Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испан конкистадоры Инес Суарес (Ines Suárez; шамамен 1507 – 1580) – Педро де Вальдивиямен бірге Чилиді жаулап алуға қатысқан испан конкистадоры. Ол 1541 жылы жергілікті мапуче тайпасының шабуылынан жаңадан бағындырылған Сантьяго қаласын сәтті қорғады.
Spanish conquistadora
Inés Suárez, (iˈnes ˈswaɾes; c. 1507 – 1580) was a Spanish conquistadora who participated in the Conquest of Chile with Pedro de Valdivia, successfully defending the newly conquered Santiago against an attack in 1541 by the indigenous Mapuche.
Ерте өмір
Суарес 1507 жылы Испанияның Экстремадура аймағындағы Пласенсия қаласында дүниеге келген. Ол Америкаға шамамен 1537 жылы, отыз жас шамасында келген. Оның күйеуі Хуан де Малаганы іздеп келгені болжанады, ол Испаниядан Пизаро ағайындыларымен бірге Жаңа дүниеде қызмет ету үшін кеткен еді. Оңтүстік Американың көптеген жерлерін ұзақ уақыт бойы іздегеннен кейін, 1538 жылы Лимаға келді. Суарес күйеуі Перуға жетпей тұрып қайтыс болды (оның теңізде мерт болғанын өзге елден келген адамға айтқан) және оның туралы келесі мәлімет 1539 жылы белгілі болды, ол испандық солдаттың әйелі ретінде Кускодағы шағын жер учаскесін сұрап, оған рұқсат берілді, сондай-ақ бірнеше үндістерге енкоменда құқығы берілді. Ұзақ өтпей Суарес Чилиді жаулап алған Педро де Вальдивияның сүйіктісіне айналды. Вальдивиямен достығы туралы алғашқы айтылым оның Лас-Салинас шайқасынан (1538) оралғаннан кейін пайда болды. Олар Испанияның бір аймағынан болғанымен және кем дегенде бір жазушы олардың арасындағы ұзаққа созылған махаббат туралы айтса да, олар Кускоға келгенге дейін кездескенін көрсететін нақты дәлел жоқ.
Suárez was born in Plasencia, Extremadura, Spain in 1507. She came to the Americas approximately in 1537, around the age of thirty. It is generally assumed that she was in search of her husband Juan de Málaga, who had left Spain to serve in the New World with the Pizarro brothers. After a long time of continuous searching in numerous South American locations, she arrived in Lima in 1538. Suárez's husband had died before she had reached Peru (she told a compatriot that he died at sea) and the next information that is known of her is in 1539, when she applied for and was granted, as the widow of a Spanish soldier, a small plot of land in Cuzco and encomienda rights to a number of Indians. Shortly afterward, Suárez became the mistress of Pedro de Valdivia, the conqueror of Chile. The earliest mention of her friendship with Valdivia was after he returned from the Battle of Las Salinas (1538). Although they were from the same area of Spain and at least one novelist relates a tale of long standing love between them, there is no real evidence that they had met prior to her arrival in Cuzco.
Чилидің жаулауы
1539 жылдың соңында Франсиско Мартинестің қарсылығына қарамастан және оның кейбір капитандарының ынталандыруымен Вальдивия, Мерседерия діни қызметкерінің көмегімен, Суареске оңтүстікке аттануға дайындалып жатқан 12 испандық тобының құрамына кіруге ресми рұқсат сұрады. Франсиско Писарро Вальдивияға жолдаған хатында (1540 жылғы қаңтарда), Суареске Вальдивияның үй қызметшісі ретінде онымен бірге жүруге рұқсат берді және Суареске былай деді: "Вальдивия маған айтқандай, адамдар осыншама ұзақ сапарға барудан қорқады, ал сен осы қауіпке батыл түрде қарсы тұрдың".
