасы және Австрия сияқты бірнеше шетел мемлекеттерінен осы типке үлкен тапсырыстар түсті. Қызметке енгеннен кейін француз күштері Alouette II тікұшақтарының жаңа паркін пайдалана отырып, белсенді жауынгерлік операцияларды бастады. Ол алғашқыда әскер мен британдық Оңтүстік Африка полициясы, соның ішінде жартылай әскери және әуедегі барлау операцияларында кеңінен қолданылды. 1960 жылдары бұл типтің қолданылу аясы кеңейді, оның ішінде әуемен жабдықтау, жаралыларды эвакуациялау, байланыс релелері және әскер тасымалдау сияқты міндеттер енді. Родезиядағы әуе операциялары көбінесе салыстырмалы түрде биік және ыстық жағдайларда жүргізілетін, бұл ұшақтардың тиімділігін төмендетті; алайда, Alouette II өте берік және соғыс зақымдануына төзімді екенін дәлелдеді. Типтің жеткіліксіз қашықтығын арттыру үшін елдің ішінде стратегиялық түрде жанармай қоймалары орналастырылды. Уақыт өте келе, Родезия қауіпсіздік күштері жауларды жылдам қоршап алудың инновациялық тактикасын – Fireforce әдісін жасады, онда Alouette II негізгі компонент ретінде қолданылды. 1975 жылы осы типтің өндірісі тоқтатылған кезде, 1300-ден астам Alouette II тікұшақтары құрастырылды. Бұл роторлық ұшақ 80-нен астам елде, оның ішінде 47 жеке қарулы күште қолданылды. Alouette II Бразилия, Швеция, Үндістан және АҚШ-та лицензия бойынша өндіріліп, сатылды. 2018 жылдың шілде айында бір Alouette II француз қылмыскері Редойн Файдтың түрмеден тікұшақпен қашуына қатысты. Ұшқышты қарумен ұстап алған топ мүшелері тонаған тікұшақ Рео түрмесінің ауласына қонды, содан кейін Париждің солтүстік-шығыс жаққа орналасқан Ройссиге ұшып кетті; оқиғаның қашудан бастап ұшуға дейінгі уақыты он минуттан кем болды деп хабарланды.