Кіріспе

"Капитан Стормфилдтің жұмаққа сапары" – американдық жазушы Марк Твен жазған қысқа әңгіме. Ол алғаш рет 1907 жылдың желтоқсанында және 1908 жылдың қаңтарында "Харперс" журналында жарияланды, ал 1909 жылы кейбір түзетулермен кітап түрінде басылып шықты. Бұл Марк Твеннің өмірінде жарық көрген соңғы әңгімесі болды.

Суреттеме және сюжетінің сызбасы

Бұл оқиға капитан Элиас Стормфилдтің аспанға ондаған жылдық ғарыш сапары, кометамен жарысқаннан кейін кездейсоқ адасып қалуы, ән айту мен арфада ойнауға деген қысқа ғана қызығушылығы (көк туралы алдын ала болжамдарынан туындаған) және Адам, Мұса және Ілияс сияқты аспанның мәшһүр тұлғаларына жандардың жалпы құштарлығын баяндайды. Твен бұл әңгімені арқылы, көптеген адамдардың көк туралы қалыптасқан түсінігінің абсурдтығын көрсетуге тырысады және гиперболаның шеберлігімен мұндай сенімдердің сәйкессіздіктерін ашады. Әңгімедегі көптеген сипаттамаларды Санди МакУильямс, аспанның жолдарымен жақсы таныс, жусан фермері береді. Санди, жаңа келген Стормфилдке аспан туралы әңгімелесу арқылы сұрақ-жауап сеансы түрінде түсіндіреді. Ол сипаттаған көк дәстүрлі христиандық көкке ұқсас, бірақ Жердегі барлық жерлердің, тіпті ғарыштағы барлық кеңістіктің үлкен нұсқаларын қамтиды (оның еске алынуы, бірақ фон ретінде, ғылыми фантастиканың соңғы элементі). Барлық саналы тіршілік иелері көкке саяхаттайды, көбінесе планетааралық немесе жұлдызаралық кеңістік арқылы, және белгілі бір қақпаға (саны шексіз) жетеді, ол сол планетадан келген адамдарға арналған. Әрбір жаңа келген адам өз атын және туған планетасын қақпашыға айтуы керек, ол оны көкке жібереді. Ішке кіргеннен кейін, ол өзін қалай сезінетініне қарай мәңгілік өмір сүреді, әдетте оның нағыз (кейде жасырын) дарынына сәйкес. Кейіпкерлердің бірі, "жанында ақындық сезім бар" аяқ шебері, бұл жерде аяқ киім жасаудың қажеті жоқ екенін айтады, яғни ол поэзияға бет бұрып, оның шеберлігіне жетеді. Арнайы жағдайларда тарихтағы ең ұлы адамдардың шеруі ұйымдастырылады; осы шеруге Будда, Уильям Шекспир, Гомер, Мұхаммед, Даниял, Езекиел және Еремия, сондай-ақ әлемдік тарихтағы маңызды тұлғалардан асып түсетін, бірақ жер бетінде танылмаған бірнеше белгісіз адамдар кіреді. Стормфилд көк арқылы саяхаттай келе, қанатты, ақ киімді, нимб, арфа және пальма жапырақтары бар періштелердің бейнесі – адамдардың қате түсінігінен туған иллюзия екенін біледі, олар "бейнелі тілді" нақты сипаттама деп қабылдайды (қанаттар – олардың формасының бір бөлігі, функционалды қанаттар емес); көктегі барлық тұрғындар өздеріне ең ыңғайлы жасқа ие болады; егер тыйым салынбаған нәрсе болса, кез келген тілек орындалады; тыйымдар жердегідей емес; Жерге ұқсас көктің әр аймағында есімдері тарихқа енген барлық адамдар бар; өлгендердің шешіміне байланысты отбасылар әрқашан бірге бола бермейді; көкте ақ терілі адамдар азшылық құрайды; патшалар көкте патша емес (Карл II комедияшы, ал Генрих VI діни кітап сатады) және т.б.