In late 1539, over the objections of Francisco Martínez and encouraged by some of his captains, Valdivia, using the intermediary services of a Mercedarian priest, requested official permission for Suárez to become a part of the group of 12 Spaniards he was leading to the South. Francisco Pizarro, in his letter to Valdivia (January 1540) granting permission for Suárez to accompany Valdivia as his domestic servant, addressed the following words to Suárez, " as Valdivia tells me, the men are afraid to go on such a long trip and you very courageously put yourself in the face of that danger "
Оңтүстікке жасалған ұзақ және қиын саяхат барысында, экспедициядағы жалғыз еуропалық әйел болған Суарес, Вальдивияға күтім жасағаннан және аурулар мен жаралыларды емдегеннен бөлек, шөлде оларға су тапты және оның қарсыластарының бірі оның жобасын құлатпақ болып, өміріне қол көтергенде Вальдивияны құтқарып қалды. Испандықтардың бұрынғы шабуылдарын бастан өткерген жергілікті тұрғындар (Диего де Алмагро, 1535–1536) егіндерін өртеп, малын қуды, Вальдивияның тобы мен оларды ертіп келген жануарларға ештеңе қалдырмады. Суарес экспедицияның көп бөлігінде аспазшы және медбике болып жұмыс істеді. Ол егін өсіру және топтың малын күтуге жеке жауапты болды. Қажет болған жағдайда, ол да қылыш алып, қалған ерлермен бірге шайқасты. 1540 жылдың желтоқсанында, Кускодан шыққаннан кейін он бір ай өткен соң Вальдивия мен оның тобы Мапочо өзенінің аңғарына жетті, онда Вальдивия аумақтың астанасын құруға тиіс болды. Аңғар кең және жергілікті тұрғындармен тығыз қоныстанған. Топырағы құнарлы және суы мол болды. Екі биік төбе қорғанысқа ыңғайлы жағдай жасады. Олар келгеннен кейін көп ұзамай Вальдивия жергілікті тұрғындарға жақсы ниеттерін көрсетуге тырысты, кациктерге сыйлықтар әкелген делегацияларды жіберді. Жергілікті тұрғындар сыйлықтарды қабылдады, бірақ Мичималонконың басшылығымен бірігіп, испандарға шабуыл жасап, оларды жеңіліске ұшыратуға айналды. Кенеттен жергілікті тұрғындар қаруларын тастап, қашқа жол тартты. Тұтқынға алынған үндістер ақ атқа мінген, қолында жалаңаш қылыш ұстаған бір адамның бұлттардан түсіп, оларға шабуыл жасағанын айтты. Испандықтар бұл Санто Ягоның (Реконкиста кезінде Клавхио шайқасында көрінген Ұлы Жақыптың) керемет көрінісі деп шешті және осы құрметке орай жаңа қаланы Сантьяго-дель-Нуэво-Экстремо деп атады. Қала ресми түрде 1541 жылдың 12 ақпанында ашылды.
During the long and harrowing trip to the south, Suárez, who was the only white woman on the expedition, in addition to caring for Valdivia and treating the sick and wounded, found water for them in the desert, and saved Valdivia when one of his rivals tried to undermine his enterprise and take his life. The natives, having already experienced the incursions of the Spaniards, (Diego de Almagro, 1535–1536) burned their crops and drove off their livestock, leaving nothing for Valdivia's band and the animals which accompanied them. Suarez was a cook and a nurse for the majority of the expedition. She was personally in charge of growing crops and the maintaining of the group's livestock. Whenever necessary, she would pick up the sword and fight alongside the rest of the men. In December 1540, eleven months after they left Cuzco, Valdivia and his band reached the valley of the Mapocho river, where Valdivia was to establish the capital of the territory. The valley was extensive and well populated with natives. Its soil was fertile and there was abundant fresh water. Two high hills provided defensive positions. Soon after their arrival, Valdivia tried to convince the natives of his good intentions, sending delegations bearing gifts for the caciques. The natives kept the gifts but, united under the leadership of Michimalonco, attacked the Spaniards and were at the point of overwhelming them. Suddenly, the natives threw down their weapons and fled. Captured Indians declared that they had seen a man, mounted on a white horse and carrying a naked sword, descend from the clouds and attack them. The Spaniards decided it was a miraculous appearance of Santo Iago (Saint James the Greater who had already been seen during the Reconquista at the battle of Clavijo) and, in thanks, named the new city Santiago del Nuevo Extremo. The city was officially dedicated on February 12, 1541.
