Кіріспе

Лицензияланған медициналық қызметкер, фармация саласында жақсы білімді.

Аптека техникасы аптекаға қатысты функцияларды орындайды. Аптека техникаларын оқыту, сертификаттау, лицензиялау және іс жүзіндегі практика әлемдік деңгейде ғана емес, кейбір елдерде аймақтық және жұмыс берушіге қарай да өзгеше болуы мүмкін.

Шолу

Фармация техниктері – емделушілерге дәрі-дәрмектер мен медициналық құралдарды ұсынудың техникалық аспектілерін меңгерген денсаулық сақтау қызметкерлері. Фармация техниктері әртүрлі орындарда (әдетте қоғамдық, бөлшек сауда және ауруханалық дәріханаларда) жұмыс істейді, бірақ сондай-ақ ұзақ мерзімді күтім көрсететін мекемелерде, фармацевтикалық өндірушілерде, үшінші тарап сақтандыру компанияларында, компьютерлік бағдарламалық жасақтама компанияларында, мемлекеттік органдарда, әскери қызметте немесе оқыту саласында жұмыс істей алады. Олардың қызметтеріне көбінесе рецепт бойынша дәрі-дәрмектер мен басқа да медициналық құралдарды емделушілерге тарату және оларды қолдану бойынша нұсқаулар беру кіреді. Олар фармацевтикалық практикада әкімшілік жұмыстарды да орындай алады, мысалы, дұрыс дәрі-дәрмектер тағайындалып, төлем түскенін қамтамасыз ету үшін медициналық мекемелермен және сақтандыру компанияларымен рецепттерді қарау. Сонымен қатар, фармация техниктері инвентаризациямен байланысты жұмыстарды атқарады, мысалы, циклдік санау жүргізу және мерзімі өткен немесе зақымдалған дәрі-дәрмектерді өндірушілерге қайтару. Фармация техниктері препараттарды дайындауды қадағалаушы рөлін де атқара алады, реттеуші органдардың талаптарына сәйкес стерильді және стерильді емес дәрі-дәрмектерді дайындауды күнделікті бақылап отырады. Соңғы уақыттарда фармация техниктері дәрі-дәрмектерді уақытында қабылдау туралы хабардар ету мақсатында емделушілермен телефон арқылы тікелей байланысқа түседі. Көптеген елдерде дәріхана қызметкерлерінің құрамында фармация техниктерінің маңызы соңғы жылдары артты, бұл көбінесе фармацевттердің жетіспеушілігіне байланысты, нәтижесінде олардың саны мен жауапкершілігі өсті. 2007 жылғы фармация техниктері жұмыс күшінің сараптамасына сәйкес, техниктердің 43% ауруханаларда және басқа да осыған ұқсас мекемелерде, 37% тізбектік немесе франшизалық қоғамдық дәріханаларда және 16% тәуелсіз қоғамдық дәріханаларда жұмыс істейді. Көпшілігі (62%) кәсіби колледждерде немесе колледждерде фармациялық білім алды, ал кейбіреулері (16%) тек орта мектеп біліміне ие және фармация саласында формальды білімі жоқ, ал шамамен 20% жоғары білім алды. Өте аз бөлігі (2%) шетелде фармацевт немесе фармация техникі ретінде білім алып, жұмыс істеген. Техникалық білім беру мен білім деңгейінің кең ауқымы, әсіресе елдің әртүрлі провинциялары мен аумақтарында қазіргі уақытта фармация техниктері үшін қол жетімді әртүрлі оқу бағдарламаларын көрсетеді. Канадалық фармация техниктері қауымдастығы – Канададағы фармация техниктерінің кәсіби ұйымы.

