Индуцирленген инновациялар және климаттық өзгерістер: Хикс теориясының маңызы

Кіріспе

Индукциялық инновация – бұл микроэкономикалық гипотеза, оны алғаш рет 1932 жылы Джон Хикс өзінің «Жалақы теориясы» еңбегінде ұсынды. Ол «өндіріс факторларының салыстырмалы бағаларының өзгеруі – өнертабысқа және нақтылы бір түрдегі өнертабысқа, яғни салыстырмалы түрде қымбаттап кеткен факторды үнемді пайдалануға бағытталған өнертабысқа түрткіс береді» деді. Бұл гипотеза бойынша көптеген зерттемелер жарық көрді, олар көбінесе жалақының өсуінің еңбек үнемдейтін инновацияларды дамытуға ынталандыратын факторы ретінде қарастырылады. Гипотеза сондай-ақ энергия бағасының өсуінің тауарлардың энергия тиімділігін қалыпты жағдайдан жылдам жақсартуға себеп болатын мотивация ретінде де қолданылды.

Климаттың өзгеруіне байланысты инновация

Хикс теориясының маңызды қолданылуын климаттың өзгеруі саласында табуға болады. Өткен ғасырда халық санының экспоненциалды өсуі табиғи ресурстарға қысымды едәуір арттырды. Тұрақты болашаққа қол жеткізу үшін климаттың өзгеруіне қатысты жаһандық стратегияны өзгерту қажет, ал индукциялық инновация теориясы осы саясатты қалыптастыруға көмектеседі. Адамның қоршаған ортаға тигізетін әсерін есептеу үшін экономистер жиі I=P*A*T теңдеуін қолданады, мұнда I, әсердің көрсеткіші (мысалы, энергия тұтыну) – P, халық санының көбеюі, A – әулеттік байлық (көбінесе жан басына шаққандағы ЖІӨ арқылы бейнеленеді) және T – технология. Техникалық коэффициент белгілі бір ресурс үшін қолданылатын жүйенің тиімділігін көрсетеді және технологияның орташа деңгейін білдіреді. "T" төмендеуі тиімділіктің артуын көрсетеді, алайда "I" әлі де өсуі немесе тұрақты болуы мүмкін, егер жақсартылған технология "P" және "A" өсуінің әсерін толық өтеуге жеткіліксіз болса. Сондықтан, I-тің азаюы әрқашан ресурстарға қысымның азаюын білдіреді, бірақ бұл міндетті түрде ресурстарды тиімді пайдаланудың (T-ті азайту) нәтижесі болуы керек емес. Климаттың өзгеруінің негізгі мәселесі атмосферадағы парниктік газдардың артуы, әсіресе экономикалық белсенділіктің күшеюі салдарынан. 1970 жылға дейін әлемдік ЖІӨ және шығарындылар шамамен бірдей қарқынмен өсіп келді. Хикс теориясына сәйкес, фактор бағасының өзгеруі басқа факторларға қарағанда бағасы өскен факторды пайдалануды азайтуға бағытталған техникалық инновацияларды дамытуға ынталандырады. Мұнай дағдарысынан кейін мұнай тұтынуын азайту мақсатында баламалы энергия көздеріне, тиімді автомобильдерге және жылыту жүйелеріне маңызды инвестициялар жасалды. Нәтижесінде, шығарындылар жан басына шаққандағы ЖІӨ-ден төмен қарқынмен өсе бастады. Бензин бағасы 1980-ші жылдары төмендегенімен, шығарындылардың өсуі ЖІӨ-ге қарағанда бәрібір баяу болды. Бұл инновация қажеттілігінен туындаған технологияның толық құрылымдық өзгеруінің белгісі. Дүниежүзілік банктің мәліметтеріне сәйкес, жер бетінің 38%-дан аз бөлігі егін егуге немесе тұрақты жайылымдарға жарамды деп саналады. Бұл көрсеткішті арттыру үшін белгілі бір аймақтағы топырақты қалпына келтіріп, оны құнарлы ету қажет. Мұндай шараларға үлкен инвестициялар қажет, олар ұзақ мерзім ішінде ғана өтеледі. Сондықтан, сұраныстың артуын қанағаттандыру үшін елдер өздерінің иелігіндегі жердің өнімділігін күрт арттыруға мәжбүр. Міне, осы жерде индукциялық инновациялар қолға алынады. Хикс теориясының қалай жұмыс істейтінін түсіндіру үшін, халық санының өсуі немесе үй шаруашылықтарының табысының артуы салдарынан ауыл шаруашылығы өнімдеріне сұраныс өсетін жағдайды қарастырайық. Теория бойынша, мұндай жағдайда, ұсынысы эластикалық емес инпуттардың бағасы эластикалық инпуттардың бағасына қарағанда өседі. Сол сияқты, егер белгілі бір инпуттың ұсынысы басқа инпуттардың ұсынысына қарағанда жылдам өссе, онда мұндай инпуттың бағасы басқа өндіріс факторларының бағасына қатысты төмендейді. Осыған сәйкес, фермерлер өндірістің эластикалық емес және жауап беруге қиын факторларын алмастыруға немесе оларды аз пайдалануға тырысуы керек, өйткені оларды пайдалану қымбатқа түседі. Сондықтан, мұндай инпуттарды алмастыратын техникалық инновациялар төмен шығындарға және одан да жоғары пайдаға кепілдік береді. Басқаша айтқанда, өнімдеріне сұраныс артқанда, фермерлер салыстырмалы бағалардың өзгеруіне байланысты өндіріс факторларының азайып бара жатқан қорларын алмастыратын технологиялық баламаларды іздеуге бейім. Осы жерде мемлекеттік араласудың маңызы зор. Ауыл шаруашылығы қызметкерлері мұндай инновацияларды өздері жасауға шамалары келмейді, сондықтан мемлекеттік ғылыми-зерттеу институттарының жаңа технологияларды жасауын талап етеді, содан кейін олар ауыл шаруашылығы өнімдерін жеткізуші компаниялар жергілікті фермерлерге сата алатын жаңартылған машиналарға айналады. Ғалымдар енді осы мәселенің ең жақсы шешімін зерттеп, тиісті техникалық дамуды жүзеге асыру арқылы жауап береді, соның нәтижесінде өндірушілер жетіспейтін факторларды мол инпуттармен тиімді түрде алмастыра алады. Бұл фермердің бірлік өнімдерінің өзін-өзі құнының ең жоғары деңгейде төмендеуіне әкеледі.