Сантьягоның бірінші жойылуы
1541 жылдың тамызында Вальдивия жағалауда тұтқындалғанда, Суарес оны құлату үшін тағы бір қастандық жоспарын ашты. Қастандық жасағандар жазаланғаннан кейін Вальдивия үндістерге назар аударды және тамақ жеткізілуі үшін келісім шаруаларына қатысу үшін жеті қазықты шақырды. Үндістер келгенде Вальдивия оларды кепіл ретінде ұстады, егер олар азық-түлікті қауіпсіз жеткізсе және шеткері елді мекендердің қауіпсіздігін қамтамасыз етсе. 9 қыркүйекте Вальдивия қырық адамды алып, Аконкагуа маңындағы үндістердің көтерілісін басу үшін қаладан шықты. 10 қыркүйекте, 1541 жылдың таңертеңгісінде, жас янакуна қалаға жауапты капитан Алонсо де Монройға хабар жеткізді, қаланың төңірегіндегі ормандар туған жерліктерге толы екенін. Суареске үндістандық кепілдерді бейбітшілік ишараты ретінде босату керек пе деп сұрады. Ол мұны жаман идея деп жауап берді; егер үндістер испандарды жеңіп алса, кепілдер олардың жалғыз келіссөз құралы болар еді. Монрой оның кеңесін қабылдап, соғыс кеңесін шақырды. 11 қыркүйекте таңертеңгісін испандықтар атты әскермен шығып, Мичималонко басқарған үндістерге қарсы шабуыл жасады. Олардың жылқылары мен қылыштарын шебер қолданғандарына қарамастан, түске қарай испандықтар Мапочо өзенінен шығысқа қарай шегінуге мәжбүр болды; ал түстен кейін олар алаңның өзіне дейін артқа тартты. Күні бойы шайқас жалғасты. Өрт жебелері мен маштар қаланың көп бөлігін өртеп жіберді; төрт испандық және жиырма жылқы мен басқа да жануарлар қаза тапты. Жағдай қиын болды. Діни қызметкер Родриго Гонсалес Мармолехо кейінірек айтқандай, бұл шайқас испандықтар үшін Қиямет күніне ұқсады және оларды тек керемет құтқарды. Суарес күні бойы жауынгерлерге азық-түлік пен су жеткізіп, жараланғандарды емдеп, оларды жігерлендіріп, жұбатты. Тарихшы Мариньо де Лобера оның шайқас кезіндегі іс-әрекеттері туралы былай деп жазды: іс-әрекеттің жеңіліске ұшырағанын және үндістер жеңіске жеткенін көріп, ол иығына торлы киім киіп, осылайша алаңға шығып, барлық сарбаздардың алдында тұрды, оларды осындай салмақты сөздермен жігерлендірді, ол төсеніште жатқан әйелге қарағанда батыл капитан болды. Ол олардың арасында жүрді, шаршаған болса және жараланған болса, ол оларды өз қолымен емдейтінін айтты, тіпті аттардың аяқтарының арасында да болды, және ол оларды емдеп қана қоймай, оларды жандандырып, олардың рухын көтерді. Бір жауынгер, оның жараларын жаңа ғана емдеген, қан жоғалтудан соншалықты шаршап, әлсіз болған, жылқысына міне алмайтын еді. Оның көмек сұрауы осы әйелге қатты әсер етіп, ол шайқастың ортасына түсіп, оған жылқыға мінуге көмектеседі. Суарес ер адамдардың көңілінің түскенін және жағдайдың өте қауіпті екенін түсінді; ол бір ұсыныс жасады. Испандықтардың тұтқыны болған жеті қазық күні бойы өз халқына жігерлік дауыстармен айқайлап жүрді. Суарес испандықтарға жеті кісінің басын шауып, оларды үндістердің арасына лақтырып, оларды қорқытуды ұсынды. Бұл жоспарға қарсылық білдірілді, өйткені бірнеше адам қаланың құлауы жақын деп ойлады және тұтқынға алынған қазықтар олардың үндістермен келіссөз жүргізудегі жалғыз артықшылығы болады деп ойлады. Суарес оның шешімі олардың проблемасын шешудің жалғыз мүмкін жолы екенін мәлімдеді. Содан кейін ол Франсиско Рубио мен Эрнандо де ла Торре сақтайтын үйге барып, өлім жазасына кесу туралы бұйрық берді. Мариньо де Лобера сақшының: "Біз оларды қалай өлтіреміз, ханым?" - деп сұрағанын айтады. "Осылай", - деп жауап берді ол, және ла Торренің қылышын ұстап, ол өзі басын кесті. Жеті кісінің басын шауып, бастарын үндістердің арасына лақтырғаннан кейін, Суарес қалпақ киіп, қалқан киіп, иығына тері шапанды жауып, ақ атына мініп, жолға шықты. Бір куәгердің айтуынша, "Ол алаңға шығып, барлық сарбаздардың алдына шығып, оларды тым мақтап, жігерлендірді. Олар оны темір қалқанмен жауынгерге ұқсаған әйел емес, батыл капитан ретінде қабылдады". Осы оқиғалардың екінші нұсқасында Джеронимо де Бибар сол кезде Инес қылышты алып, испандықтардың кейбір жергілікті қазықтары болған жерге қарай бара жатып, оларды өлтіргенін айтады. Содан кейін ол сарбаздардың батылдығының жоқтығына қатты көңілі қалды және оларға кем дегенде шабуылдаушы әскерлердің көз алдында мәйіттерді жылжытуға бұйрық береді. Ол өзін еркектерден еркек деп санады және өздерінің