Кіріспе
Христиандық дәстүр теологиясын анықтауға және түсінуге көмектесетін екі принцип – формалды принцип және материалдық принцип. Бұл екі категория христиандық теологиясында теологияның (формалды принцип) сенімді көзін, теологияның өзінен, әсіресе оның орталық доктринасын (материалдық принцип) анықтау және ажырату үшін қолданылады. Бұл дін, діни қозғалыс, дәстүр, институт, конфессия немесе ұйымға қатысты болуы мүмкін. Формалды принцип көбінесе діннің қасиетті мәтіндері немесе құрметті тұлғалары болып табылады, ал материалдық принцип – оның негізгі тұжырымы. Пол Тиллих теологиялық ойлауда осы екі категорияны анықтау және қолдану 19 ғасырда пайда болды деп есептейді. 1845 жылы протестант теологы және тарихшысы Филип Шафф «Протестантизмнің қағидалары» атты еңбегінде осы мәселелерді талқылаған. Лютеран ғалымы Ф.Э. Майер «Американың діни ұйымдары» атты еңбегінде АҚШ-тағы христиан конфессияларының сенімдерін және тәжірибесін салыстыру үшін оларды пайдаланған. Бұл мәселе Лүтеран шіркеуінің Теология және шіркеу қатынастары жөніндегі комиссиясының Миссури Синодында шыққан «Құдай сөзі және Жазбалар» атты теологиялық кітапшасында да қарастырылған.
Formal principle and material principle are two categories in Christian theology to identify and distinguish the authoritative source of theology (formal principle) from the theology itself, especially the central doctrine of that theology (material principle), of a religion, religious movement, tradition, body, denomination, or organization. A formal principle tends to be texts or revered leaders of the religion, while a material principle is its central teaching. Paul Tillich believed the identification and application of this pair of categories in theological thinking to have originated in the 19th century. As early as 1845 the Protestant theologian and historian Philip Schaff discussed them in his The Principle of Protestantism. They were utilized by the Lutheran scholar F. E. Mayer in his The Religious Bodies of America in order to facilitate a comparative study of the faith and practice of Christian denominations in the United States. This is also treated in a theological pamphlet entitled Gospel and Scripture by the Commission on Theology and Church Relations of the Lutheran Church—Missouri Synod.
Шығыс православие
Ресми принцип – Киелі кітап және «қасиетті дәстүр». Материалдық принцип – Иса Мәсіхтің теопоэзис немесе теозис (θέωσις) еңбегі, адамның толық құдайлануы. Олар Александриялық Афанасийдің «Сөздің жаратылуы» еңбегінен: «Мәсіх адамды қабылдады, осылайша біз де құдай бола аламыз» деген сөздерін келтіреді.
Рим католиктік діні
Ресми принцип – Киелі кітап, дәстүр, ақыл, Папа және Магистерий. Материалдық принцип – "Адамның жаны, тікелей Құдайдан келгендіктен, жақсы және Құдаймен қайта қосылуға ұмтылады, бұл Құдайды көргендегі бақытқа ие болу арқылы іске асырылады. Адамның денесі күнәға ұшырап, Құдайдан бөлініп кеткен. Сондықтан адам бірте-бірте әділдікке ие болуы керек, яғни әділ болуы керек. Бұл нәтиже діни сакраменттер арқылы адамның 'күнаһсыздық күйіне' енуімен және шіркеудің 'Құдайдан берілген өкілеттігімен' 'сенушілерге' жүктеген қағидаларды сақтауымен қол жеткізіледі."
Англикандық
Жалпы принциптер: Киелі кітап, шіркеу билігі және ақыл. Нақтырақ айтқанда, әртүрлі діни бағыттағы адамдар үшін:
Төменгі шіркеу – Киелі кітап жалғыз дерек көзі және діни шындықтың толыққанды нормасы. Кең шіркеу – Исаның ізгілік үйретімдеріне сәйкес өмір салғандық.
Low Church—the Bible as the only source and the all sufficient norm of religious truth. Broad Church—a life which conforms to the ethical teachings of Jesus.
Цвинглиандық
Ресми принцип – Киелі кітап және Киелі Рухтан тікелей уахи. Материалдық принцип – абсолютті құдайлық себеп.
Кальвинизм
Формалды принцип – барлық шындықтың жалғыз өлшемі ретінде Киелі кітап (sola scriptura). Материалдық принцип – күнәлі адам тек сеніммен ғана ақталады (sola fide).
Әдістемелік
Формалды принцип – Киелі кітап, ақыл, ежелгі шіркеудің үйретіктері. Материалдық принцип – толыққандай қасиеттілік, яғни кемелденген адам.