Кіріспе

Толоса (испан және баск тілдерінде: ) – Испанияның солтүстігіндегі Гипускоа провинциясындағы қала және муниципалитет. Ол Ория өзенінің аңғарында, Узутюрре тауының жанында орналасқан, осы таудың үстінде ақ айқыш орнатылған. Қала экономикасы негізінен өнеркәсіптік секторға, әсіресе қағаз өндірісіне байланысты.

Көршіліктер

Иурре, Беразуби, Бидебиета, Сан-Эстебан, Изаскун, Сан-Блас, Амароц, Усабал, Санта-Лутсия, Монтескю, Белате, Белабиета, Альде-Захарра (Ескі қала), Аузо-Тхикия, Аллири, Аррамеле, Ипаррагире, Уркизу, Алдаба, Ларраменди, Алдаба-Тхики және Бедайо.

Табиғат

Еуропадағы ең биік дуглас шыршаларының бірі Толосадағы шырша егістігінде өседі.

Тарих

Сан-Эстебан маңында 9000 жыл бұрын адам қонысы табылды. Құралдар мен тас мүсіндердің қалдықтарынан бұл экономикасы аң аулау мен жеміс жинаумен байланысты болған топ болуы мүмкін. Бронза дәуірінен бастап, шамамен 4000 жыл бұрын, Белабиета мен Аньи дольмендері, алғашқы діни көріністерге куәлік ететін қабір құрылыстары салынған. 2300 жыл бұрын темір дәуірінде алғашқы қоныстар пайда болды. Олар орта биіктіктегі тауларда, мысалы, Алдабадағы Интхурда қоныстанды және өзін қоршаумен қорғайды. Олар темірден басқа шаруалар, малшылар да болған. Бүкіл антикалық кезең, оның ішінде римдік әсері және кем дегенде 1025 жылға дейін, Гипускоа тарихқа кірген кезде, бұл туралы аз белгілі болған қараңғы кезең. Гипускоа аумағы 1200 жылы Кастилияға қосылды. 1256 жылы Кастилия королі Альфонсо X Толосаға жарғы берді, оны Франциядағы Тулузаның атымен атады. Бұл жарғыда Толоса тұрғындарына жақын маңдағы ауылдардың тұрғындарына, басқа провинциялардың тұрғындарына берілмеген артықшылықтар берілді. Сонымен қатар, Наваррамен шекаралық пункттер - Толоса, Ордизия және Сегураны нығайту қарастырылды. Бастапқы қала Орияның бір тармағымен бөлінген аралда салынған, ол қазіргі Кале де ла Рондилла (бұрынғы атауы) арқылы өтетін және қорғаныс мұнараларымен жабдықталған алты қақпасы бар (Кастилия, Аррамеле, Наварра, Каса-де-лас Дамас, Матадеро және Біздің көмекші ханымның қақпалары) толықтай қабырғаланған. 1282 жылы өрт шығып, қала жойылып кетті. Санчо IV Кастилия оның қайта құруын және жаңа тұрғындардың келуін ынталандыру үшін жаңа артықшылықтар берді, оның ішінде сонда қоныстанғандарды Таққа деген барлық салықтан босатуды (Витория Гастеис, 20 сәуір 1290), артықшылықтар кейіннен Фердинанд IV Кастилия және Альфонсо XI Кастилия растады. Алайда бұл артықшылықтарды сақтау кейде қиынға соқты, мысалы, 1463 жылы салық жинаушы Якоб Гаон толосалықтардан "pedido" деп аталатын салықты төлеуді талап етті. Олар: "Біз патшаның бұйрығы бойынша бостандықтамыз", - деп жауап берді. Гаон оларға қауіп төндірді, олардың бірнешеуі оны өлтірді, басын шауып, Tolosa-ны өзінің жинақтауының тізіміне бірінші орынға қосқаны үшін жаза ретінде басын бағанаға қойды. Кастилия королі Генрих IV оның өлімі үшін кек алу үшін Толосаға барды, бірақ қылмыскерлер ауылдан қашып кетті. Патша қылмыс жасалған үйді қиратуды бұйырды. Ол қылмыскерлерді өлтірмеді, өйткені оларды ұстамас бұрын Гипускоаның хунтасынан толландықтарға кешірім сұраған өтінішті алды және олардың дәлелдерін ұсынды, ал Генрих IV олардың төлемнен босатылғанын мойындады. 14 ғасырдан бері қалыптасқан қауіпсіздіксіздік екі ғасыр бойы бірнеше қалалар мен ауылдар Толоса кеңесіне қосылып, бөлініп кетті, соның ішінде Абальцискета, Адуна, Альбистур, Алегия, Алкиза, Альтцо, Амаса, Амезкета, Андоайн, Аноэта, Астеасу, Балиаррен, Белаунта, Берастеги, Берроби, Зизуркиль, Эльдуайн, Эзама, Газтелу, Херниальде, Ибарра, Иказтегиета, Ирура, Ласкоайн, Леабуру, Лизарца, Орендайн, Орекса және Игорре. Толоса қалалардың қорғанысына берілген, олар әкімнің құзырында болады және әдетте Толосаның артықшылықтары мен жарғылары беріледі. Он төртінші ғасырда осы қалалармен әртүрлі келіспеушіліктер болды және Сан-Себастьянмен Андоэн, Адуна және Алкиза жағдайлары бойынша қақтығыс болды, ол 1479 жылы осы үш қаланы Сан-Себастьянның юрисдикциясына беру арқылы шешілді. 1469 жылы тағы бір маңызды өрт болды, ал 1503 жылы тағы бір үлкен өрт болды, ол оқшауланған болса да, тіпті приход шіркеуіне де әсер етті. Екі жағдайда да оның қайта құрылуына көмектесу үшін жаңа артықшылықтар берілді, ал католик патшалары провинцияның мэрі басқа қалаларға бармағанда Толосада тұруға бұйрық шығарды. 1520 жылы Сальватиерра графының көтерілісінен кейін Коммунеролар көтерілісі кезінде Толоса коммуналық жақта болды, ал роялистік армия 1521 жылы 19 сәуірде Миняно Майор шайқасында Сальватиерра графы Педро Лопес де Аяла әскерін жеңгеннен кейін Толоса мен басқа баск коммуналық қалаларының қарсылығын жеңді. 1794 жылы 9 тамызда Пиреней соғысы кезінде француз әскерлері Толозаны басып алды. Жарым арал соғысы кезінде ол қайтадан басып алынды. Наполеон әскерінің билігі кезінде аймақтағы партизандар шабуыл жасады. 1844 жылдан 1854 жылға дейін прогрессивтілердің үкіметі кезінде Толоса екі жыл бойы Гипускоаның астанасы болды, кейіннен 1822 және 1833 жылдардағы жарлықтарда астана деп жарияланған Сан-Себастьянға оралды, нәтижесінде аймақтық кеңес пен барлық басқару провинцияның жаңа астанасына көшті. Толоса 1872–1876 жылдардағы азамат соғысында карлисттар бақылаған аумақтың ең маңызды қалаларының бірі болды және газеттің штаб-пәтері болды.

Испаниядағы азаматтық соғыс

1936 жылғы 11 тамызда Толоса майор Латорре басқаратын бүлікші ұлтшыл әскерлер тарапынан басып алынды.

Кейін

1939 жылғы 29 наурызда Париж бен Лиссабон қалалары арасындағы түнгі Sud Express пойзы апатқа ұшырап, адам қаза болды.