Колумбия

Колумбияда дәріхана техниктерін дәріхана регентінің технологтары деп атайды және кейде жаңылысып дәріхана регенттері деп атайды. Бірнеше университет үш жылдық оқу бағдарламаларын ұсынады. Бұл мамандық Колумбияда фармацевттердің жетіспеуі салдарынан пайда болды, осы себепті оларды жиі фармацевттермен шатастырады. Дәріхана регенттігі техникалық қызметкерлері Денсаулық сақтау және әлеуметтік қорғау министрлігімен реттеліп, бақыланады.

Германия

Германияның Статистикалық Федералдық Агенттігінің мәліметтері бойынша, 2011 жылы 66 867 фармацевтикалық техник ("Pharmazeutisch technische Assistenten") жұмыс істеген. Олардың шамамен 90%-ы халыққа қызмет ететін дәріханаларда жұмыс істеді. Олардың жалақысы (шамамен 1 837 – 2 400 евро) жұмыс берушілер қауымдастықтары мен Adexa арасындағы келісімдерге сәйкес айқындалады.

Сауд Арабиясы

Дәріхана техниктері фармацевт көмекшілері деп белгілі. Бірнеше университеттер үш жарым жылдық білім беру және оқыту бағдарламаларын ұсынады. Бұл мамандық 1990 жылы Сауд Арабиясында фармацевттердің жетіспеуі салдарынан пайда болды, осы себепті олар жиі фармацевттермен шатастырылады. Дәріхана техниктерінің қызметі Сауд Арабиясы Денсаулық сақтау мамандары жөніндегі комиссиясымен реттеліп, бақыланады. Денсаулық сақтау министрлігінің статистикасына сәйкес, 2015 жылы Сауд Арабиясы Денсаулық сақтау министрлігінде шамамен 8 471 дәріхана технігі жұмыс істеді. 2010 жылы Денсаулық сақтау министрі Абдулла Әл Рабиа дәріхана техниктерін даярлауды дереу тоқтату туралы шешім қабылдады.

Шри-Ланка

Шри-Ланкада мемлекеттік орган – Ұлттық тәжірибе және өндірістік оқыту басқармасы (NAITA) төрт жылдан астам тәжірибесі бар дәріхана қызметкерлеріне дәріхана технигі ретінде NVQ 4 деңгейлі сертификат беруге бағытталған Ұлттық құзыреттілік стандарттарын (NCS) әзірледі. ҰБЖ 2016 жылы Жоғары және кәсіптік білім беру комиссиясымен бекітілді және қазіргі уақытта іске асырылуда. Бір жылдық оқу бағдарламасына дәрі-дәрмектерді дайындау, тарату, қорларды басқару, санитарлық талаптарды сақтау және клиенттерге қызмет көрсету дағдыларын дамыту кіреді. Сертификатталған дәріхана техниктерінің бірінші тобы – 154 адам қазірдің өзінде қоғамдық дәріханалар секторында жұмыс істеп жатыр.

Гана

2009 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бағалауы бойынша, еңбек ететін 918 фармацевтикалық техник немесе технолог (25 600 тұрғынға 1 адам) және 1642 дәрі-дәрмек сатушысы (14 300 тұрғынға 1 адам) тіркелді. Оқу орындарына қатысты, бағалау бойынша елде тек бір фармацевтикалық технолог даярлайтын мектеп табылды (онда 70 студент жоғары ұлттық диплом бағдарламасына қабылданады).

Үндістан

Колхапурдағы Р.С.С.М. мемлекеттік медициналық колледжі мен CPR ауруханасы Үндістанда фармацевтикалық техниканы даярлайды. Фармацевтикалық техник болу үшін осы бағдарламаны 10+2 бітіру немесе диплом болуы керек. Жыл сайын екі топқа, әр топқа шамамен 40 студент қабылданады.