A significant application of Hicks's theory can be found in the field of climate change. The exponential population growth occurred in the last century has drastically increased pressure on natural resources. In order to have a sustainable future it is imperative to modify global strategies on climate change and the induced innovation theory can aid to model these policies. To calculate the human impact on the environment economists often use the I=P*A*T equation where “I”, the impact variable, (for example energy consumption) is the product of “P”, the population, “A” the affluence (often embodied by GDP per capita) and “T” the technology. The technical coefficient represents the efficiency of the system in use for particular resource and expresses the average state of technology. The decrease of "T" would indicate a gain in efficiency however “I” could still be growing or remaining stable if the improved technology is not sufficient to compensate the effect of an increase in "P" and "A". Therefore, a reduction in “I” would always mean that pressure on resources has lightened but this might not always be the consequence of using resources more efficiently (reducing T). A fundamental issue of climate change is the excess of greenhouse gasses in the atmosphere particularly as the result of an intensified economic activity. Global GDP and emissions were growing at a corresponding rate in the until the 1970s. According to Hicks's theory a change in factor prices will stimulate development of technical innovation to reduce the use of the factor for which the price increased compared to other factors. Following the oil shock significant investments were made in alternative sources of energy, more efficient cars and heating systems to mitigate oil consumption. As a result, emissions started growing at a slower rate than GDP per capita. Although petrol prices then dropped in the 1980s, emissions have continued to grow more slowly than GDP. This is an indication of a complete structural change in technology induced by the need to innovate. According to the World Bank data, less than 38% of the global surface area can be deemed usable for cultivation of crops or permanent pastures. Expanding such a number can only be achieved by remediation of soil in a certain area in order to make the land fertile. Such an intervention requires a huge investment that can be amortized only in a long period of time. Therefore, to meet the increasing demand, countries are forced to drastically increase the productivity of the land they dispose. This is where induced innovation steps in. In order to best explain how Hicks’s theory works, consider a situation in which the demand for agricultural derived products increases as a result of either population growth or increased household income. Theory states that in such a situation, prices of inputs for which supply is inelastic will rise relative to prices of more elastic inputs. Similarly, if the supply of a particular input increases at a
faster rate than the supply of other inputs, the price of such input will decline relative to the price of the other factors of production used. Ideally then, farmers would be looking to replace or use less of the more inelastic and less responsive factors of production since they are the more expensive to use. Therefore, technical innovations that replace such inputs would guarantee less costs and hence more profits. In other words, when demand for their products increases, farmers are lured by changes in relative prices to seek for technological alternatives that substitute the increasingly scarce factors of production. Here is where government intervention would be beneficial. Agricultural workers cannot develop these innovations themselves and therefore demand that public research institutions develop new technologies that will then be transformed into modernized machinery that agricultural supply firms can sell to local farmers. Scientists will now study the best solution to this problem and respond by making the appropriate technical development such that producers can efficiently substitute the abundant inputs for the
increasingly scarce factors. Ultimately this will lead to a reduction of farmer’s unit costs in the best way.