Кіріспе

Ең ірі теңіз әскерлерінің су асты кемелерінің операциялары

Америка Құрама Штаттары Әскери-теңіз күштерінде үш негізгі типтегі су асты кемелері бар: баллистикалық зымыран тасымалдаушы су асты кемелері, шабуылдау су асты кемелері және крейсерлік зымыран тасымалдаушы су асты кемелері. АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі барлық су асты кемелері қазіргі таңда ядролық қуатпен жұмыс істейді. Баллистикалық зымыран тасымалдаушы су асты кемелерінің жалғыз стратегиялық міндеті – ядролық баллистикалық зымырандарды тасымалдау. Шабуылдау су асты кемелері бірнеше тактикалық міндеттерді атқарады, оның ішінде кемелер мен су асты кемелерін батыру, крейсерлік зымырандарды ұшыру және барлау ақпаратын жинау. Крейсерлік зымыран тасымалдаушы су асты кемелері шабуылдау су асты кемелері сияқты көптеген міндеттерді орындайды, бірақ олардың басты мақсаты – әдеттегі шабуылдау су асты кемелеріне қарағанда, көп көлемде крейсерлік зымырандарды тасымалдау және ұшыру мүмкіндігіне ие болу. Су асты кемелерінің Америка Құрама Штаттарында ұзақ тарихы бар, ол әлемдегі алғашқы су асты кемесі саналатын Turtle су асты кемесімен басталды.

Ерте тарихы (17751914)

Соғыста қолданылған алғашқы су асты кемесі USS Turtle болды. Turtle кемесі 1775 жылы салынды және кемелердің корпусына жарылғыш зарядтар орнату үшін жасалды. 1776 жылы американдық портерде британдық кемелерге қарсы бірнеше әрекет жасалды, бірақ ешқайсысы сәтті болмады. Басқа су асты кемелері жобалары 19 ғасырдан басталады. Alligator – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ешқашан қолданысқа енбеген су асты кемесі. Ол Чарльстонды алу үшін Оңтүстік Каролинаға сүйретіліп жатқанда, 1863 жылдың 2 сәуірінде Солтүстік Каролина штатының Хатеррас мүйісіндегі нашар ауа райы салдарынан жоғалып кетті. 1864 жылдың 17 ақпанында H. L. Hunley (су асты кемесі) әскери кемені батырған алғашқы су асты кемесі болды. Шынайы прогресс ғасыр соңында Джон Филипп Холландтың атымен аталған Holland су асты кемесінің құрылысымен басталды. USS Holland – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің алғашқы су асты кемесі, ол 1900 жылдың 1 сәуірінде қолданысқа енгізілді. Содан бері су асты кемелері АҚШ Әскери-теңіз күштерінің белсенді құрамдас бөлігі болып табылады. Кеме Нью-Джерси штатының Элизабет қаласында орналасқан Льюис Никсонның Crescent Shipyard кеме жасау кешенінде салынды. Бұл инновациялық кеме 10 жыл бойы қызмет етті және көптеген жүйелерді сынақтан өткізді, олар кейіннен басқа алғашқы су асты кемелерінде де қолданылды. Кейінірек су асты кемелеріне Grampus, Salmon және Porpoise сияқты аттар берілді, сондай-ақ улы және тісті жануарлардың аттары да берілді, мысалы Adder, Tarantula және Viper. 1911 жылы су асты кемелері қайта аталды және A 1, C 1, H 3 және L 7 сияқты әріп-сандық белгілермен танылды. 1920 жылы АҚШ Әскери-теңіз департаменті стандартты тип және класс әріптері жүйесін енгізді. "SS" су асты кемесі (бірінші қатар) үшін екі әріпті класс белгісі ретінде бекітілді. Әрбір АҚШ су асты кемесі атаумен қатар класс белгісіне және тағайындалған корпус нөміріне ие. "SS" сөзі "Submersible Ship" деген сөздің аббревиатурасы емес екенін ескеріңіз. АҚШ су асты кемелерінің әскери кемелерінің классификациясы "SSN" (ядролық қуатпен жұмыс істейтін су асты кемесі), "SSBN" (баллистикалық зымыранды су асты кемесі (ядролық қуатпен жұмыс істейтін) және "SSGN" (бағдарланған зымыранды су асты кемесі (ядролық қуатпен жұмыс істейтін) түрлерін қамтиды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс және соғыс аралығы (19141941)

