Кіріспе
Аюттая патшалығындағы жапондық саяхатшы Ямада Нагамаса (山田 長政) – 17 ғасырдың басында Аюттая патшалығында зор ықпалға ие болған және қазіргі Таиландтың оңтүстігіндегі Малай түбегінде орналасқан Нахон-Си-Таммарат провинциясының губернаторы болған жапондық саяхатшы. 1617 жылдан бастап, 1630 жылы қайтыс болғанға дейін Ямада Нагамаса тай тілінде Бан Ипун ("жапон ауылы") деп аталатын тай ауылының басшысы болды. Бұл ауыл Аюттая қаласының (Аюттая патшалығының астанасы) құрамында болды. Бан-Ипунда шамамен 1000 жапон азаматы тұрды және оны Аюттая билігі тағайындаған жапон басшысы басқарды. Оның тұрғындары саудагерлер, Тоётоми Хидэёси мен Токугава Иэясудың қуғынынан кейін өз елдерінен қашқан христиан дініне өткендер, сондай-ақ Секигахара шайқасында (1600) немесе Осака қоршауында (1614–15 жж.) жеңілген Роньин (жұмыссыз бұрынғы самурайлар) тобынан құралды. 1627 жылы Аюттая қаласында шамамен 400 жапон христианға қасиетті обрядтар өткізгенімді айтқан отец Антонио Франсиско Кардимнің баяндамасына сәйкес, христиан қауымының саны жүздеген адамды құраған болуы мүмкін.
Yamada Nagamasa (山田 長政) was a Japanese adventurer who gained considerable influence in the Ayutthaya Kingdom at the beginning of the 17th century and became the governor of Nakhon Si Thammarat province, which is on the Malay Peninsula in present day Southern Thailand. From 1617 until his death in 1630, Yamada Nagamasa was head of the Thai village referred to as Ban Yipun ('Japanese village') in the Thai language. This village was within the city of Ayutthaya (the capital city of the Ayutthaya Kingdom). Ban Yipun was home to roughly 1,000 Japanese citizens and was headed by a Japanese chief who was nominated by Ayutthayan authorities. Its inhabitants were a combination of traders, Christian converts who had fled their home country following the persecutions of Toyotomi Hideyoshi and Tokugawa Ieyasu and Rōnin (unemployed former samurai) who had been on the losing side at the Battle of Sekigahara (1600) or the Siege of Osaka (1614–15). The Christian community seems to have been in the hundreds, as described by Padre António Francisco Cardim, who recounted having administered sacraments to around 400 Japanese Christians in 1627 in the city of Ayutthaya.
Ерте өмір
Ямада Нагамаса 1590 жылы Шизуока префектурасының Нумадзу қаласында дүниеге келген. Ол Нумадзу әкімінің паланкинін көтеруші болған деседі. Ол қызыл мөр басылған кемелер дәуірінде Оңтүстік-Шығыс Азиямен жапон саудасына қатысып, шамамен 1612 жылы Аюттхая Корольдігінде (қазіргі Таиланд) қоныстанды.
Мансап
Ямада Нагамаса 1620 жылдан бастап Батавияда (қазіргі Джакарта) және оның төңірегінде голланд кемелеріне шабуыл жасап, тонаумен айналысқан деген күдік бар. Ямаданың Австралияның шығыс жағалауында, әсіресе Таунсвилл маңындағы Магниттік аралда қазынасын жерлегені туралы әңгімелер әлі де тірі, бірақ Ямаданың сол аймаққа баруы өте шамасыз, себебі бұл өңірде сауда жолдары болған жоқ және жазғы дауылдар кезінде жолынан жаңылып келген кемелер ғана бұл аймаққа тоқтаған. Сонымен қатар, Ямада Торрес бұғазы мен Корал теңізіндегі мыңдаған аралдардан өтіп кеткен болар еді, олар кез келген қазынаны сақтауға мүмкіндік берген болар және болашақта ұзақ қайтару сапарынан сақтаған болар еді. Бан Ипунь колониясы саудада белсенді болды, әсіресе Жапонияға бұғы терісін экспорттап, оның орнына жапон күмісі мен қолөнер бұйымдарын (жапон қылыштары, жапон лактары, жоғары сапалы қағаздар) алды. Голландтар жапондықтардың Голланд Ост-Индія компаниясының (Vereenigde Oost Indische Compagnie) сауда монополиясына қарсы тұрғанын атап өтті. Колония Аюттая патшалығында да маңызды әскери рөл атқарды.