Нигерия

Нигериядағы дәріхана техниктері фармацевтикалық кадрдың 75% құрайды. Нигерияның Фармацевттер Кеңесі (PCN) оларға тәуелсіз түрде қоғамдық деңгейде қызмет етуге құқық беретін жауапкершіліктерді беруден бас тартты. Сотқа қаралып, 2008 жылдың 3 желтоқсанында сот PCN-ге қарсы шешім шығарды. Нигерияның дәріхана техниктері Ұлттық Техникалық Білім беру Кеңесімен (NBTE) бірлесіп, PCN-нің кәсіби монополиясы салдарынан, жұмыс күшінің жетіспеуінен туындаған жалған дәрілердің көптігінен Нигерия экономикасын және нигериялықтарды құтқарып жатыр. Бұл Нигерияны көптеген проблемаларға ұшыратты, нәтижесінде өнімділік төмендеп, тұрақты кедейлікке алып келді. Нигерияның дәріхана техниктері NBTE-мен бірлесіп, фармацевтикалық технология бойынша ND/HND енгізу арқылы осы жетістіктерге қол жеткізе алады. PCN өз монополиясын сақтау үшін осы оқуды тоқтатуға бар күшін салуда, Федералды білім беру министрлігінен NBTE-ге осы оқу орындарын аккредиттеуді тоқтатуды талап етуде, ал осы курстар Ганада, Суданда және басқа елдерде ұсынылады. 2016 жылдың 25 мамырында NBTE шақырган отырыста PCN, Құрметті Денсаулық сақтау министрінің өкілі, Білім беру министрлігі, Нигерияның Фармацевтикалық қоғамы (PSN) және Нигерияның Фармацевтикалық технологтар мен дәріхана техниктерінің ұлттық қауымдастығы қатысты. Фармацевтикалық технологтар номенклатурасы, оқу бағдарламасы және фармацевтикалық технологияның политехникалық түлектерін аккредиттеу органына қатысты бірнеше мәселе көтерілді. Онда «Фармацевтикалық технолог» номенклатурасы Нигерия үшін жаңа емес екендігі, өйткені осы атпен білім алған адамдар 1981 және 1985 жылдар аралығында бұрынғы Фармацевтикалық технологтар мектебінде оқытылғандығы түсіндірілді. Мектеп ғимараты бүгінде PCN байланыс кеңсесі ретінде пайдаланылуда. Сондай-ақ, NBTE Нигерия Федерациясындағы политехникалық және монотехникалық оқу орындары ұсынатын курстарды аккредиттеумен жүктелгендігі анықталды. Оқу бағдарламасына қатысты мәселелерде NBTE Кеңесті құрған заңнамалық актіге сәйкес келетіндігі анықталды. Сонымен қатар, барлық тиісті органдар PCN шағымдарын бірлесіп қарауы керек екендігі туралы бірауыздан шешім қабылданды.