Су асты кемесі Бірінші дүниежүзілік соғыста толыққанды дамыды. АҚШ Әскери-теңіз күштері осы соғыста елеулі рөл атқармады, әрекеттер көбінесе соғыстың соңында конвойлерді сүйемелдеумен және Ұлыбританияның Ұлы флотын күшейту үшін шайқас кемелерінің дивизиясын жіберумен шектелді. Дегенмен, су асты кеме қызметіндегілер немістердің U-катерлерімен не істегенін көрді және оған назар бөлді.

Екінші дүниежүзілік соғыс (19411945)

Соғыс аралық жылдардағы доктрина су асты кемесін ұрыс флотының барлаушысы ретінде, сондай-ақ командалық басқаруда ең жоғары сақтықты талап етуге баса назар берді. Алайда, 1941 жылдың желтоқсан айында Перл-Харборға жасалған шабуылдан кейін осы екі қағиданың екеуі де дұрыс емес екені дәлелденді. Екінші дүниежүзілік соғыстағы флоттық су асты кемелерінің командирлері жапон сауда кемелеріне қарсы өте тиімді науқан жүргізіп, ақырында Атлантика шайқасында Ұлыбританияға қарсы Германияның бастапқы жетістіктерін қайталады және одан да асып түсті.

Құтқарушылар лигасы

Су асты кемелері сауда-саттыққа қатысты рейдтік рөлден өзге, теңіздегі құтқару операцияларында да өте пайдалы болды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің 50.1 авианосецтік топтамасының қолбасшысы адмирал Чарльз Алан Поунолл, Тынық мұхиты флотының су асты кемелері күшінің қолбасшысы адмирал Чарльз А. Локвудқа, әуе шабуылы кезінде нысана аралдарға жақын су асты кемелерін орналастыруды ұсынды. Бұл "Құтқарушы қайықтар лигасы" деп аталды, онда ұшқыштарға зақымдалған ұшақтарын осы су асты кемелерінің жанына түсіруге (немесе жақын жерге секіруге) және олардың құтқарылатыны туралы хабарланды. Көп ұзамай, құлаған американдық ұшқыштарды құтқару, жапондық кемелерді батырудан кейін су асты кемелерінің екінші маңызды миссиясы болды. Бастапқыда құтқаруға шыққан су асты кемелері бірнеше қиындыққа тап болды, олардың ең бастысы – аймақтағы су асты кемелері мен ұшақтар арасындағы байланыстың жоқтығы; осының салдарынан бірнеше "Құтқарушы қайықтар лигасы" су асты кемелері бомбаланды немесе оққа түсті, мүмкін, америкалық ұшақтардың Seawolf және Dorado суға батуына себеп болды. Сондай-ақ, болашақ АҚШ президенті Джордж Буш Finback су асты кемесімен құтқарылды.

Салқын соғыс (1945-1991)

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, жағдай 1950 жылдардың басына дейін шамамен сол бағытта жалғасты. Содан кейін, су асты кемелерінің мәнін түбінен өзгертетін революция болды. Сол революция – «Наутилус» болды.

"Ядролық флотқа" қарай

"Наутилус" атомдық қуатпен жүретін алғашқы суасты кемесі болды. "Наутилус" 1955 жылдың 17 қаңтарында "Ядролық қуатпен жолға шықтық" деген тарихи хабарды жіберіп, алғаш рет теңізге шықты. Оның жұмыс істеу мерзімі тозған жабдықтарды ауыстыру, корпустың беріктік шегі және экипаждың көңіл-күйімен шектелер еді.

