Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Салонта (Nagyszalonta, көбінесе Szalonta деп аталады, Großsalontha) – Румынияның солтүстік-батысындағы Кришана географиялық аймағында, Венгрия шекарасына жақын орналасқан Бихор округінің қаласы.
Salonta (; Nagyszalonta, colloquially Szalonta, ; Großsalontha) is a city in Bihor County, in the geographical region of Crișana, north western Romania, near the Hungarian border.
Халық саны
2021 жылғы санақ бойынша Салонтаның халқы 15 792 адамды құрайды. 2011 жылғы санақ бойынша қалада 17 042 адам тұрды, оның ішінде венгрлер 58,1%, румындар 38,83%, романдар 2,4%, словактар 0,4% және басқалары 0,5% құрады. Дін бойынша 2002 жылғы санақ мәліметтеріне сәйкес, 51,12% реформат (кальвинист) дінін ұстанады, 36,46% румын православиесін, 6,56% рим католиктерін, ал қалған 5,86% баптистер, румын грек католиктері, пентикосталдар және басқа да діндердің арасында бөлінген.
According to the 2021 census, Salonta has a population of 15,792. At the census from 2011, the city had a population of 17,042, made up of Hungarians (58.1%), Romanians (38.83%), Romani (2.4%), Slovaks (0.4%), and others (0.5%). In terms of religion, at the 2002 census, 51.12% were Reformed (Calvinist), 36.46% Romanian Orthodox, 6.56% Roman Catholic and 5.86% was split between Baptists, Romanian Greek Catholic, Pentecostals, and other faiths.
Тарих
Венгрия Корольдігінің бір бөлігі болған қала алғаш рет 1214 жылы Золонта деген атпен тіркелген, ал 1332 жылы Папаның құжатында Заланта деп аталған. Мажар тіліндегі "Сзалонта" атауы 1587 жылдан бері қолданылып келеді. Этимологиялық тұрғыдан алғанда, бұл атау, мүмкін, басқа румын елді мекендерінің (славян тілдерінен аударған атаулары) – Слатина, Златна немесе Сланник сияқты, "Сарата" ("Тұзды") деген румынша мағынасымен байланысты болуы мүмкін. Сондай-ақ, бұл атау мажар тіліндегі "szalona" ("шошқа майы") сөзінен де шыққан болуы мүмкін, оның этимологиялық мағынасы бірдей. Аймақтық контексте, екі іргелес ауылдың атауы аймақтағы мал шаруашылығының түрлерімен байланысты болуы мүмкін: Мадраш, мажар тіліндегі "madar" ("құс") сөзінен, және Тулка, мажар тіліндегі "tulok" ("тұлпар") сөзінен. Бұл, аймақта шошқа өсірушілердің көп болуына байланысты болуы мүмкін. 16 ғасырға дейін бұл 300-ге жуық тұрғыны бар шағын ауыл ғана болды және Толди әулетінің жеріне қарасты. Үлкен елді мекен – Кулизер бекінісі болған, бірақ ол 1598 жылы Осман түріктерімен қиратылды. Кулизер қайта салынбады, ал Салонта 1606 жылдан бастап аймақта маңызды рөл атқара бастады, Трансильвания князі Стефан Бочкай 300 сарбазды осында орналастырып, оларға жер берді. Олар өз шаруашылықтарын құрды, бірақ түріктердің шабуылына тойтарыс беру үшін қаруларын дайын ұстауға міндетті болды. Сарбаздардың орналасқан күні – 3 маусым, қазіргі таңда "қала күні" ретінде тойланады. Алайда, 1660 жылы Осман түріктері қаланы басып алды, және Саланта 1692 жылға дейін Варат вилаетінің санджақ орталығы болды. 19 ғасырдың венгр ақыны Янош Арани Салонтада дүниеге келіп, өмірінің көп бөлігін осында өткізді. Тағы бір белгілі венгр жазушысы Лайош Зилахи де 1891 жылы Салонтада туған. Сол жылы скрипкашы және музыка зерттеушісі Эгон Кентон да осында дүниеге келді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында Австро-Мажарстан империясының құлауынан және Трансильванияның Румыниямен бірігуінің жариялануынан кейін, Румыния армиясы 1919 жылдың сәуір айында Мажар-Румыния соғысы кезінде Салонтаны бақылауға алды. Қала 1920 жылдың маусым айында Трианон шартының шарттарына сәйкес Румыния Корольдігіне өткен аумақтың ресми бөлігі болды. Соғыс аралық кезеңде ол Бихор округіндегі Салонта пласасының орталығы болды. 1940 жылдың тамызында, екінші Вена сыйлығын таңған нацистік Германияның ықпалымен, Венгрия Румыниядан Солтүстік Трансильвания аумағын (Салонта да оның құрамында болды) қайтарып алды. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында, алайда, қала 1944 жылдың қазан айында Дебрецен шайқасының бастапқы кезеңінде румындық және кеңес әскерлерімен венгр және неміс әскерлерінен қайтарылып алынды. 1947 жылғы Париж бейбіт шарты Трианон шекарасын қайта бекітті. 1950 жылғы әкімшілік реформадан кейін қала Бихор аймағындағы Салонта ауданының орталығы болды (1952 жылы Орадея аймағы, ал 1960 жылы Кришана аймағы деп қайта аталды). 1968 жылы ескі аумақтық бөлініс қайта жаңартылды, және қала Бихор округінің құрамына қайта кірді.
