Кіріспе

Жапонияның Шига префектурасы, Оцу қаласындағы тарихи будда ғибадатханасы. Шига префектурасындағы ғибадатхана.

Нагара сан Онджо жи (長等山園城寺), сонымен қатар Онджо жи немесе Мии дера (三井寺) деп те аталады, Жапонияда Хиэй тауының етегінде, Шига префектурасының Оцу қаласында орналасқан будда ғибадатханасы. Бұл Киотодан және Жапонияның ең үлкен көлі – Бива көлінен үлкен арақашықтықта емес. Тендай дінінің Джимон сектасының бас ғибадатханасы болып табылатын Мии дера, таудың басында орналасқан Энриаку джи ғибадатханасымен бауырлас және Жапониядағы төрт ірі ғибадатхананың бірі. Мии дера кешенінде барлығы 40 атаулы ғимарат бар. Мии дера – Сайгоку Каннон паломничествосының 14-ші ғибадатханасы.

Құрылтай және қақтығыстар

Онджо-дзи Нара дәуірінде құрылған. Ғибадатхана 672 жылы императорлық мұрагерлік дауынан кейін салынған. Император Тенджи қайтыс болды, ал оның ұлын Тенджидің ағасы өлтірді, содан кейін ол император Тенму ретінде таққа отырды. Темму ағасының құрметіне және естелігіне арнап Онджо-дзиді құрды. Мии-дера ("Үш құдықтың ғибадатханасы") деген ат екі ғасырдан кейін пайда болды. Бұл атты Тендай сектасының алғашқы абаттарының бірі – Энчин берді. Аталған есім ғибадатханадағы бұлақтардан шыққан, олар нәрестелерді ритуалдық түрде шомылу үшін қолданылды, сондай-ақ ғибадатхананың құрылысына үлес қосқан император Тенджи, император Тенму және императрица Джитоның құрметіне берілді. Бүгінде Кондо, яғни Бас зал, қасиетті судың бұлағына орналасқан. Энчиннің басшылығымен 859 жылдан 891 жылы қайтыс болғанға дейін Мии-дера күш алып, маңызға ие болды, соңында (Тодай-джи, Кофуку-джи және Энряку-джимен бірге) астананың рухани басшылығы мен қорғанысына жауапты төрт маңызды ғибадатхананың біріне айналды. Осы кезеңде Энриаку-джи мен Мии-дера бір-бірінен бөлініп, Тендай сектасының екі тармағы – Джиммон мен Санмон пайда болды. Бұл көбінесе идеологиялық айырмашылықтан гөрі географиялық бәсекелестік нәтижесінде туындады, бірақ бәсекелестік Энчиннің өлімінен кейін күшейді. 10 ғасырдың екінші жартысында басқа ғибадатханаларға ресми тағайындаулар мен ұқсас мәселелер бойынша бәсекелестік күрт өршиді. 970 жылы Энриаку-джидің *засу* діни ұйымға алғаш рет тұрақты әскер жинады. Мии-дера да көп ұзамай сондай әскер құрған болуы мүмкін. 989 жылы Мии-дераның бұрынғы абысы Йокей Энриаку-джидің абысы болуға тағайындалды, бірақ Энриаку-джидің ешбір монахы оның басшылығымен қызмет көрсеткісі келмеді. Ол көп ұзамай қызметтен кетті. Бірақ 993 жылы Мии-дера монахтары кек алып, Энриаку-джидің Санмон сектасын құрған Эннин бір кезде тұрған ғибадатхананы қиратты. Энриаку-джи монахтары да соны қайтарып, Энчинге байланысты 40-тан астам орынды қиратты. Соңында, Энчиннің Джиммон сектасының 1000-нан астам монахы Мии-дераға қашып, екі сектаның арасын толық нығайтты. 10, 11 және 12 ғасырлар бойы аббаттарды (засу) тағайындау кезінде көптеген *сохейлер*, яғни жауынгер монахтар қатысқан ұқсас оқиғалар орын алды. Мии-дераны Энриаку-джидің *сохейлері* тек 11 ғасырда төрт рет өртеп жіберді. Дегенмен, олар ортақ жауға қарсы біріккен кездер де болды, мысалы, 1081 жылы Нарадағы Кофуку-джиге жасалған шабуыл (осы жылы Кофуку-джи монахтары Мии-дераны өртеп жібергеніне жауап ретінде) және 1117 жылы Нараға жасалған тағы бір біріккен шабуыл.