Стратегиялық қорқыту

Су асты кемелері соғысындағы тағы бір революция Джордж Вашингтонмен келді. "Наутилус" сияқты ядролық қуатпен жұмыс істейтін "Джордж Вашингтон" стратегиялық баллистикалық зымырандарды қосып, ядролық үштікті құрады. Алдыңғы Регулус зымырандарын таситын су асты кемелері дизельдік қуатпен жұмыс істеген. Олардың круиздік зымырандарын ату үшін кеменің су бетіне шығуы қажет болды және баллистикалық зымырандар жоқ кезеңде әуе шабуылынан қорғануға осал болды. "Джордж Вашингтон" зымырандарын кеме су астында жүргенде де атуға болатындықтан, оны ату алдында анықтау ықтималдығы әлдеқайда төмен болды. Кеменің ядролық қуаты "Наутилус" сияқты, "Джордж Вашингтонның" патрульдік қашықтығы тек кемеге жүктелген азық-түлік көлемімен ғана шектелді. Поларис зымырандарын таситын баллистикалық зымырандық су асты кемелері, ақырында Әскери-теңіз күштеріндегі барлық басқа стратегиялық ядролық жүйелерді басып озды. Қорқыту патрульдері бүгінге дейін жалғасуда, бірақ қазір S және Trident II зымырандарымен. Суық соғыс кезінде АҚШ екі ядролық су асты кемесін жоғалтты: Thresher сынақ сүңгісі кезінде жабдықтың істен шығуынан, ал Scorpion – белгісіз себептерден.

"Сырт соғыстан кейінгі кезең" (1991 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

1945 жылдан бері кең ауқымды дәстүрлі теңіз соғысы болмағандықтан, және АҚШ Әскери-теңіз күштерінің рөлі негізінен күш көрсетуге бағытталғандықтан, су асты кемелері көптеген жылдар бойы жауынгерлік жағдайда қару қолданбады. BGM-109 Tomahawk құрлыққа шабуыл жасау ракетасы (TLAM) теңіз кемелеріне тікелей жағалауға бомбалаудан және авианосецтерден ұшырылған ұшақтардың шабуылдарынан өзгеше, ұзақ қашықтыққа құрлыққа шабуыл жасау мүмкіндігін беру үшін әзірленді. "Томагавк" ракеталарымен жабдықталған су асты кемелері 1600 шақырымға дейінгі нысаналарды жоя алатын. Ракета қолданысқа алынған алғашқы кезеңдерде "Томагавк" қаруланған кемелердің негізгі құралы – және су асты кемелер флоты болды.

Жедел шабуылдау субмариналары

АҚШ қазіргі уақытта үш түрлі жылдам шабуылдық су асты кемесін пайдаланады: , және . Лос-Анджелес класындағы 34 су асты кемесі белсенді қызметте, ал 28 зейнеткерлікте. Бұл оны әлемдегі ең көп санды ядролық су асты кемелер класына айналдырады. Лос-Анджелес класындағы су асты кемелері АҚШ қалаларының аттарымен аталады, бұл АҚШ Әскери-теңіз күштерінің су асты кемелеріне теңіз жануарларының есімдерін беру дәстүрін бұзу болып табылады. Хайман Г. Риковер осы кластағы ерекшелік болып табылады. Seawolf класы теңіз жануарларының аттарын қайта қолдануға көшті, бірақ Seawolf класының екінші және соңғы кемелері – Connecticut және Jimmy Carter АҚШ штаты мен АҚШ президентінің құрметіне аталды. Virginia класының кемелері, John Warner-ден басқа, АҚШ штаттарының аттарымен аталады, бұл дәстүрлі түрде соғыс кемелері мен ядролық зымырандық су асты кемелеріне арналған. Лос-Анджелес класындағы соңғы 23 кеме, "688i" деп белгіленген, бұрынғыларына қарағанда тыныш және жаңа жауынгерлік жүйелермен жабдықталған. "688i" кемелері мұз астындағы операциялар үшін де арналған. Олардың су астына түсу қанаттары желкенде емес, кеменің мұртында орналасқан, ал желкендері нығайтылған.