Әскери қатысу және әміршілік
Жапон колониясы әскери шеберлігі үшін жоғары бағаланды және Аюттая патшасы оны "Жапон еріктілері департаменті" (Кром Аса Ипун) құрамында ұйымдастырды. 15 жылдың ішінде Ямада Нагамаса тай ақсүйектерінің төменгі дәрежесінен – Куннан Ок яның басқасына дейін көтерілді, ал оның лауазымы Ок я Сенафимук (тай: ออกญาเสนาภิมุข) аталды. Ол жапон колониясының басшысы болды және осы қызметте жапон туын көтеріп, король Сонгтамның әскери жорықтарына жапон әскерін жетектеп қатысты. Ол сәтті шайқасты және 1630 жылы оңтүстік түбекте 300 самурайымен бірге Лигор (қазіргі Нахон Си Таммарат) болып тағайындалды.
Сиам мен Жапония арасындағы саяхат
Сиамда 12 жылдан астам болғаннан кейін, Ямада Нагамаса 1624 жылы өзінің кемелерінің бірімен Жапонияға барды, онда Нагасакиде сиамдық бұғы терісін сатты. Ол Жапонияда үш жыл болды, Қызыл мөр рұқсатын алуға тырысты, бірақ ақыры 1627 жылы шетелдік кеме статусымен кетті. 1626 жылы Нагамаса өзінің бір әскери кемесінің суретін туған қаласы Шизуокадағы ғибадатханаға сыйлады. Бұл сурет өртеніп кетті, бірақ оның көшірмесі бүгінге дейін сақталған. Онда батыс үлгісінде жасалған кеме, 18 зеңбірек және самурай киіміндегі теңізшілер бейнеленген. 1627 жылы Сиамға қайтып келді. 1628 жылы оның Аюттаядан Малаккаға күріш тасымалдайтын кемесінің бірі қаланың төңірегін қоршап тұрған голландиялық әскери кемесімен тоқтатылды. Кеме иесінің кім екені анықталғаннан кейін босатылды, себебі голландтар Ямаданың Сиам патшасы тарапынан жоғары бағаланатынын білді және дипломатиялық жанжалға түскісі келмеді. Ямада голландтар үшін бұғы терісін жеткізуші ретінде де бағаланды және олар оны Батавиямен көбірек сауда жасауға шақырды.
Өлім
1629 жылы Ямада Нагамаса король Сонгтамның делегациясымен Жапонияға келді. Бірақ ол көп ұзамай Сиамға қайтып оралды, алайда король Сонгтамның өлімінен кейін Прасат Тонг бастаған мұрагерлік соғысқа қатысты. Прасат Тонг таққа отырудан бұрын, король Сонгтамның ұлдарын өлтіріп, «патша тағайындаушы» рөлін атқарды. Ямада немесе Окия Сенифимок Аюттаядағы төңкеріс туралы естіп, бүлік көтерді. 1630 жылы Прасат Тонг Прая Чайяға оны уландырып, қалған жапондықтарды елден қуды.
Сиам мен Жапония арасындағы қарым-қатынастың аяқталуы
1630 жылы Ямада қайтыс болғаннан кейін Сиамның жаңа билеушісі және узурпатор патшасы Прасат Тонг (1630–1655) Аюттаядағы жапон қонысын жою үшін 4000 сарбаздық әскер жіберді, бірақ көптеген жапондықтар Кхмер патшалығына қашып үлкерді. Бірнеше жыл өткен соң, 1633 жылы Индокитайдан оралған 300–400 жапондық Аюттаяда жапон қонысын қайта құруға қол жеткізді. 1634 жылдан бастап, осы мәселелер туралы хабардар болған және бұл өз билігіне жасалған шабуыл деп есептеген сёгун Сиамға «Қызыл мөр» кемелеріне рұқсат беруден бас тартты. Алайда, сауданы жаңартқысы келген Сиам патшасы 1636 жылы Жапонияға сауда кемесі мен елшілік жіберді, бірақ сёгун елшілікті қабылдамады, осылайша Жапония мен Сиам арасындағы тікелей қарым-қатынас тоқтатылды. Сол кезде Жапония әлемнен оқшауланып, Сакоку деп аталатын кезеңге кірді. Голландтар жапондықтардың кетуінен пайдаланып, саудасын кеңейтіп, теңіз қолдауын ұсынды. Прасат Тонгтың ығыстыруынан кейін Жапония 300 жыл бойы беделін жоғалтты.
Ескерткіш
Ямада қазір Отани аймағындағы туған жерінде демалып жатыр. Аюттхаядағы жапондық аудандардың іздері әлі де келушілерге көрініп тұр, сондай-ақ сиамдық әскери формасындағы Ямаданың ескерткіші де бар.