Жапон будда философы Масао Абе және оның рухани ізденістері

Кіріспе

Жапон буддисі Масао Абэ (阿部正雄) – жапон буддистік философы және дінтанушы ғалым, Нара университетінің зейнеткер профессор. Ол салыстырмалы дінтану саласындағы еңбектерімен әйгілі, буддалық-христиандық дінаралық диалогты дамытты, кейіннен оған иудаизм де қосылды. Оның толыққанды көзқарастары Киото философия мектебінде қалыптасты. Кристофер Айвстің сөзіне сәйкес: "Д. Т. Судзукидің 1966 жылы қайтысынан бері Масао Абэ Еуропа мен Солтүстік Америкада Дзен буддизмінің негізгі өкілі болып табылады".

Оқыту

Әбедің әкесі дәрігер, анасы таза жердің Жодо-Шиншю буддизмін ұстанатын, оның Амида Буддаға деген алғашқы сенімі олардан туындаған. Абе Осака қаласында дүниеге келген, ол алты баланың үшіншісі еді. Жоғары білімін Осака қалалық университетінде бастады, онда экономика және құқық пәндерін оқыды. 1930 жылдардың аяғында төрт жыл бойы көршілес Кобедегі жеке сауда фирмасының кеңсесінде жұмыс істеді. Бірақ Абе жеке дағдарысқа ұшырады, ол рационалдық пен Таза Жер буддизміндегі Амидаға деген сенім арасындағы қарама-қайшылықтан туындаған. Ол философияны оқып, осы қайшылықты сенімге қарай шеше алады деп ойлады, соның арқасында ақыл-ойымен келтірілген қарсылықтарды жеңе алады. 1942 жылдың сәуір айында Абе Киото университетіне түсті. Бұл жапондық өмірде ерекше, тіпті қазіргі саяси жағдайды ескеретін болсақ, одан да ерекше батыл қадам болды. Ол Хажиме Танабеден Батыс философиясын оқыды. Сонымен қатар, Абе Киото университетінің философия профессоры және Ринзай мектебінің дінтанушысы Шиничи Хисамацудың жетекшілігімен Дзенді оқыды. Хисамацудың басшылығымен Абе 1940 жылдары Киото университетіндегі буддалық жастар ұйымын жандандыру үшін басқалармен бірге жұмыс істеді. Профессор Хисамацу Абедің Амида Буддаға деген квазитеистік сенімін сынады, ал Хисамацу Абе үшін маңызды діни үлгіге айналды, ол Суньятаның (босдық деп аталуы мүмкін) қатаң ұстанушысы, ол түпкілікті шындық еді. Осының салдарынан Абе Амида Будданы қасиетті ойдан туған нәрсе ретінде түсінді. Абе Хисамацудың жетекшілігімен рухани дамуы күрделі және диалектикалық болды. Хисамацу Амида Будданың құрметті бейнесінің "бейнесіз" Будданы түсіну жолындағы бір кезең ғана екенін, соның арқасында адам өзінің Шын Өзін оята алатынын үйретті. Дегенмен, Абе алғаш рет Хисамацуға жауап ретінде Амида Будданың шексіз рақымын ашып, сезінді. Абе терең ізденісін жалғастырды. 