Тува – Ресейдің түркі халықтары мекендейтін аймағы. Хөөмей (қосым дыбыспен ән салу) өнерімен әйгілі. Тува музыкасы, табиғатпен үйлесімді, уникалды дыбысқа негізделген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тува – Ресейдің бір бөлігі, түркі халықтарының мекені. Тувалықтар әлемге хомей (xöömej) – қырық дыбыстың ән салуымен танымал. Дәстүрлі тува музыкасы көбінесе жеке орындалған. Музыканттың мақсаты әдетте ырғақтан гөрі дыбыс пен гармонияны күшейту болған. Көрсетулер жиі үңгірлер, жартастар және өзендер сияқты жақсы табиғи акустикасы бар жерлерде өтті, орындаушы табиғаттың жауап беруіне мүмкіндік беру үшін үзын үзіліс жасады. Қазіргі тува музыкасы көбінесе бірнеше аспапта ойнайтын музыканттардан құралған топтарды қамтиды және дәстүрлі нұсқаларға қарағанда көбірек ритмдік импульсқа ие.
Tuva is a part of Russia, inhabited by a Turkic people. Tuvans are known abroad for khoomei (xöömej), a kind of overtone singing. Traditionally, Tuvan music was only a solo effort. The musician's intention was usually to emphasise timbre and harmonics over rhythm. Performances were often in places with good natural acoustics, such as caves, cliffs, and rivers, with the performer taking long pauses to allow nature the chance to converse back. Modern Tuvan music usually involves ensembles of musicians playing multiple instruments, and tends to be more pulsatile than traditional forms.
Дәстүрлі әндер
Тува халқының рухтарға сенгені олардың музыкалық тәжірибелерінен көрінеді. Мадақтау әндері мен дұғалар, "алғыс" деп аталатын әндер және көмей ән айтудың алдында ырғақты түрде оқылатын поэзиялық шумақтар, жергілікті рухтардың иелері – "шер езиге" сөздермен жүгінеді. Көмей әнінің өзі рухтардың мекендейтін жерлері мен жандардың шығарған дыбыстарын еліктеу үшін жасалады. Әншілер осы дыбыстарды қайталай отырып, рухтардың иесімен байланыс жасайды және дұға ету, алғыс айту немесе қорғауды сұрау мақсатында әңгімелеседі. Табиғи дыбыс әлемімен осындай еліктеу арқылы немесе миметикалық байланыс дәстүрлі музыкалық аспаптардың көмегімен де жүзеге асырылуы мүмкін. Белгілі бір жердің дыбыстарын қайта жаңғырту арқылы тыныш, еліктеуші ән айту рухтардың иелеріне ең құнды сый деп есептеледі. Осы аймақ өзінің туған жердегі шамандық дәстүрімен де мәшһүр. Шамандар рухтарды шақыру, ата-бабаларды шақыру, туған жерлерін табу, табиғатпен байланысу және аңшылар үшін рухтарды тарту үшін музыка жасайтын. Малшылар малды айдағанда музыка ойнап, шауып келе жатқан аттардың дыбыстарын еліктейтін. Әр әннің музыканттың қайда екеніне және ол жұмыс істеп жатыр ма, әлде демалып жатыр ма, соған қарай белгілі бір мағынасы болады. Көптеген тувалық дәстүрлі әндердің құрылымы бірдей: әрқайсысы төрт жолдан тұрады, ал әр жолда сегіз буын болады. Көбінесе, бір шумақтың барлық жолдары бір әріппен немесе оған ұқсас дыбысты әріппен басталатын сөзбен басталады.
