Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аш-Холлоу шайқасы, сондай-ақ Блю-Уотер-Крик шайқасы немесе Харни қырғыны деп белгілі, Бірінші Сиу соғысының бір бөлігі болды. 1855 жылдың 2 және 3 қыркүйегінде қазіргі Небраска штатының Гарден округінде Платт өзені бойында Бригадный генерал Уильям С. Харни бастаған АҚШ армиясы мен Бруле Лакота тайпасы арасында болды. 20 ғасырда осы жерде Льюэллен қаласы (Небраска штаты) теміржол тоқталысы ретінде салынды. Американдық әскер шайқаста жеңіске жетті: қаза болғандардың жартысына жуығы олар өлтірген Бруле әйелдері мен балаларынан құралды, ал қалған тұтқындардың көп бөлігі де әйелдер мен балалар болды. Армия бұл жазалау экспедициясын 1854 жылдың тамызында болған "Граттан қырғынына" және одан кейін Лакота жасаған шабуылдарға жауап ретінде жоспарлаған.
The Battle of Ash Hollow, also known as the Battle of Blue Water Creek or the Harney Massacre, was an engagement of the First Sioux War, and fought on September 2 and 3, 1855 between United States Army soldiers under Brig. Gen. William S. Harney and a band of the Brulé Lakota along the Platte River in present day Garden County, Nebraska. In the 20th century, the town of Lewellen, Nebraska, was developed here as a railroad stop. The American force won the battle: the Brulé women and children they killed made up nearly half the fatalities; other women and children made up most of the prisoners they took. The Army planned this punitive expedition in retaliation for the "Grattan Massacre" in August 1854, and for raids by Lakota in its wake.
Шолу
Бұл шайқас АҚШ пен Лакота Сиу арасындағы 1851 жылғы Форт-Ларами шартының бұзылуына байланысты туған даулардың нәтижесінде болған қысқа соғыстың шешуші шайқасы болды. Бұл шайқаста 600 әскер 250 Сиуға шабуыл жасап, 86 адамды өлтірді және 70 әйел мен баланы тұтқынға алды. 1856 жылдың наурыз айында, өкілеттіксіз, генерал Уильям Харни Сиумен әрі қарайғы қан төгілуді тоқтату мақсатында бейбіт келісімге келді. Ол Лакота тайпаларының біртұтас үкімет құруын талап етті, осылайша топтардың іс-қимылдары үшін басшыларды жауапкершілікке тартуды көздеді. Бірақ халықтың құрылымы жоғары деңгейде орталықтандырылмаған еді. [[Файл:Blue Water Creek іс-қимыл алаңының сызбасы. "Көк су ағысының суреті" генерал У.С. Харнидің 1855 жылғы 3 қыркүйектегі үнді басшысы Little Thunder-дың "Бруль" тобына жасаған шабуылының оқиға орнын көрсетеді. Кейбір деректер бойынша, бұл шайқас тек АҚШ армиясының өсуін ақтау үшін жасалған, бұл процеске соғыс министрі Джефферсон Дэвис қолдау көрсеткен.
The battle was the defining engagement of a short war between the US and the Lakota Sioux over disputes concerning violations of the 1851 Treaty of Fort Laramie. In this battle 600 soldiers attacked 250 Sioux, killing 86 and capturing 70 women and children. In March 1856, without authority to do so, commanding Gen. William Harney negotiated a peace treaty to stop further bloodshed with the Sioux. He required a centralized tribal government among the Lakota, by which he intended to hold leaders accountable for the actions of bands. The people were highly decentralized. [[File:Sketch of the Blue Water Creek field of action. jpg|thumb|"Sketch of the Blue Water Creek embracing the field of action of the force under the command of Bv. Genl. W. S. Harney in the attack of the 3rd Sept. 1855, on the "Brule" Band of the Indian Chief Little Thunder. "</blockquote>
Some others claimed that the battle was fought only to justify growth in the American army, which was being encouraged by Secretary of War Jefferson Davis.