еркек достарының ақыл-ойының әлсіздігін төмен бағалады. Бір шайқасшы, Гиль Гонсалес де Авила, қатты соққыға ұшырап, көп қан жоғалтты. Оның жылқысына міне алмайтынын көрген Инес шайқасшыға барып, оның тамырларынан қан ағуын тоқтатып, оған шайқасқа қайта оралуға мүмкіндік берді. Оның медициналық білігін көрген басқа жауынгерлер оның батылдығынан жігерленді. Оқиғаның тағы бір нұсқасында Инес испандыққа барып, Эль Сид мұсылмандарды Реконкистада өлтіргендей, кепілдерді өлтіруге бұйрық берді. Испандықтар үндістер арасындағы қанды бастардың тудырған шатасу мен тәртіпсіздікті пайдаланып, Суарездың жігерленуімен, енді тәртіпсіз үндістерді қаладан шығарып алды. Бір тарихшы былай деп жазды: "Үндістер кейіннен христиандар әйелдің ақ жылқыда болмағанда жеңіліске ұшырар еді деді". Инес Сантьягодағы шайқас кезінде жеті үнді басшысын өлтіруге бұйрық бергеніне кейбір ғалымдар күмәнді. Олардың айтуынша, Вальдивия бұл туралы король Чарльз V-ке хаттарында ешқашан айтпаған. 1545 жылы, оның батылдығы мен қайраты үшін Вальдивия Суареске энкомендамен сыйлады. Оның арнау куәлігінде былай делінген: "дұшпандармен шайқаста біздің тұтқынымызда болған қазықтарды ескермегендер, олар орталық жерде болды, үндістер сізге шабуыл жасады, сіз күшін жоғалтқан күштеріңізді көрдіңіз, сіз тұтқындалған қазықтарды өлтіруге бұйрық бердіңіз, тіпті өз қолдарыңызбен, үндістердің көпшілігі қашып кетті және олар басшыларының өлімін көргенде шайқасуды тоқтатты; егер олар өлтірілмегенде және өз отандастарының арасына лақтырылмағанда, осы қалада бірде-бір испандық тірі қалмас еді, сіз қылышты алып, қазық тұтқындарының мойнына тигізіп, бізді құтқардыңыз".
In August 1541, when Valdivia was occupied on the coast, Suárez uncovered another plot to unseat him. After the plotters were taken care of, Valdivia turned his attention to the Indians and he invited seven caciques to meet with him to arrange for the delivery of food. When the Indians arrived, Valdivia had them held as hostages for the safe delivery of the provisions and the safety of outlying settlements. On the September 9, Valdivia took forty men and left the city to put down an uprising of Indians near Aconcagua. Early on the morning of September 10, 1541, a young yanakuna brought word to Captain Alonso de Monroy, who had been left in charge of the city, that the woods around the city were full of natives. Suárez was asked if she thought that the Indian hostages should be released as a peace gesture. She replied that she saw it as a bad idea; if the Indians overpowered the Spaniards, the hostages would provide their only bargaining power. Monroy accepted her counsel and issued a call for a council of war. Just before dawn on September 11, mounted Spaniards rode out to engage the Indians, whose numbers were estimated first at 8,000 and later at 20,000, and who were led by Michimalonco. In spite of the advantage of their horses and their skill with their swords, by noon the Spaniards were pushed into a retreat toward the east, across the Mapocho River; and, by mid afternoon, they were backed up to the plaza itself. All day the battle raged. Fire arrows and torches set fire to most of the city; four Spaniards were killed along with a score of horses and other animals. The situation became desperate. The priest, Rodrigo González Marmolejo, said later that the fight was like the Day of Judgment for the Spaniards and that only a miracle saved them. All day Suárez had been carrying food and water to the fighting men, nursing the wounded, giving them encouragement and comfort. The historian Mariño de Lobera wrote of her activities during the battle: seeing that the business was going to a beaten defeat and victory was being declared by the Indians, she put a coat of mail over her shoulders and in this way, she went out to the square and stood in front of all the soldiers, encouraging them with words of such weight that he was more of a valiant captain than a woman exercised on his pad. And she went among them, she told them that if they felt fatigued and if they were wounded she would cure them with her own hands she went where they were, even among the hooves of the horses; and she did not just cure them, she animated them and raised their