1951 жылдың желтоқсан айында Киотодағы Миошин-дзидің Рейун ғибадатханасында Дзен тобының барысында Абе Хисамацуға "Бұл Шын Өзім бе?" деп айқайлап, оны жеке сынады. Хисамацу: "Бұл - Шын Өзім" деп жауап берді. Содан кейін Абе қатты күйзеліп, "Бәрі өтірік!" деген оймен күресті (осыны айқайлап, келесі топ отырысында өзін мұздай сумен шайып тастады). Ол құдай мен шайтанның жақындығына және өзінің кінәлі екеніне қатты қайғырды. Соңында Абе Хисамацуға: "Мен тұруға тұрарлық жер таппаймын", - деді. Хисамацу оған: "Тұрар жерің болмаған жерде тұр" деді. Осы жолмен Абе секулярлық, дінсіз философ Фридрих Ницшемен байланысты "позитивті нигилизмді" жеңіп, айырып таныды. Өмірлік дамуы туралы ой жүгіртіп, Абе өзінің рухани қалыптасуында Шин'ичи Хисамацудың маңызды рөлін мойындады. "Олсыз мен өзім болмас едім". 1952 жылдан 1980 жылға дейін Абе Нара университетінде философия профессоры болды. Бұрын ол Киото әйелдер колледжінде (1946–1948) және Отани университетінде (1948–1950) профессор болып жұмыс істеген. Содан кейін, Нарада болған кезде, Абе 1955 жылдан 1958 жылға дейін Киото университетінде, ал 1964 жылдан 1980 жылға дейін Хана Зон университетінде профессор болды. Сондай-ақ 1950 жылдардың ортасында Нью-Йорктегі Юнион теологиялық семинариясында және Колумбия университетінде христиан теологиясын оқыды. 1980 жылы Нара университетінен Калифорнияға көшіп, Клермонт аспирантурасының дін кафедрасына, ал 1983 жылы Гавайи университетіне жапон философиясының профессоры болып қызмет етті. 1965 жылдан бастап Абе АҚШ-тың көптеген университеттерінде және колледждерінде баяндама жасады, әйелі Икукомен бірге тұратын профессор ретінде қызмет етті. Осы жылдары Абе Еуропа университеттерінде буддалық-христиандық диалогқа қатысты. Абэ салыстырмалы діндер, буддизм және осыған байланысты тақырыптар бойынша көптеген конференцияларға үлес қосты және оларды басқарды. Ол әрдайым қатысқан: Гавайи университетіндегі Шығыс-Батыс философтарының конференциясы; және Халықаралық буддалық-христиандық теологиялық кездесу ("Абе Кобб тобы"), оны профессор Джон Б. Кобб, кіші, бірге басқарды. Масао Абэ шығармашылық көрегендігі мен білімінің үлесінен басқа, дінаралық кездесулерге тыныштық пен тыныш сұлулық әкелді. Мысалы, оның әріптесі академик Арвинд Шарма 1986 жылы конференцияда Абэмен болған бір сәтті еске алады: Абэ күлімсіреп жіберді. Мен оны әлі күнге дейін жақсы еске аламын, өйткені оның сөзбен айтып жеткізе алмайтын ерекшелігі бар. Ол мүлдем бос еді. Ол қызықты көрінді және қоршаған ортадан мүлдем ажыратылған, өзін-өзі толықтай, бала...