Баллистикалық және басқарылатын зымыранды су асты кемелері

АҚШ-тың Огайо класындағы 18 су асты кемесі бар, оның 14-і Trident II баллистикалық зымыран тасымалдайтын су асты кемелері (SSBN), әрқайсысы 24 су асты зымырандық баллистикалық зымыранды (SLBM) тасымалдауға қабілетті. Бірақ START II шартына сәйкес, зымыран ұшыру шахталарының 4-і қолданыстан шығарылды. Алғашқы төрт Огайо класындағы су асты кемелері, бастапқыда ескі Trident I зымырандарымен жабдықталған, 154 Tomahawk зымыранын тасымалдауға қабілетті және арнайы операцияларды (SEALS) қолдауға бейімделген (SSGN) кемелерге айналдырылды. Егер ең көп дегенде 154 Tomahawk зымыраны жүктелген болса, бір Огайо класындағы SSGN бүкіл ұрыс тобының зымырандарына тең зымырандарды тасымалдай алады. Баллистикалық зымыран тасымалдайтын су асты кемелері (американ тілінде "бумерлер" деп атайды) әлемнің кез келген жеріндегі қалалар мен зымырандық орналасқан жерлер сияқты стратегиялық нысаналарды жою үшін ядролық оқ-дәрілермен жабдықталған SLBM-дерді тасымалдайды. Қазіргі уақытта олардың барлығы ядролық қуатпен жұмыс істейді, бұл оларға ең жоғары жасырындық пен ұзаққа шыдай алу қабілетін береді. Олар Суық соғыс кезеңіндегі өзара қорқыту саясатында маңызды рөл атқарды, себебі АҚШ және КСРО екінші тарапқа шабуыл жасауға қабілетті болды, егер бірінші шабуыл жасалған жағдайда. Бұл өзара жойылмау стратегиясының маңызды бөлігі болды. START II шарты бойынша қару-жарақтарды азайту талаптарына сәйкес, АҚШ Әскери-теңіз күштері ең көне төрт Огайо класындағы Trident су асты кемелерін (Огайо, Мичиган, Флорида және Джорджия) SSGN конфигурациясына өзгертті. Бұл өзгеріс "көптеген толық жиынтық контейнерлер (MAC)" деп аталатын конфигурацияда тік іске қосылатын жүйелерді (VLS) орнату арқылы жүзеге асырылды. Бұл жүйе 24 зымырандық шахтаның 22-сіне орнатылды, бір үлкен ядролық стратегиялық баллистикалық зымыранды 7 кішкентай Tomahawk зымыранымен алмастырды. Қалған 2 шахта арнайы күштер тобының қолданысына арналған локаут камераларына (LOC) айналдырылды, олар кемеде тасымалданады. Бұл әрбір өзгертілген су асты кемесіне 154 Tomahawk зымыранын тасымалдауға мүмкіндік береді. MAC шахталарын әртүрлі типтегі ұшқышсыз аппараттарды (UAV) немесе су асты ұшқышсыз аппараттарды (UUV) тасымалдау және іске қосу үшін де пайдалануға болады, бұл кемеге қашықтан басқарылатын "көздер мен құлақтарды" ұсынып, оны алдыңғы қатардағы басқару және бақылау орталығы ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік береді. "Бумерлер" елге адал патриоттардың құрметіне аталған, және басқа да SSBN-дермен бірге ("41 for Freedom") Суық соғыс кезеңіндегі күшті күш құрады. Кейінірек салынған Огайо класындағы су асты кемелері штаттардың аттарымен аталады (бұл соғыс кемелеріне бұрын берілген күш пен маңыздылықтың артуын мойындау), Генри М. Джексонды қоспағанда, ол Вашингтон штатының сенаторы Генри М. "Скуп" Джексонның (1912-1983) құрметіне аталды, ол өзінің лауазымында болған кезде қайтыс болды (1983). Бұл құрмет оның ядролық су асты кемелерін дамытуды қолдауы үшін берілді. Ол ядролық су асты кемелерін жылдам дамытуды, әсіресе SSBN бағдарламасын дамытуды ынталандырды. Сенатор Джексон сонымен қатар теңіз асты соғысы үшін Теңіз операцияларының бас штабының орынбасарын құруды ұсынды, өйткені ол су асты кемелері "теңіз бюрократиясының арасында жоғалып кеткенін" сенді.