morale, sending them back into the battle renewed one caballero whose wounds she had just treated, was so tired and weak from loss of blood that he could not mount his horse. This woman was so moved by his plea for help that she put herself into the midst of the fray and helped him to mount his horse. Suárez recognized the discouragement of the men and the extreme danger of the situation; she offered a suggestion. All day the seven caciques who were prisoners of the Spaniards, had been shouting encouragement to their people. Suárez proposed that Spaniards decapitate the seven and toss their heads out among the Indians in order to frighten them. There was some objection to the plan, since several men felt that the fall of the city was imminent and that the captive caciques would be their only bargaining advantage with the Indians. Suárez insisted that hers was the only viable solution to their problem. She then went to the house where the chieftains were guarded by Francisco Rubio and Hernando de la Torre and gave the order for the execution. Mariño de Lobera tells that the guard, La Torre, asked, "In what manner shall we kill them, my lady?" "In this manner," she replied, and, seizing la Torre's sword, she herself cut off the heads. After the seven were decapitated and their heads thrown out among the Indians, Suárez donned a coat of mail and a helmet and, throwing a hide cloak over her shoulders, she rode out on her white horse. According to an eyewitness, " she went out to the plaza and put herself in front of all the soldiers, encouraging them with words of such exaggerated praise that they treated her as if she were a brave captain, instead of a woman masquerading as a soldier in iron mail." In a second version of these events, Gerónimo de Bibar points out that, on the same occasion, Inés grabbed a sword and, heading towards the location where the Spaniards had some indigenous caciques, killed them. She then goes on to be extremely disappointed in the lack of bravery on the part of the soldiers and commands them to at least move the bodies in the view of the attacking armies. She considered herself to be above these men in masculinity and looked down on the mental weakness of her fellow soldiers. One of the knights, Gil Gonzalez de Avila, suffered a terrible blow that made him bleed a lot. Seeing that he was. unable to mount his horse, Ines went up to the knight and stopped all the blood coming from his veins, allowing him to continue the fight. Seeing her medical expertise in action, the other fighting soldiers saw and were emboldened by her courage. In another version of the recounted events, Ines goes up to the Spaniard and tells him kill the hostages in the way the El Cid would have killed Muslims in the Reconquista. The Spaniards took advantage of the confusion and disorder engendered among the Indians by the gory heads, and spurred on Suárez, succeeded in driving the now disordered Indians from the town. One historian wrote, "The Indians said afterward that the Christians would have been defeated were it not for a woman on a white horse." The notion that Ines ordered the killing of the seven Indian leaders in Santiago while the city was under attack is questioned by some scholars. Some say that it is because Valvidia never told King Charles V about this in his letters. In 1545, in recognition of her courage and valor, Valdivia rewarded Suárez with an encomienda. His testament of dedication said in part: in battle with the enemies who did not take into account the caciques who were our prisoners, they that were in the most central place to which the Indians came, throwing themselves on you, and you, seeing how weakened your beleaguered forces were then, you made them kill the caciques who were prisoners, putting your own hands on them, causing the majority of the Indians to run away and they left off fighting when they witnessed the evidence of the death of their chieftains; it is certain that if they had not been killed and thrown among their countrymen, there would not be a single Spaniard remaining alive in all this city by taking up the sword and letting if fall on the necks of the cacique prisoners, you have saved all of us.