Граттан Қазағы
Бірінші Сиу соғысын бастаған алғашқы шешуші оқиға Мормон эмигранты Орегон жолымен саяхаттап бара жатып сиырын жоғалтқан кезде басталды; мал Бруле Лакота лагеріне шағылысты. Миниконжу Сиу тайпасынан шыққан Биік Маңдай атты адам азық үшін сиырды өлтірді. Мормон шаруасы Форт-Ларамидегі әскери шенеуніктерге сиырдың ұрланғанын хабарлады. Форт командирі тәжірибесіз офицер, лейтенант Джон Лоуренс Граттанды – үндістерді жек көретін адам деп есептелген – Биік Маңдайды тұтқындауға жіберді. Бірақ 1851 жылғы шарт бойынша мал және отарлаушылармен қарым-қатынас мәселелерін Үнді агенті шешуі керек еді, ол жақын арада келуге тиіс болған. Граттан іздеп отырған үндіні "кез келген құнмен" ұстап әкелуге ант берді және 30 сарбаз бен артиллерияны алып кетті. Ол басшыдан Сиу адамын ұстап беруді талап етті. Оның бір сарбазы бас қолбасшы Жеңімпаз Аюды арқасынан атып өлтірді. Соңынан болған шайқаста Сиу тайпасы Граттанды және оның 29 сарбазын өлтірді. Бір сарбаз соғыстан аман қалды, бірақ кейін Форт-Ларами ауруханасында қайтыс болды. Президент Франклин Пирс баспасөзde айтылғандай, Граттан қырғыны үшін кек алуға ант берді. Соғыс министрлігі Харниді "үндістерді жеңуге" нұсқаумен командалыққа тағайындады. Келесі пікірталас барысында Граттан оның өліміне себеп болған қақтығыс үшін кінәланды.
The first decisive event that initialized the First Sioux war was catalyzed when a Mormon emigrant lost a cow while traveling with his party on the Oregon Trail; the animal wandered into a Brulé Lakota camp. A Miniconjou Sioux named High Forehead killed the cow for food. The Mormon farmer reported the cow as stolen to army officers at Fort Laramie. The fort's commander sent out an inexperienced officer, Lt. John Lawrence Grattan—said to be contemptuous of the Indians—to arrest High Forehead. But under the treaty of 1851, such matters related to livestock and relations with settlers were supposed to be handled by the Indian Agent, who was due to arrive soon. Grattan vowed to take the wanted Indian "at all hazards" and took along 30 men and artillery. He pressed the chief to surrender the Sioux man. One of his soldiers shot the chief, Conquering Bear, in the back and killed him. In the ensuing battle the Sioux killed Grattan and 29 of his men. One soldier survived the fighting but died later in the Fort Laramie hospital. President Franklin Pierce vowed to avenge the Grattan Massacre, as it was called by the press. The War Department appointed Harney to command, with instructions to "whip the Indians." In the ensuing debate, Grattan was blamed for the fracas in which he was killed.
Харни экспедициясы
Ақыры, 1855 жылдың тамызында Харни экспедициясы жолға шықты. 1855 жылдың 1 қыркүйегінде экспедиция Платт өзенінің жағасындағы Сиу лагеріне жетіп, Блю-Уотерс деп аталатын жерге келді. Харни түнгі фланктік маневр жасап, полк жіберіп, Сиуларды тоқтату үшін блокадалық позиция құрды. Фланктік маневрды подполковник Филип Сент-Джордж Кук және капитан Генри Хет жетекшілік етті. Харни таңертең Сиуларды Кук пен Хетке қарсы шабуылдауға көтерілді. Ол бірінші болып Сиу басшысы Кішкентай Күн күркірімен келіссөздер жүргізуге тырысты, бірақ Граттанға шабуыл жасағандарды беру туралы талаптары қабылданбады. Сиулар Граттан мен оның адамдарын өлтіруге құқылы екендерін сезінді, себебі олар бірінші болып оқ атқан. Келіссөздер кезінде бірнеше Сиу батырлары Куктың әскерін анықтады.
The Harney expedition finally set out in August 1855. On September 1, 1855, the expedition caught up with a Sioux encampment along the Platte River in a place known as Blue Waters. Harney sent a regiment in a long night flanking maneuver to set up a blocking position against which he would drive the Sioux. The flanking maneuver was led by Lt. Col. Philip St. George Cooke and Capt. Henry Heth. Harney moved up in the morning to drive the Sioux against Cooke and Heth. He first attempted to parlay with the Sioux chief, Little Thunder, but his demands to hand over the men responsible for the Grattan attack were rebuffed. The Sioux felt justified in having killed Grattan and his men, as they had shot first. During the parlay, several Sioux braves discovered Cooke's men.
