Кіріспе
Жойылған Аргентинаның әскери-теңіз мектебі; "Қырлы соғыс" кезінде қамауда ұстау орталығы ретінде пайдаланылды. Әскери-теңіз флотының жоғары механика мектебі (испанша: Escuela Superior de Mecánica de la Armada, көбінесе оның аббревиатурасымен ESMA деп аталады) тарихында үш маңызды өзгеріске ұшырады. Алғашқыда ESMA Аргентина әскери-теңіз флотының білім беру мекемесі ретінде қызмет етті. Алғашқы ESMA 8151 Libertador даңғылында, Буэнос-Айрестің автономды қаласында, Нунес ауданында орналасқан кешен болды. Бұған қоса, ол G. T.3.3 [es] U. T.3.3.2—Unidad de Tareas (Тапсырмалық топ) 2-нің орналасқан жері болды. Дегенмен, ESMA 1976–1983 жылдардағы әскери диктатураға қарсы шыққандар үшін заңсыз, құпия қамауда ұстау орталығы ретінде жұмыс істеді, олар "қырлы соғыс" деп аталған кезеңде "мойынсұнбайтындар" деп сипатталды. Әскерилер онда түрмеге қамалған аналардан туған нәрестелерді алып, олардың нақты кімдігін жасырып, әскери отбасылар мен режимнің байланысты адамдарына оларды заңсыз асырап алуға мүмкіндік берді. Unidad de Tareas (Тапсырмалық топ) осы кезеңде мыңдаған адамдардың күштеп жоғалуына, азаптауына және өлтіруіне жауапты болды. ESMA "қырлы соғыс" кезінде осындай орталықтардың ең ірісі болды. ESMA ғимараты Аргентинаның "қырлы соғысы" кезінде "жоғалып кеткендерді" көрсету және оларды құрметтеу мақсатымен естелік мұражайына айналдырылды. Ұлттық конгресс 2004 жылғы 5 тамызда ESMA кешенін мұражайға, естелік және адам құқықтарын ілгерілету және қорғау кеңістігіне (Espacio para la Memoria y para la Promoción y Defensa de los Derechos Humanos) айналдырған заңды қабылдады. 2014 жылғы 10 маусымда ESMA аумағында Музео Малвинас ашылды, ол Ұлыбритания (Фолкленд аралдары деп атайды) және Аргентина (Ислас Малвинас) арасындағы даулы және соғысқа түскен аралдар туралы мұражай. Мектеп қайтадан заңды мәртебеге ие болып, 2001 жылы Escuela de Suboficiales de la Armada (ESSA; ағылш. Navy Petty Officers' School) деп қайта аталды және 2005 жылы Бахиа-Бланка қаласынан 28 км қашықтықтағы Пуэрто-Белграно әскери-теңіз базасына көшірілді, Буэнос-Айрестен оңтүстік-батысқа қарай шамамен 600 км қашықтықта. 2023 жылы бұл орын ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне "ESMA мұражайы және естелік орны – Бұрынғы құпия қамауда ұстау, азаптау және жою орталығы" деген атаумен енгізілді.
The Higher School of Mechanics of the Navy (Spanish: Escuela Superior de Mecánica de la Armada, commonly referred to by its acronym ESMA) has gone through three major transformations throughout its history. Originally ESMA served as an educational facility of the Argentine Navy. The original ESMA was a complex located at 8151 Libertador Avenue, in the Autonomous City of Buenos Aires, in the barrio of Núñez. Additionally, It was the seat of U. T.3.3.2—Unidad de Tareas (Task Unit) 2 of G. T.3.3 [es]. However, ESMA operated as an illegal, secret detention center for opponents of the 1976–1983 military dictatorship, described as "subversives" during what was described as the Dirty War. The military took the babies born to mothers imprisoned there, suppressed their true identities, and allowed military families and associates of the regime to illegally adopt them. The Unidad de Tareas (Task Unit) was responsible for thousands of instances of forced disappearance, torture, and murder during this time. ESMA was the largest detention center of its kind during the Dirty War. The ESMA building has been converted into a memorial museum to show and honor those who were "disappeared" during Argentina's Dirty War. The National Congress passed a law on 5 August 2004 that converted the ESMA complex into a museum, the Space for Memory and for the Promotion and Defense of Human Rights (Espacio para la Memoria y para la Promoción y Defensa de los Derechos Humanos). On 10 June 2014 the Museo Malvinas was inaugurated in the ESMA campus, a museum about the islands disputed and fought over by the United Kingdom (calling them Falkland Islands) and Argentina (Islas Malvinas). The School, once again legitimate, was renamed Escuela de Suboficiales de la Armada (ESSA; English: Navy Petty Officers' School) in 2001, and moved in 2005 to the Puerto Belgrano Naval Base, 28 km from the city of Bahía Blanca, and about 600 km southwest of Buenos Aires. The site was designated a UNESCO World Heritage Site in 2023 under the name 'ESMA Museum and Site of Memory – Former Clandestine Center of Detention, Torture and Extermination'.