Танзания

Танзанияда екі фармацевтикалық техниктерді даярлайтын оқу орны бар: біреуі Денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру министрлігіне қарасты мемлекеттік мекеме, Muhimbili денсаулық сақтау және оған байланысты ғылымдар университетімен аккредиттелген, ал екіншісі Килиманджарода орналасқан діни ұйыммен байланысты, ол дипломдық білім беруді ұсынады. Фармацевтикалық техник мамандығын Танзанияның Фармация кеңесі реттейді, олар оларды тіркейді және есепке алады. 2010 жылы елде 10 000 халқына шаққанда 0,11 тіркелген фармацевтикалық техник болған. Танзаниялық фармацевтикалық техниктердің негізгі қызметтеріне дәрі-дәрмектерді тарату, қорларды басқару, дәрілерді дайындау, фармацевтикалық препараттардың мөлшерін анықтау және зертханалық жұмыстар кіреді. Елдің кейбір аймақтарында дәрігерлер мен басқа да медициналық қызметкерлердің жетіспеуіне байланысты фармацевтикалық техниктер дәрі жазып берушілердің де қызметін атқарады. Фармацевтикалық техник мамандығын толыққанды меңгеру үшін стажер ретінде немесе студент ретінде жұмыс тәжірибесі қажет, содан кейін GPhC (бұрынғы Ұлыбританияның Корольдік фармацевтикалық қоғамы) тіркеуі міндетті. Жұмыс орнындағы оқу кезеңі әдетте оқу бағдарламасын аяқтаған кезде бір уақытта жүргізіледі және әдетте екі жылға созады. Фармацевтикалық техниктер пациенттерге дәрі-дәрмектер туралы кеңес бере алады (фармацевт бақылауымен немесе басшылығымен, бірақ кеңес беру фармацевтикалық техниктерді даярлау бағдарламасының мақсаты емес), сондай-ақ рецепттерді таратумен айналысады. Қоғамдық дәріханаларда NVQ2 біліктілігі бар диспансердің қызметкерінен ажырату қиын екені мойындалды. Білікті фармацевтикалық техниктерге қосымша оқыту ұсынылады, оған рецепттерді таратудың дұрыстығын тексеру (бірақ дәлдікті тексеру курсына қатысу үшін фармацевтикалық техник болу міндетті емес), дәрі-дәрмектерді басқару (стационарлық немесе ПТТ), антикоагулянттар клиникасы сияқты ауруханалық клиникаларды басқаруға қатысу, варфарин дозасын тағайындау немесе дәстүрлі түрде фармацевттер атқаратын басқа да міндеттер кіреді. Ұлыбританиядағы 32 реттелетін денсаулық сақтау мамандықтарының 31-і 6-шы деңгейдегі біліктілікті талап етеді, фармацевтикалық техник мамандығы – бұл кіру үшін тек 3-ші деңгейдегі біліктілік қажет болатын жалғыз ерекшелік. Кейбір фармацевтикалық техниктер оқуды бастаған кезде 3-ші деңгейден жоғары біліктілікке ие болуы мүмкін немесе кейіннен осындай біліктіліктерді алуы мүмкін. Ұлттық денсаулық сақтау жүйесінде (NHS) фармацевтикалық техниктер аға немесе мамандандырылған фармацевтикалық техниктердің тікелей бақылауында жұмыс істейді және тіпті диспансерде болмаса да, бас фармацевт немесе жетекші фармацевтке есеп береді. Техниктер негізінен екі бағытта жұмыс істейді: стационарлық дәріхана немесе қоғамдық дәріхана. Кейбіреулері дәрігерлердің жеке практикасында және алғашқы медициналық көмек көрсету орталықтарында жұмыс істейді. Дәріханалық диспансер өздерін фармацевтикалық техник деп атамайды немесе GPhC-де тіркеле алмайды. Ауруханалардағы фармацевтикалық техниктер аудиовизуалды техника, стоматологиялық медбикелер және операциялық бригаданың көмекші қызметкерлері сияқты "Өзгерістер күн тәртібіне" сәйкес бағаланады. Олар 4-ші топтың белгіленген пайызынан бастайды (әдетте 75% – орташа жылдық жалақысы 20 698 фунт стерлинг) стажер ретінде, жаңадан білікті PhT болған кезде 4-ші топқа өтеді және бөлім/ауданның жетекшісіне 8b топқа дейін жұмыс істей алады. 8b топ – бұл медбикелер мен аға медбикелер басшыларының немесе басқа да бөлім басшыларының NHS-тегі лауазымы. 8b топқа қол жеткізу мүмкін болса да, табысты фармацевтикалық техник мансабының соңғы кезеңінде 7a топқа жетуі мүмкін, орташа жалақысы 35 898 фунт стерлинг. NHS-те тіркелген фармацевтикалық техниктер фармацевтикалық көмекші қызметкерлерді және тіркеу алдындағы стажер фармацевтикалық техниктерді оқыту мен дамытуға жауапты болуы мүмкін. Алғашқы тіркеуден кейін қосымша білім алу және біліктілік алу оларға осы бағыт-бағдар беру рөлін атқаруға мүмкіндік береді. Ұлыбританиядағы (басқа елдердегідей, мысалы Канададағы) фармацевтикалық техниктерді қазір кейбір адамдар кәсіби маман деп атайды, бірақ тіркелген фармацевттер әлі де фармацевтикалық саланың сарапшылары болып саналады және фармацевтикалық техниктер фармацевттерге бағынышты. Фармацевтикалық техниктерді кәсіби мамандық ретінде атау күшейтілген дауларға ұшырады. 2019 жылы Фармацевттерді қорғау қауымдастығы фармацевт және фармацевтикалық техник рөлдерін және қоғамдық дәріханадағы мансаптық жолдарды симбиозды түрде дамыту жөніндегі ұсыныстарды жариялады. Сондай-ақ түрлі кедергілер мен басқару мәселелерін атап көрсетті және оларды шешуге шақырды. 2020 жылдың қаңтарынан бастап PTCB емтиханға түсуге ниет білдірген үміткерлердің Америка денсаулық сақтау жүйесінің фармацевтикалық техниктерді даярлау бағдарламасын, PTCB-мен танылған оқу бағдарламасын немесе 500 сағаттық оқудан өтуін міндетті етті, бірақ NHA бұрын PTCB 2020 жылғы талаптарды енгізбес бұрын ұқсас талаптарды қойған. Сертификациялық емтиханды аяқтағаннан кейін фармацевтикалық техник сертификатталған немесе CPhT атағын алады. Ұлттық сертификациядан кейін сертификатты жаңарту үшін әр екі жыл сайын үздіксіз білім алу қажет. Еңбек статистика бюросының мәліметтері бойынша, 2011 жылы АҚШ-тағы фармацевтикалық техниктердің шамамен 75% бөлшек саудада жұмыс істейді, ал стационарлық ортада жұмыс істейтін фармацевтикалық техниктердің жалақысы 14,57 доллар құрайды. Американдық фармацевтикалық техниктер фармацевт бақылауымен жұмыс істейді, көбінесе штаттың талаптарына сәйкес фармацевт-техник арақатынасын сақтайды. Ұлттық фармацевтикалық техниктер қауымдастығы және Американдық фармацевтикалық техниктер қауымдастығы – АҚШ-тағы фармацевтикалық техниктердің кәсіби ұйымдары.