Шайқас
Сиуктар Куктың адамдарын тапқаннан кейін Харни сиу лагеріне шабуыл жасап, шайқасты бастады. Кейбір сиукстер өзен бойындағы үңгірлерге тығылды. Харни өз әскеріне үңгірлерге оқ атуға бұйрық берді, сол жерде көптеген әйелдер мен балалар қаза тапты. Көптеген атты жауынгерлер Кук пен Харни әскерлерінен қашып құтылуға талпынысты, бірақ Хет оларды көріп, әскерін олардың жолын кесіп тоқтатуға жетектеді. Жауынгерлер Хеттің әскерін бұзып өтті, бірақ Хеттің басшылығымен кавалерия оларды атпен қуды. Олар шамамен бес мильдей (8 шақырым) қашықтыққа жүгіріп, бірнеше сағат бойы шайқасты. Бір кезде Хет әскерінен шамалы алға кетіп, қаза тапқан деп есептелді. Оның өлімі туралы елдің газеттерінде жарияланды, кейін ол достарының жазған некрологтарынан ләззат алды. Америка әскерлері жеңіске жетіп, 86 сиуды өлтірді және 70 адамды тұтқынға алды, олардың көп бөлігі әйелдер мен балалар еді. Бұл шайқасқа қатысқан американдықтардың арасында Гувернёр К. Уоррен де болды. Ол күнделігінде жергілікті әйелдер мен балаларды өлтірудің қорқынышы туралы жазды. Джон Бьюфорд та американдықтармен бірге шайқасты. Екеуі де Американдық Азамат соғысы кезінде Одақ генералдары болды. Содан кейін әскер Сиу жерін жан-жақтан қарап шықты, бірақ одан әрі қарсылыққа ұшырамады. Сиулар Харниді Блю-Уотер шайқасы үшін "Қырғыншы" деп атады, олардың жеріне басып кіргені үшін "Шұбарлан" деп атады, ал ол жасаған келісім үшін "Ант ететін бас сардар" деп атады. Бұл шайқастан кейін АҚШ пен Сиулар арасында шамамен он жыл бейбітшілік орнады. Сиулар Орегон жолымен өтетін көптеген көшпенділерге көз жұмып, олардың аумағынан өтулеріне рұқсат берді. Көшпенділер Сиулардың өмір сүруіне қажет болған аңдарды, өсімдіктерді және суды алып кетті.
Upon the Sioux discovery of Cooke's men, Harney opened the fight by attacking the Sioux camp. Some of the Sioux took refuge in caves along the river. Harney had his men fire into the caves, where they killed many women and children. A large group of mounted warriors rode toward an escape route away from Cooke's and Harney's forces, but Heth saw them and led his forces to block them. The warriors broke through Heth's men, but were pursued on horseback by cavalry with Heth in the lead. They had a running fight for about five miles, which lasted several hours. At some point Heth got so far ahead of his men that he was presumed killed in action. His death was reported in newspapers around the country and he later took satisfaction in the obituaries his friends had written. The American forces were victorious, killing 86 Sioux and taking 70 prisoners, mostly women and children. Among other American participants of the battle was Gouverneur K. Warren. He wrote in his diary about the horror of killing native women and children John Buford also fought with the Americans. Both became Union generals during the American Civil War. Afterward, the army made a wide sweep of the surrounding Sioux country but encountered no further resistance. The Sioux called Harney "The Butcher" for the battle at Blue Water, "the Hornet" for invading their territory, and "the Big Chief Who Swears" for the treaty he forced. Following this battle, there were about ten years of peace between the US and the Sioux. The latter tried to ignore the many emigrants on the Oregon Trail, which passed through their territory. The emigrants took game, plants, and water that the Sioux themselves needed for survival.
Мұра
Бұл шайқастан кейін экспедициялардың бірі қасиетті Қара таулардағы ең биік шың Хинхан Каганы әскери бөлімнің командирінің құрметіне Харни шыңы деп атады. Бірақ экспедиция оған бес шақырымға жуық та жақындамады, ал Лакота халқы осы қасиетті шыңның көптеген бейкүнә адамдарды өлтірген адамның атымен аталуына наразылық білдірді. 1868 жылы Батыс өзені аумағын қамтитын және Лакота үшін қасиетті Қара тауларды сақтайтын тағы бір Форт Ларами шарты бойынша Ұлы Сиу резервациясы құрылған болатын. Бірақ бірнеше жылдан кейін тауларда алтын табылды. АҚШ өз шартын бұзып, Еуропалық американдықтардың дамуына оңтайлы жағдай жасау үшін Қара таулар мен басқа да мүлікті иеленді. 1889 жылы үкімет Ұлы Сиу резервациясын бес кішірек резервацияға бөліп, бұрынғы Лакотаның 9 000 000 акр ортақ жерін сатты. 2016 жылы Америка Құрама Штаттарының Географиялық атаулар жөніндегі кеңесі Харни шыңын Қара Елік шыңы деп қайта атады.
After this battle, one of the expedition renamed Hinhan Kaga, the highest peak in the sacred Black Hills, as Harney Peak for the commander of the military unit. But the expedition had not come within five miles of it, and the Lakota resented this sacred peak being named after a man who had killed so many innocents. Although the Great Sioux Reservation was established in 1868 under another Treaty of Fort Laramie, which included the territory of West River and preserved the sacred Black Hills for the Lakota, within several years gold was discovered in the hills. The US violated its treaty, taking over the Black Hills and other property to enable European American development. In 1889 the government broke up the Great Sioux Reservation into five smaller ones, and sold off 9,000,000 acres of former Lakota communal land. In 2016 the United States Board on Geographic Names renamed Harney Peak as Black Elk Peak.