Кіріспе

Майя құдайы

Кʼауил, постклассикалық кодекстерде K құдайымен сәйкес келетін, найзағай, жыландар, құнарлылық және жүгерімен байланысты Майя құдайы. Ол зооморфтық баспен, үлкен көздерімен, ұзын, жоғары көтерілген мұрынмен және жіңішке жылан аяғымен ерекшеленеді. Оның маңдайынан түтін шығаратын отты шам, тас балқы немесе сигара шығады, ал жылан аяғы найзағайды бейнелейді. Осылайша, Кʼауил жаңбыр құдайының да, оның стелаларында бейнеленген патшаның да найзағай балтасын тұлғалайды.

Аттар

Ланданың Жаңа жылдық рәсімдерді сипаттауы мен Дрезден кодексіндегі осы рәсімдердің бейнеленуі арасындағы сәйкестіктен, 16 ғасырда Юкатанда Кʼауилді Болон Дзакаб деп атағандықтарын болжауға болады. Болон Дзакаб – «сансыз (bolon ‘тоғыз, сансыз’) аналық буын», бұл мүмкін шамалы жердің құнарлылығын білдіретін метафора. Классикалық кезеңдегі K құдайының аты да осылай немесе ұқсас болған болуы мүмкін, себебі құдайдың логограммасында 'тоғыз' саны жиі кездеседі. Дегенмен, эпиграфикалық зерттеулерге сүйене отырып, Классикалық K құдайы қазір көбінесе Kʼawiil деп аталады. Иероглификалық тұрғыдан алғанда, K құдайының басы kʼawiil сөзіндегі kʼa буынын алмастыра алады, бұл сөздің мағынасы «қуатты», және ол Юкатек құжаттарында жалпы құдай атағы ретінде кездеседі. Осы алмастыру нәтижесінде, kʼawiil атауын тұтастай алғанда K құдайына қатысты есім деп қарастыру қажет деген пікір пайда болды.

Аңыздар мен көріністер

Найзағай әлемнің жаратылуы және адамзаттың келуіне дайындық туралы әңгімелерде маңызды рөл атқарады. Попол Вух космогониясында "Аспанның жүрегі" деп аталатын үш найзағай құдайы (соның ішінде Хуракан "Бір аяқ") бастапқы теңізден жерді жаратып, оны жануарлармен толтырады. Болон Дзакаб Чұмайылдың Килам Балам кітабындағы космогониялық мифте маңызды, бірақ толыққанды түсініксіз рөл атқарады, онда ол оралған тұқымдармен теңестіріледі. Жаңбыр құдайлары немесе олардың найзағайлары бір кезде жүгері тауының есігін ашып, жүгері тұқымын адамзатқа қолжетімді еткен. Кʼауил сондай-ақ керамикадан ғана белгілі бір құпия классикалық сахнада бейнеленген (2-суретті қараңыз), онда қарт ата-баба немесе құдай найзағай құдайының жылан тәрізді аяғынан шығып, жыланмен оралған, жоғары дәрежелі аристократиялық тартымдылыққа ие жалаңаш жас әйелмен жұптасуға дайындалады. Бұл сахнаның мағынасы мифологиялық емес, ритуалдық болуы мүмкін. Бұл сахнамен байланысты, Паленкедегі жазулар ғибадатханасының тіректеріндегі штукатурлық бейнелерде патша (немесе патшайым) маңдайында найзағайлы келт және жылан тәрізді аяқтары бар сәбиді ұстап тұрған немесе бала найзағай құдайы (unen q'awiil) бейнеленген, ол Паленкенің үш қамқоршы құдайының бірі (GII) болып табылады.

Функциялар

Париж кодексінде суреттелген қатун циклі Кʼауилдің басын көрсету, мүмкін, «Сансыз ұрпақтар» уәдесін ұстап тұрған күйінде, патшаның салтанатты түрде таққа отыру рәсімі мен билікке келуінің бір бөлігі болғандығын көрсетеді. Кʼауил патшаның соғысқа ұқсас, найзағайдай күшін ғана емес, сонымен қатар оның халқына ауыл шаруашылығының гүлденуін сыйлау қабілетін бейнелейді: Найзағай құдайы – ауыл шаруашылығының молшылығының құдайы, әсіресе жүгері мен какао тұқымдарының құдайы. Сондықтан ол көбінесе астық қаппен бейнеленеді, кейде оған hun yax(al) hun kʼan(al) «молшылық» тіркесі қосады.