Abe's father was a medical doctor, his mother a practitioner of Pure Land Jōdo Shinshū Buddhism, from whom came his early faith in Amida Buddha. Born in Osaka, Abe was the third of six children. His higher education began at Osaka Municipal University, where he studied Economics and Law. For four years during the late 1930s he worked in a business office at a private trading company in neighboring Kobe. Yet Abe was seriously troubled by an ongoing personal crisis, which stemmed from the perceived conflict: rationality versus faith in the Amida of Pure Land Buddhism. This conflict he thought he could conclusively resolve in favor of faith through the study of philosophy, by which he could overcome objections posed by reason. Abe entered Kyoto University in April 1942. It was a courageous step, as he changed career direction in mid stream, exceptional in Japanese life, yet even more so considering the current political situation. He studied Western philosophy under Hajime Tanabe. Also, Abe studied Zen under the direction of Shin'ichi Hisamatsu, a philosophy professor at Kyoto University and a lay practitioner of the Rinzai school. Guided by Hisamatsu, Abe worked with others to revitalize Buddhist youth organization at Kyoto University throughout the 1940s. Professor Hisamatsu challenged Abe's quasi theistic faith in Amida Buddha; instead Hisamatsu became for Abe a vital religious model, of a rigorous adherent of Sunyata (which may be called emptiness) as an ultimate reality. In consequence, Abe came to understand Amida Buddha as a sacred fiction. Abe's spiritual progression under Hisamatsu was complex and dialectical. Hisamatsu taught that the revered image of Amida Buddha was but a stage on the way to realizing a "formless" Buddha, whereby one could awaken to one's True Self. Nonetheless Abe first reacted to Hisamatsu by coming to discover and experience an infinite grace from the Amida Buddha. Abe's profound quest continued. In December 1951, during a group Zen sitting at the Reiun Temple of the Myōshin ji in Kyoto, Abe personally challenged Hisamatsu, screaming to him, "Is that the True Self?" Hisamatsu replied, "That's the True Self." Thereafter Abe entered an intense phase and struggled with the view that "It's all a lie!" (which he cried out while dousing himself with a bucket of ice water at a subsequent group sitting). He agonized over the seeming proximity of the Deity and the devil, and with his own complicity. Finally, Abe told Hisamatsu, "I just cannot find any place where I can stand." Hisamatsu told him, "Stand right at that place where there is nowhere to stand." Along this way Abe confronted, and managed to distinguish and overcome, a "positive nihilism" associated with the secular, irreligious philosopher Frederich Nietzsche. Reflecting on his life development, Abe acknowledged the crucial role of Shin'ichi Hisamatsu in his spiritual formation. "Without him I am not what I am." From 1952 to 1980, Abe served as professor of philosophy at Nara University. Before he had been professor at Kyoto Women's College (1946–1948) and Otani University (1948–1950). Thereafter, while at Nara, Abe was concurrently professor at Kyoto University from 1955 to 1958, and from 1964 1980 professor at Hana Zono University. Also in the mid 1950s he studied Christian theology in New York City at the Union Theological Seminary and at Columbia University. Then in 1980 he left Nara University and moved to California, to the Department of Religion at the Claremont Graduate School, and later in 1983 to the University of Hawaii where he served as Professor of Japanese Philosophy. From 1965 Abe participated and made presentations at many universities and colleges throughout the U. S. A. while serving as a visiting professor in residence (with his wife Ikuko). During these years Abe shared in the Buddhist Christian dialogue while at universities in Europe. Abe contributed to and led many conferences on comparative religion, Buddhism, and related subjects. He was perennially involved with: the East West Philosophers' Conference at the University of Hawaii; and the International Buddhist Christian Theological Encounter (the "Abe Cobb group") which, along with Professor John B. Cobb, Jr., Abe directed. In addition to his contributions of creative insight and scholarship, Masao Abe also brought to interfaith meetings a serenity and a quiet charm. Here, for example, his fellow academic Arvind Sharma recalls a moment with Abe at a conference in 1986:

Abe broke into a smile. I still remember it vividly because it had a compelling ineffable quality about it. It was so totally unencumbered. It seemed curiously and totally detached from the environment, a happening complete in itself, with a childlike simplicity beguiling in its guilelessness. When his face assumed its normal expression, one was left with the feeling of something very precious—found fleetingly and then lost irretrievably—until he smiled again. Apparently, the source of this "giving gift" had passed through spiritual trials. Abe earlier was required to walk down a path of terrifying dread, and to make a leap into the abyss, in order to find "that place where there is nowhere to stand."

Диалог

Абэ өзінің кең таралған оқыту тапсырмаларында қызмет ете жүріп, дінаралық диалогты дамытуға ұмтылды; ол буддизм және батыс діндері, әсіресе христиан діні тақырыбында көптеген семинарлар өткізді. Әртүрлі діндердің шақырылған өкілдері жиі қолданатын процедура мынадай болды: біріншіден, әрбір өкіл өзге сенімді іштен (өз сенімінен еш айырылмастан) түсінуге тырысатын, тіпті басқаның көзқарасынан нәрсені қалай көретінін «көруге» дейін жетуге ұмтылатын; екіншіден, содан кейін әрбір өкіл өз сеніміне «қайта оралатын» кезең келетін; одан кейін құнды пікірталас басталуы мүмкін еді. Абэ сонымен қатар философиялық және рухани жазбалары арқылы диалогты ынталандыруға тырысты. Жалпы, Абэ өз күш-жігері үшін мақтауға ие болды. Профессор Юрген Мольтманн будда ғалымының христиан теологиясының орталық мәселесіне қатысты терең және нақты баяндамасын тапты. «Бұл жерде тек өзара түсіністік қана емес, христиандық пен буддизмнің қақтығысқа түсетін айырмашылықтары ортақ шындыққа жеткізіледі. Осы ортақ шындықтың жарығында, әлдебір өзара трансформация әлі басталмаған болуы мүмкін, бірақ әрине, өзара ұнату мен бір-біріне ашылу сезімі пайда болады». 1983 жылы профессор Абэ өзінің ішкі мотивациясының кейбір аспектілерін ашты. Ол буддизмге деген ұзаққы қызығушылығынан өзге, «жаһандық дәуірдегі адамзаттың рухани негізіне» де терең қызығушылық танытқанын жазды. Бұл негізді қамтамасыз ету үшін буддизм мен батыс ойларын, соның ішінде христиан дінін салыстырып зерттеу және диалог жүргізу өте қажет.

Зендік уақытқа көзқарас

Дзен практикасы арқылы буддалық ілімнің барлық нәрсенің (Скт: анития) (Jpn: mujō) тұрақсыздығын түсіну арқылы біз әр сәтте өмір сүріп, сол сәтте өліп жатқанымызды сезінеміз. "Егер біз өмірімізді сырттан емес, іштен, субъективті түрде қабылдасақ, онда біз өмірден өлімге қарай емес, өмір мен өлім арасындамыз". Абе Догенді (1200–1253) мұқият оқып, уақыттың ішкі сезімін терең түсіну арқылы уақытты объективтеудің бізді оның тұрақсыздығынан қалай алшақтататынын үйренеді. Доген буддизмдегі көрінетін қайшылыққа таңырқады. Барлық сезімтал жандар бастапқыда ағартылған, бірақ буддалық ілімдер оны естігендерде "ағартуға деген құштарлықты" оятады. Діни тәжірибе жасасақ, "жинақталған ояну" арқылы ағартуға жете аламыз, бірақ "түпкі ояну" "әкеміз бен шешеміз дүниеге келмес бұрын" бізге тиесілі. Доген "түпкі ояну" теориясын натуралистік қателік деп қарастырмайды, ол адамның өзіне жете білуін шынайы ағартумен теңестіруге болмайды дейді. Сондай-ақ, Доген практиканың ағарту мақсатына жету құралы екенін жоққа шығарады. Ағартудың эпистемологиялық процесі дзен практикасы арқылы жүзеге асырылады, бірақ өзі процесі – ағарту, яғни жол – оянудың жолы. Абе Догеннің сөздерін келтіреді: "Будда Дхармасында практика мен түсіну біртұтас. [О]ның жолға алғашқы қадамының өзі – түпкі түсінудің толыққанды нысаны. Сондықтан, тәжірибеге бағытталғанда да, тәжірибеден тыс түсінуді күтудің қажеті жоқ, себебі тәжірибе тікелей түпкі түсінуге бағыттайды". Медитацияда отырып ояну уақытын күтудің орнына, адам "уақытша жағдайларды тікелей біледі", себебі "уақыт енді келді". "Жаман уақыт деген жоқ". "Доген уақыттың үздіксіздігін жоққа шығарады және уақыттың әр сәтінің тәуелсіздігін баса көрсетеді". Профессор Абэ мысалды келтіру үшін Догеннің сөздерін келтіреді:

"[Ө]мірдің өлімге айналуы туралы айтуға болмайтындықтан, буддизм туылмаған туралы айтады. Өлімнің өмірге айналуы туралы айтуға болмайтындықтан, буддизм жойылмау туралы айтады. Өмір – уақыттың бір кезеңі, ал өлім – уақыттың кезеңі, мысалы, қыс пен көктем сияқты. Біз қыстың көктемге айналатынын немесе көктемнің жазға айналатынын ойламаймыз". Субъективті түрде, іштен қарағанда, "біздің өмір сүру-өлу процесіміз басталмаған да, аяқталмаған да". Буддистер үшін ғаламның бастамасы жоқ (жаратылу жоқ), соңы да жоқ (соңғы сот жоқ). "Біз сансараның басталмауын және аяқталмауын түсінуіміз керек, яғни тірі өлімнің көшіп-қонуын". "Карма уақыттың горизонтальдық өлшемінде детерминистік түрде жұмыс істейді, бірақ адам өзінің табиғатын ояту арқылы уақыттың вертикальдық, трансценденттік өлшемі ашылғанда, ол енді карманың құлы емес, оның иесі болады. Бұл, уақыттың вертикальдық өлшемінің түбі жоқ тереңдігіндегі нағыз өзінің өзі емес екенін түсіну арқасында, қазіргі әрекет адамды өткен кармадан босатып, болашаққа әсер ететін жаңа карманы, мысалы, серт түрінде жасай алады дегенді білдіреді".

Автор

Дзен және батыс ой-пікірлері (Лондон: Макмиллан; Гавайи университеті, 1985), Уильям Р. Лафлер редакциялаған, алғы сөзін Джон Хик жазған. Догенді зерттеу. Оның философиясы мен діні (SUNY 1992), Стивен Хайн редакциялаған мақалалар жинағы. Буддизм және дінаралық диалог (Гавайи университеті, 1995), Стивен Хайн редакциялаған мақалалар жинағы. Дзен және салыстырмалы зерттеулер (Гавайи университеті, 1997), Стивен Хайн редакциялаған мақалалар жинағы. Дзен және қазіргі заман: Дзен және батыс ой-пікірлеріне үшінші жалғасы (Гавайи университеті, 2003), Стивен Хайн редакциялаған мақалалар жинағы. "Бұдда діні", 69-137 беттер, "Біздің діндеріміз" кітабынан. Әр дәстүрдің көрнекті ғалымдары таныстырған әлемнің жеті діні, редакторы Арвинд Шарма (HarperOne, 1994).

Ынтымақтастықтар

Бос Құдай: буддалық-жұдаи-христиандық әңгіме (Марикнолл, Нью-Йорк: Орбис Пресс 1990), Джон Б. Кобб және Кристофер Айвс редакциялаған. 2005 жылы Wipf and Stock, Юджин, Орегон баспасынан қайта басылды. Құдайдың бос болуы және тарихи толықтығы. Масао Абэмен буддалық-жұдаи-христиандық әңгіме (Вэлли Фордж: Тринити Пресс 1995), Кристофер Айвс редакциялаған. Масао Абэ. Диалогқа толы зен өмірі (Бостон: Чарльз Э. Таттл 1998), Дональд В. Митчелл редакциялаған.

Редактор немесе аудармашы

"Зендік өмір". Д. Т. Судзуки естелігі (Бостон: Чарльз Э. Таттл, 1998). Ричард ДеМартиномен бірлескен аударма: Хисаматсу Шинъити, "Шығыстың жоқтығының ерекшеліктері", "Жапонияның философиялық зерттеулері" (Токио, 1960), 2: 65–97. Кристофер Айвспен бірлескен аударма: Китаро Нисида, "Жақсылыққа қатысты зерттеу" (Йейл университеті, 1990), Абе ұсынған "Zen no kenkyū" еңбегінен. Норман Уодделлмен бірлескен аударма: Доген, "Догеннің Шобогендзосының мәні" (SUNY, 2002), Д. Т. Судзуки редакциялаған "The Eastern Buddhist" журналында жарияланған еңбектерден (Киото, 1971–1976).