Қызметкерлер

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің су асты кемелерін тек қана әскери-теңіз күштерінің еріктілері басқарады. Су асты кемелеріндегі қауіпті жағдайға байланысты, персонал қатаң сынақтар мен бақылаулардан өткеннен кейін ғана қабылданады; осының салдарынан, су асты кемелерінің қызметкерлерінің психиатриялық ауруханаға түсу көрсеткіші, су үсті кемелерінің қызметкерлеріне қарағанда едәуір төмен. Бұған қоса, су асты кемелерінің қызметкерлері теңіз еңбекақысынан өзге, су асты кемелері үшін арнайы төлем (SUBPAY) алады. Су асты кемелерінің күштерінде шамамен 5 мың офицер және 55 мың теңізші қызмет етеді. Су асты кемелерінен басқа, олар су асты кемелеріне қызмет көрсететін кемелерге, су асты кемелерін құтқару кемелеріне, терең суға батып жүретін аппараттарға, жүзбелі құрғақ доктарға, жағалаудағы қолдау орталықтарына, су асты кемелерінің штабтарына және жоғары командалық штабтарға бекітіледі. 2014 жылға дейін су асты кемелеріндегі кезекшілік тәртібі күніне 18 сағаттық болған, стандартты 24 сағаттық кестеден өзгеше. Теңізшілер 6 сағат кезекте, 6 сағат техникалық қызмет көрсету мен оқуда және 6 сағат демалыста болады (6 сағаттан 3 кезек). 2014 жылы Әскери-теңіз күштері флотты 24 сағаттық кестеге көшіруді бастады. Су асты кемелерінің күштері әрқашан белсенді Әскери-теңіз күштерінің шағын бөлігі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде барлық су асты кемелерінің экипажы (артқы эшелонды қоса) Әскери-теңіз күштерінің жалпы құрамының екі пайызынан кем болса да, Жапонияның сауда флотының 55 пайызынан астам шығынын келтірді. 1998 жылы Әскери-теңіз күштерінің барлық күштерінің шамамен жеті пайызын су асты кемелерінің қызметкерлері құрады, бірақ олар Әскери-теңіз күштерінің үштен бір бөлігін құрайтын кемелерді басқарды.

Оқыту

Су асты кемелері бағдарламасына қабылданғаннан кейін үміткерлер қатаң оқу кестесінен өтеді, онда АҚШ Әскери-теңіз Су асты Кемелері мектебіне (New London, NAVSUBSCOL at SUBASENLON) Коннектикут штатының Гротон қаласындағы, Әскери-теңіз Су асты Кемелері базасында (SUBASENLON) барлық офицерлер мен ядролық дайындықтан өтпеген әскери қызметшілер қатысады, сондай-ақ түрлі мамандықтар бойынша күрделі техникалық оқудан өтеді. Офицерлер мен инженерлік құрам Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласындағы Ядролық Энергия мектебінде және содан кейін әртүрлі орындарда ядролық үлгілер бойынша қосымша оқудан өтеді. Академиялық және техникалық оқудан басқа, олардың көп бөлігі құпия немесе аса құпия болып табылады, барлық болашақ АҚШ Әскери-теңіз Су асты Кемесінің офицерлері мен әскери қызметшілері су беті мен су астындағы жұмыс тереңдігі арасындағы үлкен қысым айырмашылығына байланысты физикалық жаттығулар мен сынақтардың 3 кезеңінен өтеді.