Заңды
ESSA веб-сайтында айтылғандай, 1897 жылы Буэнос-Айрес провинциясындағы Тигре қаласындағы Тарихи Теңіз мұражайының ғимаратында Escuela de Aprendices Mecánicos de la Armada (Теңіз флотының механикалық оқушылар мектебі) құрылды. 1900 жылы мектеп Дарена Нортедегі теңіз шеберханаларына көшірілді; 1902 жылы ол Escuela de Aprendices Mecánicos y Foguistas (Механикалық оқушылар және отын салушылар мектебі) болып өзгерді. Екі жыл өткен соң ол Escuela de Mecánicos de la Armada, ал 1911 жылы Escuela de Mecánica de la Armada аталды. 1928 жылы ол сәулетші Рауль Ж. Альварес жобалаған, Бланденгуес көшесінде (қазіргі Авенида дель Либертадор), Арройо Медрано және Дехеза көшесінің созылмасы арасындағы, кейіннен танымал болатын ғимаратына көшті. 1999 жылы ол ESSA атағын алды, ол қазіргі уақытта Теңіз флотының жалғыз сержант мектебі болып табылады және Пуэрто-Белграно базасындағы қызметін жалғастыруда.
Этимологиясы мен қолданылуы
1976-1983 жылдар аралығында "Қырым соғысына" белсенді қатысу кезінде шамамен 5000 адам ұрланып, ЕҚҚА-ның бастапқы кампусында қамауда ұсталды; 150 адамнан басқасының барлығы тергеу мен азаптау кезінде немесе одан кейін өлтірілді. Тұтқындардың "көшірілетіні" туралы жарияланғанда, олардың өлім жазасына кесілетінін адамдар түсінді. Тұтқындар жер төлесіне апарылып, тыныштандырылды, содан кейін олардың кейбіреулері атылып, ал қалғандары "өлім рейстерінде" өлтірілді: олар Атлант мұхиты немесе Рио-де-ла-Плата үстінен ұшырылып, ұшақтан лақтырылды. Бұл – ЕҚҚА-ның тұтқындарының құпия қамау орындарына күштеп әкетілуі кезінде бастан өткерген көптеген жағдайлардың тек бірнеше мысалы ғана.
Соттан тыс қамауда ұстау орталығы
ESMA 1976 жылғы диктатураның басынан бастап қамау орталығы ретінде пайдаланылды: 24 наурызда, мемлекеттік төңкеріс күні, Қарулы күштермен ұрланған бірнеше адам сол жерге жеткізілді. 3.2.2 міндетін контр-адмирал Рубен Хасинто Чаморро мен капитан Карлос Акоста Амбон басқарды. Аман қалғандар Хорхе Вильдозаны ESMA-ның екінші басшысы деп атады. 3.2.2 міндетінің құрамында Хорхе Эдуардо Акоста, Альфредо Астис, Рикардо Мигель Кавалло және Адольфо Сцилинго болды, олар қатыгез азаптаушылар ретінде танымал болды. Астиз "Өлімнің сары шашты періштесі" деп белгілі болды. 1977 жылы оның рухани жетекшісі отец Альберто Анхель Занчетта болды. Ол Буэнос-Айрес қаласының және агломерацияның солтүстік бөлігін (Гран Буэнос-Айрес) басқарды. Тұтқындау кезінде жеке басын және әскери тәуелділігін жасыруға офицерлерге қатаң бұйрық берілді. 1976-1978 жылдар аралығында топ Әскери-теңіз күштерінің бас қолбасшысы Эмилио Эдуардо Массераның тікелей бағынысында болды. Массера бөлім құрылған кезде қатысқан, офицерлерге ашылу сөз сөйлеген және алғашқы заңсыз тұтқындауларға жеке қатысқан деген хабар бар.
