Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ортағасырлық жазу жүйесі, Ирландия мен Англияға ортақ
Medieval writing system common to Ireland and England
Арал жазуы – Ирландияда пайда болған ортағасырлық жазу жүйесі, ол Ирландия христиандығының ықпалымен Англияға және континенттік Еуропаға тарады. Ирландиялық миссионерлер осы жазуды Еуропаға жеткізіп, Боббио сияқты монастырларды құрды. Бұл жазулар ағылшын миссионерлерінің ықпалымен Фулда сияқты монастырларда да қолданылды. Олар арал өнерімен байланысты, оның сақталған көптеген мысалдары – әсем безенділген қолжазбалар. Бұл жазу қазіргі гель тілінің қаріптері мен қолжазбаларына зор әсер етті. "Арал жазуы" термині әртүрлі мақсаттарға қолданылған жазулардың әртүрлі отбасыларын білдіреді. Иерархияның ең жоғары сатысында маңызды құжаттар мен қасиетті мәтіндер үшін қолданылған аралдық жартылай унциал (немесе "аралдық маюскула") тұрды. Кейбір ағылшын орталықтарында "ағылшын унциалы" деп аталатын толық унциал да қолданылды. Содан кейін, "формалдылықтың төмендеуімен және жазу жылдамдығының артуымен" "белгілі кішкентай әріп", "курсив кішкентай әріп" және "қазіргі кішкентай әріп" келді. Бұл жазулар діни емес мәтіндерді, хаттарды, есептік жазбаларды, жазбаларды және басқа да жазба түрлерін жазу үшін пайдаланылды.
Insular script is a medieval script system originating from Ireland that spread to England and continental Europe under the influence of Irish Christianity. Irish missionaries took the script to continental Europe, where they founded monasteries such as Bobbio. The scripts were also used in monasteries like Fulda, which were influenced by English missionaries. They are associated with Insular art, of which most surviving examples are illuminated manuscripts. It greatly influenced modern Gaelic type and handwriting. The term "Insular script" is used to refer to a diverse family of scripts used for different functions. At the top of the hierarchy was the Insular half uncial (or "Insular majuscule"), used for important documents and sacred text. The full uncial, in a version called "English uncial", was used in some English centres. Then "in descending order of formality and increased speed of writing" came "set minuscule", "cursive minuscule" and "current minuscule". These were used for non scriptural texts, letters, accounting records, notes, and all the other types of written documents.
Шығу тегі
Ирландияда 7-шы ғасырда жасалған бұл жазулар 19-шы ғасырға дейін қолданылды, бірақ оның ең гүлденген кезеңі 600 мен 850 жылдар аралығында болды. Олар унциал және жартылай унциал жазуларымен тығыз байланысты, олардың тікелей ықпалында болды; Арал жазуының ең жоғары сапасы – континенттік жартылай унциал жазуынан тікелей туындаған Арал жартылай унциалы.
The scripts developed in Ireland in the 7th century and were used as late as the 19th century, though its most flourishing period fell between 600 and 850. They were closely related to the uncial and half uncial scripts, their immediate influences; the highest grade of Insular script is the majuscule Insular half uncial, which is closely derived from Continental half uncial script.
Қолданылуы
Орал жазуы латын діни кітаптарына ғана емес, сонымен қатар басқа да түрлі кітаптарға, тіпті халық тіліндегі туындыларға да қолданылды. Мысалдарға Келл кітабы, Әулие Колумбаның Катахи, Амброзиана Орозиус, Дурхам Евангелиесінің үзіндісі, Дурроу кітабы, Дурхам Евангелиялары, Эхтернах Евангелиялары, Линдисфарн Евангелиялары, Личфилд Евангелиялары, Санкт-Галл Евангелиясы және Армагг кітабы жатады. Орал жазуы Каролинг империясының скрипторияларында Каролинг миникулының қалыптасуына әсер етті. Ирландияда шамамен 850 жылы орал жазуы Кейінгі орал жазуымен ысталды, ал Англияда Каролинаның кішкентай әріптері пайда болды. Тирондық «et», амперсандпен тең, бұл жазуда кеңінен қолданылды (ирланд тілінде «agus» – «және», ескі ағылшын тілінде «ond» – «және» мағынасында) және кейде орал жазуынан туындаған қазіргі гэль тілі қаріптерінде де кездеседі.
Insular script was used not only for Latin religious books, but also for every other kind of book, including vernacular works. Examples include the Book of Kells, the Cathach of St. Columba, the Ambrosiana Orosius, the Durham Gospel Fragment, the Book of Durrow, the Durham Gospels, the Echternach Gospels, the Lindisfarne Gospels, the Lichfield Gospels, the St. Gall Gospel Book, and the Book of Armagh. Insular script was influential in the development of Carolingian minuscule in the scriptoria of the Carolingian empire. In Ireland, Insular script was superseded in c. 850 by Late Insular script; in England, it was followed by a form of Caroline minuscule. The Tironian et, equivalent of ampersand was in widespread use in the script (meaning agus 'and' in Irish, and ond 'and' in Old English) and is occasionally continued in modern Gaelic typefaces derived from Insular script.
Юникод
Юникод аралдық жазуда жазылған латын әліпбиі әріптерін жеке кодтауды қажет етпейтін, қаріп таңдауы ретінде қарастырады. text=Кәдімгі гэль тілінде мәтін жазу үшін тек ASCII әріптерін пайдалану керек, ал қаріп барлық қажетті алмастыруларды жасайды; [мұнда ұсынылған] аралдық әріптерді тек белгілі бір мақсаттар үшін оларға қажеттілік туындаған мамандар ғана қолданады.
Unicode treats representation of letters of the Latin alphabet written in insular script as a typeface choice that needs no separate coding. text=To write text in an ordinary Gaelic font, only ASCII letters should be used, the font making all the relevant substitutions; the insular letters [proposed here] are for use only by specialists who require them for particular purposes.