Генпей соғыстары

12 ғасырдың соңында Хиэй тауының монахтарының назары үлкен қақтығысқа – Генпей соғысына ауды. Тайра және Минамото әулеттері Хризантема тағына әртүрлі үміткерлерді қолдады, ал 1180 жылдың маусым айында Минамото Тайра самурайларынан қашып, өз үміткерлерін, принц Мочихитоны Мии-дераға әкелді. Мии-дера Энриаку-дзиден көмек сұрады, бірақ көмек көрсетілмеді. Мии-дера монахтары Минамото әскеріне қосылып, Мии-дера монахтары монастырға айналдырған Фудзивара әулетінің вилласы – Бёдо-инға қашты (1180 жылғы Удзи шайқасына қараңыз). Мии-дера мен Минамото одасына ашуланған Тайра но Киёмори Мии-дераны және Нараның көптеген храмдарын қиратуға бұйрық берді (Нара қоршауына қараңыз). Мии-дера монахтары Генпей соғысында тағы да көзге түсті, 1184 жылы Киотоға шабуыл жасаған Минамото но Йосинакаға қарсы Тайра жақтастарымен бірге күресті, Ходзюдзидоно сарайын өртеді және зейнеткер император Ширакава II-ні тұтқынға алды. Генпей соғысынан кейін Киото мен Нара храмдары, соның ішінде Мии-дера қайта салынғандықтан, ұзақ уақыт бойы салыстырмалы бейбітшілік орнады. Храмдар күшіне келген сайын, бәсекелестік қайта жанданды, бірақ Мии-дера мен Энриаку-дзи арасында айтарлықтай зорлық-зомбылық болған жоқ. 1367 жылы Мии-дерадан келген жаңа монах Нанзен-дзи храмы орнатқан баж салынатын постта қаза тапқанда, Мии-дерадан келген жауынгер монахтар Нанзен-дзиге шабуыл жасауға аттанды. Шогун күштері бүлікшілікті басу үшін жіберілгенде, Мии-дера монахтарын Энриаку-дзи және Кофуку-дзи сохейлері қолдап тұрғанын анықтады. Бір жылдан кейін Нанзен-дзи аббатының сөздеріне байланысты тағы бір шайқас болды. Мии-дера монахтары және олардың одақтастары шогун күштерін тағы да жеңіске жеткізді.

Сенгоку кезеңі және одан кейінгі кезеңдер

XVI ғасырдың аяғында Мии-дера, көптеген жақын маңдағы ғибадатханалар сияқты, әскери (қорғаныс) күш пен соғыс қабілетін арттыру үшін одақтар іздеді. Асай және Асакура әулеттерінің жерлері Хиэй тауына ең жақын болды, бірақ бұл әулеттер, сондай-ақ ғибадатханалардың одақтас болған басқалары да Ода Нобунаганың қарсыластары еді. Бұл екі әулет Нобунага мен оның бас қолбасшысы Тоётоми Хидэёшиден ауыр жеңіліс көрді, сондықтан 1571 жылы олар ғибадатханалармен тығыз одақ құруға ұмтылды. Сол жылы Нобунага Хиэй тауындағы барлық нәрсені жоюға кірісті, таудың етегіндегі Сакамото қаласынан бастап, енриаку джи ғибадатханасын мақсатына қойды. Мии-дераның көп бөлігі қиратылды, өйткені жауынгер монахтар Нобунаганың үлкен және жақсы жаттығудан өткен самурай армиясына қарсы тұра алмады. Осы шабуылдардан кейін Хиэй тауының монахтарына, соңғы рет кешірім беріліп, ғибадатханаларын қайтадан салуға рұхсат етілді. Содан бері Мии-дераға ешқандай шабуыл жасалмаған және қиратылмаған.

Залдар мен қазыналар

Мии-дераның Кондо және Хондо (Негізгі зал және Будда залы) ішінде кем дегенде алты Будда мүсіні сақталған, олардың ішінде Император Тенджи сияқты әртүрлі императорлардың қасиетті жекелеген мүліктері бар. Бұл мүсіндер жасырынып, тек сирек және ерекше жағдайларда ғана көрсетіледі. Залдың ортасында Мироку, яки Майтрея Буддасының үлкен мүсіні тұр. Кондо 1599 жылы салынды, ол 672 жылы салынған және 1571 жылы қираған алғашқы құрылыстың орнына келген. Мии-дерада сондай-ақ 1072 жылы салынған Каннон-до да бар. Мии-дераның кешкі қоңырауы туралы көптеген әңгімелер мен аңыздар бар, олардың ішінде жауынгер монах Мусасибо Бенкей және тыйым салынған қоңырауға тиісуге батыл болған мақтанғақ әйел туралы әңгімелер де кездеседі.