ЕҚҚАБ-тың құрылымы
Бір рет ұрланғаннан кейін, осы тұтқындардың үйлеріне қайта оралуы өте сирек болатын, ал жақындары отбасы мүшелерін немесе достарын қайта көре ала ма деп ойлады. "Лас соғыстың" басында Буэнос-Айресте тұратын аргентиналықтар бұрын мектеп болған ғимараттың "мойынсұнбаушылықты" жазалайтын орталыққа айналғанын білмеді. Бұл фотосуреттер құрбандарды тіркеуге мүмкіндік береді, бүгінде осы лагерьдегі жағдайдан қаза тапқан бес мың адамның нақты санын анықтауға көмектеседі. Тағы бір нысана топқа Аргентинаның ағымдағы хунтасына және әскери диктатурасына қарсы шығып, басқа үкіметті қолдаған адамдар кірді. Егер аргентиналықтар генерал Хорхе Рафаэль Видела мен оның режиміне қарсы тұру үшін жасырын және үнемі жиналатын болса, үкімет оларды ұрлап, ESMA сияқты ұстау орталықтарына қамауға алатын. Бұл Аргентинаның қазіргі үкіметтік құрылымына қарсы болған қоғамның басқа мүшелерін қорқытуға арналған сабақ болды. Мысалы, ұрланғаннан кейін көптеген ұрлаушылар тұтқындарды Аргентина диктатурасына қарсы неліктен шығып, жаңа саяси идеологияны таратып жатқандары туралы сұраққа тартып, мұның шындыққа сәйкес пе, жоқ па деген мәселені ескермейтін.
ЕҚАО-ның аман қалғандар туралы оқиғалары
ESMA-дан аман қалған және қашқан бірнеше құрбан осы орталықта болған кезеңдегі азаптаулар мен адам құқықтарының бұзылулары туралы өз тәжірибелерін жария етуді маңызды міндет деп санайды.
Ана Мария Марти
Аман қалған тұтқын Ана Мария Марти ESMA-да болған қорқынышты жағдайды айтып берді. Күзетшілер әйелдерге қарапайымдықтан шыққан сөздер айтып, жыныстық сипаттағы әңгімелер жасаған. Олар ESMA-ның тұрғындарынан осы ұшақтарда саяхаттауды талап ететін, оларды итеріп құлатып, өлімге жеткізу үшін. Жәбірленушілер есірткі ішкеніне қарамастан, көбінесе есін жиып алған. Соның салдарынан, көптеген құрбандардың денелері Буэнос-Айрестен жүздеген шақырым оңтүстікке қарай жағалауға шығып жатты. Жоғары Сот әскери диктатураның өз мүшелеріне берген кешірімін жойғаннан кейін екі сот өтті. Бірінші сотта айыпталушы үкім шығарылар алдында өзіне-өзі қол жұмсады; 2009 жылғы сотта он екі айыпталушы өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 2016 жылға дейін сот жалғасып жатты және Causa ESMA деген арнайы блогта жарық көрді, онда маңызды сот үкімдері мен осыған ұқсас оқиғалар туралы бейнежазбаларға сілтемелер берілген; көптеген материалдар Аргентинаның Infojus Noticias (Сот жаңалықтарының ұлттық агенттігі) веб-сайтынан, Nacionales бөлімінен алынған. Гонсало "Чиспа" Санчес Аргентинаға экстрадицияланды және 2020 жылға қарай айыптаулармен күресіп жатты. 2021 жылдың 19 ақпанында федералды сот ESMA-да әскери диктатура кезінде жасалған адамзатқа қарсы қылмыстар ісі бойынша сегіз теңізші, полиция қызметкері және бір азаматты соттады. Сотталғандардың арасында бұрынғы теңіз күші офицері Карлос Кастельви, полиция қызметкері Рауль Кабрал және азамат Мигель Конде бар.
Әскери куәліктер
Әскерилер өздері тек бұйрық орындағанын мәлімдейді. Әскери қызметшілерге азаматтық киім киген жауларға қарсы соғысып жатқандай сезім тудырылғаны да айтылды. Аргентиналықтар "Лас соғыста" қаза тапқандардың тарихын бөлісу және ЕҚАҚҚ қабырғаларында болған қасіреттерді көрсету үшін музейді пайдалануға міндетті деп санайды.