Мемлекеттің талаптары

Делавэр, Гавай, Пенсильвания және Висконсин штаттары лицензиялау немесе сертификаттауды талап етпейді, бірақ кейбір оқыту немесе тіркеу нысандарын талап етуі мүмкін. Алабама, Аляска, Аризона, Арканзас, Колорадо, Коннектикут, Айдахо, Иллинойс, Айова, Канзас, Мэриленд, Массачусетс, Миссисипи, Монтана, Нью-Мексико, Солтүстік Дакота, Орегон, Юта, Виргиния, Вашингтон, Батыс Виргиния, Вайоминг және Вашингтон, округ Колумбия сертификаттауды және лицензиялауды немесе тіркеуді талап етеді, бірақ кейбір штаттарда осы талаптарға дейін оқыту кезеңі болуы мүмкін. Калифорния, Флорида, Джорджия, Индиана, Кентукки, Луизиана, Мэн, Мичиган, Миннесота, Миссури, Небраска, Невада, Нью-Гэмпшир, Нью-Джерси, Нью-Йорк, Солтүстік Каролина, Огайо, Оклахома, Род-Айленд, Оңтүстік Каролина, Оңтүстік Дакота, Теннесси, Техас (ерекшеліктермен) және Вермонт тек лицензияны талап етеді.

Қазақстан

Фармацевт техниктері Хараре политехникалық институтында дайындалады. Студенттер үш жылдық оқудан кейін диплом алып бітіреді. Бағдарлама Зимбабве Денсаулық сақтау және бала әл-ауқаты министрлігімен жүзеге асырылады. Жылдық қабылдау шамамен 35 студентті құрайды.