Қашуға үйрету

Су асты кемелерінің жарамдылығын сынаудың үшінші кезеңі – Steinke капотты пайдаланып, судан қашу жаттығуы. Бұл құрылғының алдыңғы жағы мөлдір, ол су астынан қашқан кезде бас пен иықты жауып, көтерілу кезінде ауаның шығуына мүмкіндік береді. Бұл қажет, өйткені өкпедегі ауа кеңейіп, қауіпті жарақаттарға әкелуі мүмкін. Steinke Hood-пен нақты жаттығулар су астынан қашу мұнарасында жүргізіледі, ол теңіз түбіндегі су асты кемесінің жағдайын симуляциялайды. Қашу сынағы қысымды сынақтан өтеді, бірақ бұл жолы қысым камерасының еденіндегі шлюз ашылады. Камера бірден сумен толтырылған цилиндрлі мұнарамен жалғасады, оның биіктігі су астындағы кеменің тереңдігін көрсетуге жетеді. Камерадағы ауа қысымы мұнарадағы су қысымымен тең болғандықтан, су камераға енбейді. Steinke капотын киген сынаққа қатысушы суға енеді және құрылғының қалықтау қасиетіне байланысты дереу жылдам көтеріле бастайды. Көтерілу кезінде әрбір қатысушы өкпедегі ауаны шығаруы керек, бұл үшін мүмкіндігінше қатты айқайлау қажет. Көбінесе оларға "ХО-ХО-ХО" деп қайта-қайта айқайлауды тапсырады. Егер адам осылайша өкпеден ауаны күшпен және үздіксіз шығармаса, ауыр жарақат алуы немесе қаза болуы мүмкін. Өкпеден шығатын ауа екі бір жақты клапан арқылы капоттан шығады, бұл құрылғыны ісіріп, бірақ артық ісірмейді. Жоғары жеткеннен кейін, сынаққа қатысушы жағалауға жүзіп, шығып, Steinke Hood-ын шешеді, оны құрғатады, әскери қадамға тұрып, "I FEEL FINE" деп айқайлайды, ал медициналық қызметкер қатысушыны тексереді. Қашу жаттығуларын сәтті аяқтау үшін екі рет сынақтан өту қажет, олардың бірі біріншісінен екі есе терең болуы керек. Қашу жаттығуларын аяқтағаннан кейін, қатысушылар "көпіршік бас" деп есептеледі. 2008 жылдан бастап Steinke Hood Mark 10 су астынан қашуға арналған суға батыру жабдығымен (SEIE) алмастырылды. Mark 10 су асты кемешілеріне Steinke Hood-қа қарағанда тереңірек қашуға мүмкіндік береді, яғни 600 футқа дейін, ал бұрын 400 фут болатын. Mark 8 SEIE, Mark 10-ның алдыңғы нұсқасы, екі қабатты костюм болды, ол киген адамды Мишлен адамына ұқсататын. Бір қабаты алынып тасталды, ал матадан сол костюммен бірге келетін пакетке сыятын құтқару сал жасалды. Mark 10 костюмі бүкіл денеге арналғандықтан, су бетіне жеткеннен кейін киген адамды жылудан қорғайды, ал Ұлыбритания Корольдік теңіз күштері оны 600 фут тереңдікте сәтті сынады. Қазіргі уақытта жиырма екі елдің теңіз күштері SEIE-ның кейбір түрлерін пайдаланады.

Су асты кемесі белгісі

Теңіздегі қосымша оқыту мен біліктілік алусыз су асты кемешілеріне аса құрметті Су асты кеме белгісі ("дельфиндер" немесе "балықтар") берілмейді – бұл офицерлер (алтын) және қатардағы әскери қызметшілердің (күміс) жетістіктерін көрсету үшін тағатын су асты кеме белгісі. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Су асты кемелер қызметінің белгісі – Кастор және Поллукс аталған екі стилделген дельфинмен қатар тұрған су асты кеме. Бұл белгінің тарихы 1923 жылғы маусымға дейін жетеді, сол кезде капитан Эрнест Кинг, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің үшінші су асты кемелер дивизиясының командирі (кейін Флот адмиралы және Әскери-теңіз операцияларының бастығы) Әскери-теңіз күштерінің хатшысына білікті су асты кемешілері үшін арнайы белгіні қабылдауды ұсынды. Ол мысал ретінде қаламмен салынған эскиз ұсынды. Филадельфиядағы Бейли, Банкс және Биддл фирмасына лайықты белгі жасау тапсырылды. 1928 жылы осы фирманың бір өкілі лейтенант Уильям К. Эддиге олар дизайн іздеп жүргендерін айтты. Эдди 1926 жылы өзі жасаған Әскери-теңіз академиясының гербінің эскиздерін пайдаланып, қазірге дейін қолданылып келе жатқан су асты кеме белгісін ұсынды. 1941 жылы Бірыңғай ережелерге өзгеріс енгізіліп, офицерлер мен қатардағы әскери қызметшілерге теңіз қызметіндегі басқа да міндеттерге тағайындалғаннан кейін, егер бұл құқық алынбаса, су асты кеме белгісін тағуға рұқсат берілді.

Бейресми белгілері

Қызметтегі, офицер немесе қатардағы әскери қызметшінің ең көп сақтық патрульдерін орындаған адамға Нептун сыйлығы табыс етіледі. Бұл адам сыйлықты басқа біреу одан да көп патруль орындағанға дейін немесе ол зейнетке шыққанға дейін сақтайды, содан кейін ол патрульдер саны бойынша ең жоғары көрсеткішті мүшеге беріледі.