The city, a part of the Kingdom of Hungary, was first documented in 1214 under the name of Zolonta and in 1332 a Papal document used the name Zalanta. The Hungarian spelling Szalonta was used since 1587. Etymologically, the name is probably related with those of other Romanian localities (slavic names) like Slatina, Zlatna, or Slănic, whose Romanian meaning is "Sărata" ("Saline"). It can also be derived from Hungarian "szalona" ("bacon"), a term having the same etymological meaning, and in regional context – the name of two contiguous villages are probably related with the types of stock growth in the area: Mădăras, from Hungarian "madar" ("bird"), and Tulca from Hungarian "tulok" ("bullock") – it may refer to the numerous pig growers in its perimeter. Until the 16th century, it was only a small village of about 300 inhabitants and was on the land of the Toldi family. A bigger city was the fort of Culiser, which was however destroyed by the Ottoman Turks in 1598. Culiser was never rebuilt and Salonta began to have a more important role in the region after 1606, when the prince of Transylvania, Stephan Bocskai settled 300 soldiers here and appropriated land for them. They built their own farms, but had to keep their arms ready to repel an attack by the Turks. 3 June, the day in which the soldiers were settled, is nowadays declared "the day of the city". However, Ottoman Turks captured the town in 1660 and as Salanta, it became the sanjak center of Varat vilayet until 1692. The 19th century Hungarian poet János Arany was born and lived in Salonta for most of his life. Lajos Zilahy, another noted Hungarian author, was also born in Salonta in 1891. Violist and musicologist Egon Kenton was born there the same year. After the collapse of Austria Hungary at the end of World War I, and the declaration of the Union of Transylvania with Romania, the Romanian Army took control of Salonta in April 1919, during the Hungarian–Romanian War. The city officially became part of the territory ceded to the Kingdom of Romania in June 1920 under the terms of the Treaty of Trianon. During the interwar period, it became the seat of plasa Salonta, in Bihor County. In August 1940, under the auspices of Nazi Germany, which imposed the Second Vienna Award, Hungary retook the territory of Northern Transylvania (which included Salonta) from Romania. Towards the end of World War II, however, the city was taken back from Hungarian and German troops by Romanian and Soviet forces in October 1944, during the initial stages of the Battle of Debrecen. The Paris Peace Treaties of 1947 reaffirmed the Trianon border. Following the administrative reform of 1950, the town became the seat of Salonta Raion within Bihor Region (renamed Oradea Region in 1952 and Crișana Region in 1960). In 1968, the old territorial division into județe was reinstituted, and the city reverted to being part of Bihor County.
Климат және география
Салонтада континенттік ылғалды климат, жылы немесе ыстық жаздар және суық немесе өте суық қыстар болады, бірақ салыстырмалы түрде аз қар жауады. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 578 текше мм (35,2 дюйм). Қаңтар айының орташа температурасы – және шілде айының орташа температурасы – (ең төменгі және ең жоғары көрсеткіштер). Салонта Апусени Карпаттарының батысындағы жазық далада орналасқан, теңіз деңгейінен биіктікте.