Енман-ин

Енман (円満院) – Мии-дераның қосалқы ғибадатханасы (тачху (塔頭)). Оны 987 жылы Киотодағы Оказакиде император Муракамидің ұлы, принц Гоэн құрған болуы мүмкін, онда ол Бёдоу-ин деп аталды. Бірақ басқа жазбаларда 1040 жылы император Го-Сузакудың қолдауымен Enman-ин атауымен салынғандығы айтылады. 1052 жылы Канпаку Фудзивара но Ёримичи өз әкесінің Удзидегі вилласын ғибадатханаға айналдырды, ол әйгілі Бёдоу-ин болды. Ал Оказакидегі бастапқы Бёдоу-ин Мии-дерамен байланысы болғандықтан «Мии Бёдоу-ин» деп аталды, сондай-ақ ол императорлық ханзада басқарушысы болғандықтан «Сакураи но мия» деп танылды. Эдо дәуірінің басында Мии-дера аумағындағы қазіргі орнына көшірілді. Оның Шиндэн-зукури стиліндегі негізгі резиденциясы 1647 жылы император Мейсёнің сыйы болды. Бұл резиденция 1619 жылы шогун Токугава Хидетаданың қызы, император Го-Мизуноның әйелі Токугава Масако үшін салынған. Ғимараттың жоспары солтүстіктен оңтүстікке қарай 2 қатарға орналасқан 6 бөлмеден тұрады, солтүстік-батыстағы бөлмеде император Мизуно қолданған тақ орналасқан. Бұл ғимараттағы Кано мектебінің қабырға суреттері 1929 жылы маңызды мәдени мүлік ретінде танылды. Алайда, қазіргі суреттер – репродукциялар, ал түпнұсқа жұмыстар сақтау үшін Киото ұлттық мұражайында сақталады. Енман-ин-тейен (円満院庭園) бағы 1934 жылы ұлттық көрікті жер деп жарияланды. Бақтың жоспары Соамиге тиесілі, ол сонымен қатар Киотодағы Гинкаку-дзидегі тас бақтың да авторы. Енман аумағында Оцуэ мұражайы (大津絵美術館) орналасқан, онда Эдо дәуірінде Токайдо және Накасендо жолдарымен саяхаттайтын адамдар арасында танымал болған Оцуэ гравюраларының коллекциясы жиналған.

Коджо-ин

Коджо-ин (光浄院) – Мии-дераның Ямаока Кагетомо (1541–1604) салған қосалқы ғибадатханасы (тачху (塔頭)). Ямаока әулеті – Оми провинциясындағы Роккаку әулетінің тармақшасы, ал Ямаока Кагетомо – Тоётоми Хидэёсидің генералдарының бірі. 1584 жылы Ямаока Доами (道阿弥) болып, сақина тақты. Хидэёси қайтыс болғаннан кейін, ол Токугава Иэясуға адалдығын серттеді және 1603 жылы қазіргі Ибараки префектурасының Инасики қаласында орналасқан 10 000 коку Хитачи Футто доменінің даймиосы атанды. 1601 жылы Мии-дерадағы осы шағын ғибадатхананың құрылысына демеушілік етті. Коджо-ин 1601 жылы аяқталған Кякуден (客殿), яғни Қонақ үйімен ерекше көзге түседі. Бұл алты-жеті бөліктен тұратын, ағаш жапсырмалы иримоя цукури шатыры бар құрылыс, Мұроматчи кезеңінің соңындағы Шоин цукури сәулетінің көрнекті үлгісі ретінде Ұлттық қазына мәртебесіне ие болды. Ішкі жағы Кано мектебінің суреттерімен, әсіресе Кано Санракудың фусума суреттерімен безендірілген. Бұл суреттер 1976 жылы маңызды мәдени мүлік ретінде танылды. Коджо-ин-тейн (光浄院庭園) бағы 1934 жылы ұлттық көрікті орын деп жарияланды. Бақта Кякуденнің верандасының жиегіне дейін созылатын үлкен көл бар. Көлдің ортасында арал және бірнеше монолиттер орналасқан, ал құрғақ сарқыраманы бейнелейтін тастар тереңдік сезімін тудырады. Бақ Кякудендегі суреттердің композициясын көрсететін ағаштар мен гүлдерге толы. Алайда, 1941 жылы ауыр жаңбырдан кейін болған тасқын бақты қиратты. Бақтың бастапқы жоспарлары кейіннен қайта табылды, ал археологиялық қазбалар көлдің жиектері мен бақтың көптеген тастары жақсы сақталғанын көрсетті. Қайта құру жұмыстары 2017 жылы басталды.