Tuvans' belief in spirits is apparent in their musical practices. Praise songs and chants, called algysh, and the rhythmically chanted poetic couplets that precede breaths of throat singing, address cher eezi, or local spirit masters with words. Throat singing is instead made to imitate sounds produced by the places or beings in which the spirit masters dwell. Singers establish contact with the spirit master by reproducing the sounds made and enter into conversation, whose aim is supplication, an expression of gratitude, or an appeal for protection. The same imitative or mimetic interaction with the natural sound world may also be mediated through the use of traditional musical instruments. Calm, mimetic singing in reproduction of the sounds of a certain place is believed to be the best possible offering to spirit masters. This region is also famous for its indigenous shaman population. Shamans commonly created music in order to call upon spirits, conjure ancestors, discover birthplaces, connect with natural surroundings, and to attract spirits for hunters. Shepherds would also play music to herd animals and imitate galloping horses. Each song had a certain meaning according to where the musician was and whether or not the situation was work or relaxation. Many traditional Tuvan songs share the same structure. They may consist of several verses, each four lines long, with each line having only eight syllables. It is not uncommon for all the lines of a verse to begin with a word starting with the same letter or a similar sounding letter.
Қазіргі заманғы музыка
Дәстүрлі музыкамен қатар, Тувада 1970-жылдардан бастап қазіргі заманғы музыка жанрлары дамыды. Бұл негізінен поп және рок музыкасы, сондай-ақ осы жанрлардың хомеймен үйлесімдестірілуі. Туваның ең танымал музыкалық тобы – Хуун Хуур Ту. Белгілі тувалық рок пен фьюжн орындаушылары: Саидаш Монгуш, Ят Ха, Александр Саржат Оол (гитара), музыкалық мансабын бастамас бұрын 22 жыл түрмеде өткізген және өздігінен үйренген; Александр Чавинчак (гитара), еркін джаз бен блюзді, сондай-ақ хомейді орындаған; және Владимир Оидупа (баян және хомей). Топ мүшелерінің орташа жасы 24 жас. Бұл Ресейдегі жалғыз азаматтық атты оркестр, ол өзінің алдыңғысы – 1929 жылдан 1944 жылға дейін Түва Халық Революциялық Армиясында (ТХРА) жұмыс істеген ТХРА жылқы қола оркестрінің дәстүрлерін жаңғыртады. Топтың алғашқы өнер көрсетілімі 2008 жылы Қызылда Жеңіс күніне арналған парадта ат үстінде өтті. Сондай-ақ, ол келесі қазанда Түваның Ресейге қосылуының 65 жылдығына арналған бағдарламада өнер көрсетті. Топ көптеген халықаралық және аймақаралық фестивальдерге қатысады, оның ішінде «Спасская башня» әскери музыка фестивалі мен тату, сондай-ақ Қазақстанның Астана күні мерекесіне қатысады. «Үстуу Хурей» халықаралық жанды музыка және сенім фестивалінің Гран-присінің үш мәрте жеңімпазы.
In parallel with traditional music, modern genres of music developed in Tuva since the 1970s. These were mainly pop and rock music, as well as fusions of these genres with khoomei. The most popular Tuvan musical group is Huun Huur Tu. Notable Tuvan rock and fusion performers include: Saidash Mongush; Yat Kha; Alexander Sarzhat Ool (guitar), who spent 22 years in jail before starting the music career, and was self taught; Alexander Chavynchak (guitar), who performed free jazz and blues, as well as khoomei; and Vladimir Oidupaa (bayan and khoomei). the average age of band members is 24 years old. It is the only civilian mounted band in Russia, reviving the traditions of its predecessor – the Horse Brass Band of the Tuva People's Revolutionary Army, which was active in the TPRA from 1929 to 1944. The first performance of the band was on horseback during a Victory Day Parade in 2008 in Kyzyl. It also performed the following October for a program dedicated to the 65th anniversary of Tuva joining Russia. The band participates in many international and inter regional festivals, including the Spasskaya Tower Military Music Festival and Tattoo and the Capital City Day celebrations in Kazakhstan, and is a three time winner of the Grand Prix of the International Festival of Live Music and Faith "Ustuu Khuree".