Salonta has a continental humid climate, with warm to hot summers and cold to very cold winters, but relatively little snow. The average annual precipitation is 578 cubic mm (35.2 inches). The average January temperature is and in July it is (averages for low and high). It is located in the plains west of the Apuseni Carpathians at an elevation between .
Экономика
Салонта 1970 жылдан бері шығарылатын Salam de Salonta шұжық өнімдерімен бүкіл елге әйгілі. Коммунистік кезеңде салынған мемлекеттік кәсіпорындардың көпшілігі 1989 жылдан бері банкротқа ұшырады. Бірақ, 2000-шы жылдары шағын фабрикалар мен құрастыру зауыттарына, әсіресе киім өнеркәсібінде, шетелдік тікелей инвестициялар едәуір көлемде тартылды. 2008 жылы Inteva Products LLC – ірі көпұлттық компания – компанияның Румыниядағы жалғыз және Орталық және Шығыс Еуропадағы бес зауытының бірі – Салонтадағы зауытында өндірісті бастады. Inteva компаниясы Salonta зауытында кабельдер, құлыптар және басқа да автомобиль бөліктерін өндіреді. Салонта газ кен орны (2010 жылы өндіріс басталды) қаланың жанында орналасқан.
Salonta is famous nationwide for its Salam de Salonta sausage products that have been produced since the 1970s. Most of the state owned factories built during the communist period went into bankruptcy since 1989. During the 2000s however, there has been a considerable foreign direct investment in small factories and assembly plants – particularly in the clothing industry. In 2008, Inteva Products LLC – a large multinational – started production at its Salonta facility, the only one the company has in Romania and one in only five throughout Central and Eastern Europe. Inteva produces cables and latches and other car parts at the Salonta facility. The Salonta gas field (which started production in 2010) is located near the city.
Қызықты деректер
Салонта қаласы 2006 жылы Румынияның ұлттық планерлер чемпионатын (Campionat naţional de aeromodelism) қабылдады және оның командасы, Metalul Salonta, бірнеше рет чемпионат жеңімпазы атанды.
The city of Salonta hosted the 2006 Romanian National Gliders Championship (Campionat naţional de aeromodelism) and its team, Metalul Salonta, has won the championship several times.
Спорт
Баскетбол: C. S. S. "TEODOR NES" SALONTA
Basketball: C. S. S. "TEODOR NES" SALONTA
Tengo Salonta – Салонта қаласының футбол-теннис командасы, ұлттық деңгейде өте табысты клуб және қазіргі футбол-теннис клубы әлем кубогының чемпионы. Бұл титул 2017 жылы турнирдің ұйымдастырушысы Карловы Вары қаласының чех клубына қарсы финалда 3:1 есебімен жеңіс алып, қол жеткізілді. Футбол да Венгрия шекарасына жақын орналасқан бұл қалада ұзақ тарихы бар спорт түрі. Olimpia Salonta – 1911 жылы құрылған Салонта командасы. Клуб көбінесе III және IV лигаларда ойнады, Румыния футбол лигасы жүйесіндегі үшінші лигада 31 маусым өткізді. 2003 және 2013 жылдар аралығында 10 жыл бойы Салонтада тағы бір футбол клубы, Liberty Salonta болды. Бұл клуб ұлттық деңгейде күшті академияға ие болды және көптеген талантты ойыншыларды тәрбиеледі, тіпті 2006 жылы I лигаға жолдама алды, бірақ клуб өз орнын UTA Arad-қа сатты және Румыния футбол чемпионаттарының ең жоғары лигасында ойнаған емес.
Tengo Salonta is Salonta's football tennis team, a very successful club at national level and also the current Football Tennis Club World Cup champions, title won in 2017 after a 3–1 in the final against Czech club from Karlovy Vary, the host of the tournament. Football is also a sport with a long tradition in the town situated near the Hungarian border. Olimpia Salonta is the team of Salonta, being founded in 1911, the club played mostly at Liga III and Liga IV, with 31 seasons played in the third league of the Romanian football league system. For 10 years, between 2003 and 2013, in Salonta existed another football club, Liberty Salonta, a club with a strong academy at national level that promoted many interesting players over time, even managing a promotion to Liga I in 2006, but the club sold its place to UTA Arad and never played at the highest level of the Romanian football.