Кейінгі өмірі
Суарес Лимадағы сотына дейін Педро де Вальдивиямен ашық өмір сүруді жалғастырды. Оған тағылған айыптардың бірі - күйеуі бар болса да, ол әйелінің қасында "ерлі-әйелдідей" ашық тұрды дегені еді. Суарес дереу әрекет етіп, Вальдивияға осы айыптауларға қарсы күресуге көмектесу үшін империяның ең жақсы кеңесшілерін жалдады. Ол Перу вице-королі Педро де ла Гасканы, вице-корольдік билігін пайдаланып Вальдивияны вице-корольдікте жасалған қылмыстардан босатуға көндірді. Азаттыққа және корольдік губернатор ретінде бекітілуінің шарты ретінде, ол одан бас тартуға және Чилиге әйелі Марина Ортиз де Гаетеді әкелуге міндетті болды, ол Вальдивияның 1554 жылы қайтыс болғаннан кейін ғана келді. Сондай-ақ, оған Суареске күйеу беруге бұйрық берілді. Суарес 1549 жылы Вальдивияның капитаны Родриго де Кирогаға тұрмысқа шықты, ол 42 жаста, ал күйеуі 38 жаста болған. Ол тұрмысқа шыққаннан кейін, үйіне және қайырымдылыққа арнап тыныш өмір сүрді. Күйеуімен бірге Сантьягодағы Ла Мерседе ғибадатханасы мен Монсеррат шіркеуінің құрылысына үлес қосты. Ол Чилиде батыл әйел және ұлы капитан ретінде жоғары құрметке ие болды. Ол алаңдар мен қалаларға өзінің есімі берілетінін білгенмен, Чили қалаларын құруға қатысқан жүздеген әйелдерді ешкім есінде ұстамайтынына қайғырды. Вальдивия қайтыс болғаннан кейін, оның күйеуі 1565 және 1575 жылдары екі рет Корольдік губернатор болды. Олар екеуі де 1580 жылы Сантьяго де Чилиде бірнеше айдың арасында қайтыс болды.
Suárez continued to live openly with Pedro de Valdivia, until the time of his trial in Lima. One of the charges levelled against him was that he, being married, openly lived with her " in the manner of man and wife". Suarez quickly took action and hired some of the best advisors in the Empire to help Valvidia fight off these charges. She convinced the Viceroy of Peru, Pedro de la Gasca, to use his powers as viceroy give to absolve Valvidia of any crimes in the Viceroyalty. In exchange for being freed, and his confirmation as Royal Governor, he was forced to relinquish her and to bring to Chile his wife, Marina Ortiz de Gaete, who only arrived after Valdivia's death in 1554. He was also ordered to marry Suárez off. Suárez was married in 1549 to Valdivia's captain, Rodrigo de Quiroga, when she was 42 and the groom was 38. After her marriage, she led a very quiet life, dedicated to her home and to charity. Together with her husband, she contributed to the construction of the temple of La Merced and the hermitage of Monserrat, in Santiago. She was held in great esteem in Chile, as being a valiant woman and a great captain. While she knew that plazas and towns would be named after her, she personally lamented that people would never remember the hundreds of women involved in the founding of Chilean towns. Eventually, after the death of Valdivia, her husband twice became Royal Governor himself, in 1565 and 1575. They both died in Santiago de Chile, within months of each other, in 1580.
Суарез мұрасы
Суарес Паула Джаракуемада мен Хавиера Каррера сияқты билікке қарсы тұрған чилилік әйелдің символы ретінде қарастырылады. Ол әлі күнге дейін зорлық-зомбылыққа қарсы наразылық білдіргендер үшін үлгі ретінде еске алынады. Суарес Мария Корреа Моранде жазған "Inés y las raíces de la tierra" ("Инес және жердің тамырлары") (ZigZag, 1964), Хорхе Гусманның "Ay Mamá Inés Crónica Testimonial" ("Ой, анам Инес – куәлік хроникасы") (Andres Bello, 1993) және Исабель Альенденің "Inés of My Soul" (HarperCollins, 2006) сияқты бірнеше тарихи романдардың басты кейіпкері. Альенде авторлық түсіндірмесінде: "Бұл роман интуицияның жемісі, бірақ Чилиді жаулап алу оқиғаларымен және тұлғаларымен байланысты кез келген ұқсастық кездейсоқ емес" деп жазды. Альенде романы 2020 жылы испандық чилилік телесериал ретінде бейімделді. Сурет түсірілімі кезінде 27 жаста болған Елена Ривера Суарес рөлін ойнады.
Suárez is seen as a symbol of a Chilean woman standing up to authority like Paula Jaraquemada and Javiera Carrera. She is still mentioned as a role model to contemporary protestors against mistreatment. Suárez is the main character in several historical novels, such as "Inés y las raíces de la tierra", ("Inés and the roots of the land"), by María Correa Morande (ZigZag, 1964), "Ay Mamá Inés Crónica Testimonial" ("Woe, Momma Inés Testimonial Chronicle") (Andres Bello, 1993) by Jorge Guzmán, and "Inés of My Soul" (lang es) by Isabel Allende (HarperCollins, 2006). In her author's note Allende wrote: "This novel is a work of intuition, but any similarity to events and persons relating to the conquest of Chile is not coincidental". Allende's novel has been adapted as a Spanish Chilean television series in 2020. Elena Rivera (27 year old during shooting) plays Suárez.