Кіріспе

Қоршаған ортаны ең жақсы қорғайтын нұсқа (ҚЖҚН) – қысқа және ұзақ мерзімді перспективада, шығындарды ескере отырып, қалдықтарды жоюдың ең тиімді, зиянды ең азайтатын әдіс бар деген идея.

Анықтама

Қоршаған ортаның ластануы жөніндегі Корольдік комиссияның (RCEP) 12-ші есебіне сәйкес, BPEO – «жер, ауа және су арқылы қоршаған ортаны қорғау және сақтауға басымдық беретін жүйелі және кеңес беруге негізделген шешім қабылдау процесінің нәтижесі» деп анықталады. Ұлыбританияның RCEP комиссиясы ұйымдастырған BPEO мақсаты, ұсынылған кәдеге жарату әдістерін экологиялық және экономикалық сараптама құралдарын пайдаланып анықтап, бағалайды. Оның басты міндеті – экологиялық және экономикалық тұрғыдан тиімді шешімдер табу, сондай-ақ ластануды бақылауға қатысты заңдармен, институттармен және саясаттармен үйлесімді болу. Философиялық тұрғыдан алғанда, BPEO тұжырымдамасы тұрақты даму қағидаларымен үйлеседі. BPEO-ның негізгі мақсаты – «ластаушыға бағытталған, саясатқа, жоспарлауға немесе экологиялық бағытқа емес». Критерийлер тұрғысынан алғанда, BPEO заңнамалық және әлеуметтік салаларда сәтті іске асыру үшін нақты практикалық стандарттарға сай болуы керек, әйтпесе ол тек «экологиялық» нұсқаға айналады. BPEO бұрын анықталған критерийлерге сәйкес айқындалғанмен, қалдықтарды азайту, қайта пайдалану, қайта өңдеу, энергияны қалпына келтіру және кәдеге жарату иерархиясын қолдану үшін, қарастырылып жатқан нұсқалардың экологиялық, экономикалық және әлеуметтік әсерлерін ескеру қажет. Себебі BPEO экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан да тұрақты болуы тиіс.

Тарих

Қоршаған ортаны аудиттеуге деген маңызды назар және оған бағытталғандық нәтижесінде BPEO-ның алғашқы түрлері пайда болды. Сондықтан, BPEO-ның дамуын түсіну үшін, қоршаған ортаны аудиттеудің бастауын түсіну өте маңызды. Қоршаған ортаны аудиттеу бастапқыда заңнама мен ережелерге сәйкестік туралы алаңдаушылықты шешу үшін бизнес-басқару құралы ретінде әзірленді. BPEO әзірленгенге дейін, "қалдықтарды ауаға, суға және жерге шығаруды жеке және тиімді түрде бақылау" жүзеге асырылды. Осы нақты жағдайда, қарастырылып жатқан BPEO уақытындағы BPEO ретінде сақталды, өйткені қарастырылған барлық басқа нұсқалар аз мүмкіндіктерге ие деп танылды. Монтроз портының басқармасының техникалық жөндеу жұмыстары бойынша BPEO-ны анықтауы, осы жерде сипатталған процесті қолдану арқылы BPEO-ны анықтаудың маңыздылығын көрсетеді, өйткені BPEO аясы қалдықтарды басқарудың ең жақсы, практикалық, экологиялық тұрғыдан дұрыс, тиімді және экономикалық тиімді нұсқасын анықтауға мүмкіндік береді.

Сын-пікір

BPEO идеологиясы әлеуметтік жақсартуға ұмтылысты білдіреді – экономикалық тиімділікке, жалпы ресурстарды тұтынуды азайтуға және осыған байланысты экологиялық әсерлерге назар аударумен қатар. Бірақ шындығында, BPEO-ны анықтау үшін қолданылатын әдістеме және практикалық ресурстар, өмірлік циклді бағалау (LCA) және экономикалық аудит құралдары арқылы, әлеуметтік әсерлердің іс жүзіндегі мүмкіндігін анықтауға немесе бақылауға онша мән бермейтін стратегиялық құралдарға сүйенеді. Шындығында, Ашық университетінің докторанттары жүргізген BPEO-ны қарастыру жоғарыда айтылған пікірді қуаттайды. Олардың зерттеу нәтижелері LCA-ның қалдықтарды басқарудың мүмкіндіктерін және оның қалдықтарды кәдеге жарату бірлігінің бастапқы және соңғы кезеңдеріндегі экологиялық әсерін жүйелі түрде зерттеуге мүмкіндік беретінін көрсетеді. Алайда, олар LCA-ны қаржылық және әлеуметтік модельдеу техникаларымен үйлестіруге қатысты әдебиеттер өте аз немесе жоқ екенін атап өтеді. Бұл ғалымдар BPEO-ны тиімді анықтау үшін «халықаралық міндеттемелерді, ұлттық саясат аясын және жергілікті деңгейдегі саясатты басшылыққа алудың маңыздылығын» айтады, сондай-ақ «осы [әлеуметтік] факторлардың ешқайсысы қаржылық модель немесе LCA арқылы жеке қарастырыла алмайтынын» ескереді.