Өмірбаян

Harper's Magazine журналында 1907 жылы жарияланғанмен, 1909 жылы кейбір өзгертулер енгізілген кішкентай кітап түрінде де басылды, алайда бұл әңгіменің тарихы бұрынғыдан көп бұрынғыға дейін барады. Алғашқы қолжазба 1868 жылға дейін жазылған болуы мүмкін, ал 1873 жылғы нұсқасы қазірге дейін сақталған. Әңгіме бірнеше рет өңделді, соның нәтижесінде қолжазбаның 3 және 4-тараулары Harper's журналындағы әңгімеге айналды. Кейіннен қолжазбаның толық нұсқалары да жарияланды, оның ішінде Диксон Вектор редакциялаған "Жәннәттән хабар" (1952) және Марк Твеннің "Көкпен жанжалының" 1-бөлімінде: "Капитан Стормфилдтің жұмаққа сапары" және басқа да эскиздер" (Рэй Б. Браун, редактор, 1970) кітаптарында жарық көрді.

Мәдени сілтемелер

Бұл әңгімеде алғаш жарияланған кезде кеңінен танымал болған, бірақ қазір бұрынғыдай мәшһүр емес бірнеше танымал тұлғалар туралы айтылады. Оларға Муди мен Санки, Чарльз Пейс, Томас Де Витт Талмадж және Принц Горчаков кіреді.

Фильм нұсқалары

1985 жылы "Марк Твеннің оқиғалары" фильмінде "Капитан Стормфилдтің жұмаққа сапарынан үзінді" көптеген бейімделген туындылардың бірі, алайда бейімдеу сюжеті түпнұсқа әңгімеден мүлдем өзгеше. Онда біз Стормфилдпен танысамыз, оны Марк Твен кездестіреді. Стормфилд "өз кометасын" қуалағанда Твен одан қайда бара жатқанын сұрайды, Стормфилд жұмаққа бара жатқанын айтады. Содан кейін ол "жұмақ" деп жазылған есігі бар бұлтқа басымен құлайды (бұл түнгі клубтың кіреберісіне көбірек ұқсайды), оны көк, үш басты, жұмырқыншаққа ұқсас жаратылыс қарсы алады және ол қайдан екенін сұрайды. Стормфилд Сан-Францискодан екенін айтса, жаратылыс оны қандай планетадан екенін түсінбегені үшін әжуалайды. Бірнеше түсініспеушіліктерден кейін жаратылыс Стормфилдті жұмаққа кіргізеді, бірақ ол кірмес бұрын гүл шоғы, нимб, әндер жинағы және тамақ пальмасының қайда екенін сұрайды (бәрі де жұмақтың стереотиптік сипаттамаларында кездесетін заттар). Жаратылыс оған: "Ой, сен менің сөзіме сен, осы ауданда оларсыз көзге түспейсің" дейді. Ол "жұмаққа" кіргенде, басқалардың да сондай жұмырқыншақ жаратылыстар екенін және ішімдік ішу, темекі шегу, асыра сілтеу сияқты дінсіз, әдепсіз және төмендеген істерге қатысатынын көріп, қатты таңғалады. Стормфилд кетіп, "Адам бақытты болу үшін өзінің жұмақта болуы керек" деген қорытындыға келеді. Жұмырқыншақ жаратылыс келісіп, оған: "Түрлі адамдарға бірдей жұмақ жарасады деп ойладың ба?" дейді. Стормфилд басқа бұлтқа секіреді, онда оны стереотиптік Жұмақ қақпаларының алдындағы Әулие Петр қарсы алады, ол Стормфилд күткен барлық заттарды береді. Стормфилд сөйлесуге тырысқанда Петр де, қақпалар да оны үнемі үндемейді. Эпизод Твеннің: "Арфа, әндер жинағы және қанаттар? Құдай-ау, қандай алаяқтық. Мен басқа жолды қарастыруға мәжбүрмін. Жұмақ – климат үшін, тозақ – серіктер үшін" деген сөздерімен аяқталады.