Эмиль Золяның «Терез Ракен» романы – 1868 жылғы тұңғыш танымал туындысы. Әйелдің зинасы, кісі өлтіруі, құмарлық, өмірлік таңдау туралы скандалды әңгіме.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бейімделулер
the adaptations
Эмиль Золаның 1868 жылғы романы
1868 novel by Émile Zola
Терез Ракин [teʁɛz ʁakɛ̃] – француз жазушысы Эмиль Золаның 1868 жылғы романы, алғаш рет 1867 жылы «L’Artiste» әдеби журналында бөлім-бөлім жарияланған. Бұл Золаның үшінші романы, бірақ кеңінен танымал болған тұңғыш туындысы. Романның адалдықтан айырылуы және кісі өлтіруі жанжалды деп есептелді және «Le Figaro» газетінде «іріңді» деп сипатталды. «Терез Ракин» бақытсыз некедегі жас әйелдің оқиғасын баяндайды, оны үстем әпкесі өзінің бірінші туысымен үйлендіреді. Әпке жақсы ниетпен әрекет ететіндей көрінеді, бірақ көп жағдайда өте өзімшіл. Терездің күйеуі Камиль денсаулығы нашар және өзімшіл, ал мүмкіндік туғанда Терез Камильдің досы Лоранмен құмарлы және жағымсыз қарым-қатынасқа түседі. Зола кіріспесінде осы романның мақсаты «персонаждарды емес, темпераменттерді зерттеу» екенін түсіндіреді. Осы қатал және ғылыми тәсілінің арқасында «Терез Ракин» натурализмнің үлгісі саналады. «Терез Ракин» алғаш рет 1873 жылы Золаның өзі жазған пьеса ретінде сахнаға қойылды. Содан бері ол көптеген рет фильм, телесериал, мюзикл және опера ретінде бейімделді.
Thérèse Raquin teʁɛz ʁakɛ̃ is an 1868 novel by French writer Émile Zola, first published in serial form in the literary magazine L'Artiste in 1867. It was Zola's third novel, though the first to earn wide fame. The novel's adultery and murder were considered scandalous and famously described as "putrid" in a review in the newspaper Le Figaro. Thérèse Raquin tells the story of a young woman, unhappily married to her first cousin by an overbearing aunt, who may seem to be well intentioned but in many ways is deeply selfish. Thérèse's husband, Camille, is sickly and egocentric and when the opportunity arises, Thérèse enters into a turbulent and sordidly passionate affair with one of Camille's friends, Laurent. In his preface, Zola explains that his goal in this novel was to "study temperaments and not characters". Because of this detached and scientific approach, Thérèse Raquin is considered an example of naturalism. Thérèse Raquin was first adapted for the stage as an 1873 play written by Zola himself. It has since then been adapted numerous times as films, TV mini series, musicals and an opera, among others.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Тереза Ракин - француз теңіз капитаны мен алжирлік ананың қызы. Анасы қайтыс болғаннан кейін әкесі оны әпкесі Ракин мен оның балабақшада оқыған ұлы Камиллге апарады. Баласы "осылай ауырып қалғандықтан", Ракин мырза оны жақсы көреді, тіпті оны да қолға алады. Камилла мен Тереза бір-бірімен бірге өседі, ал Мадам Ракин оларды Тереза 21 жасқа толғанда бір-біріне үйлендіреді. Көп ұзамай Камилль отбасымен Парижге көшіп баруды шешті, сонда ол мансабын жалғастыра алады. Тереза мен Ракин ханым Камилдің жұмыс іздеген уақытында оны қамтамасыз ету үшін Пасаж-ду-Понт-Нёфте жұмыс орнын ашты. Ол ақырында Орлеан теміржол компаниясында жұмыс істей бастайды, онда ол балалық шақтағы досы Лоранмен кездеседі. Лоран Ракиндерге барады және Камилдің портреті суреттелген кезде жалғыздыққа ұшыраған Терезамен қарым-қатынас жасауды ойлайды, себебі ол енді жезөкшелерге төлемейді. Көп ұзамай бұл қызу махаббатқа айналады. Олар Терезаның бөлмесінде үнемі жасырын кездесіп тұрады. Бірнеше уақыттан кейін Лоренттің бастығы оған ертерек кетуіне рұқсат бермейді, сондықтан ғашықтар жаңа нәрсе ойлауға мәжбүр болады. Тереза Камильді өлтіру туралы ойды ойлап табады, ал олар некеде тұрып, тұрақты бірге болу идеясына құмар болады. Камилла бұл мәселенің жалғыз кедергісі болып тұр. Олар ақырында оны қайықпен саяхат кезінде батырып алады, бірақ өзін қорғауда Камилла Лоренттің мойнын тістеп алады. Ракин ханым ұлының жоғалғаны туралы естігеннен кейін шокта. Барлығы суға бату оқиғасы кездейсоқ болды деп санайды және жұп шын мәнінде Камиланы құтқаруға тырысты. Лоран әлі де Камильдің өлі екеніне сенімді емес және жиі мәйітханаға барады, ол оны алаңдатады, бірақ ол ақыры өлген денені тапқанша. Тереза одан да қатты қорқып, түсінеді; бұрын тыныш, орталықтандырылған Лоран да қорқып қалады. Олардың бір-біріне деген сезімдері қатты өзгеріп жатыр, бірақ олар әлі де күдік тудырмастан неке құруды жоспарлап отыр, сондықтан олар өз әрекеттерінің жемісін жинайды. Тереза отбасы мен таныстарының арасында өте тыныш әрекет етеді, ал Лоран оған көпшілік алдында үлкен қамқорлық пен қамқорлық көрсетеді, сондықтан отбасының тұрақты қонақтарының бірі Мишо Тереза қайтадан үйленуге және оның идеалдық күйеуі Лоран болуға тиіс деп шешеді. Олар ақыры үйленеді, бірақ оларды өлтіру туралы естелік қудалайды; Лоранның тістеген жарасы екеуіне де үнемі еске салу болып табылады. Олар әр түн сайын төсектегі өлі Камилланың галлюцинациясын көреді, бұл олардың бір-біріне тиісуіне кедергі келтіреді және оларды тез арада одан да ақылдан адастырады. Олар өлілердің галлюцинациясынан арылу үшін құмарлықтарын жандандыруға тырысу (және тістелген жарақатты "жағдай" жасауға тырысу) мен бір-бірін жек көру арасында ауытқушылықта. Бұрын таланты жоқ суретші Лоран кенеттен таңғажайып таланты мен шеберлігімен таңғалады, бірақ ол өлі адамға ұқсамайтын суретті (әсіресе пейзажды) бояуға болмайды. Осыдан жалыққан ол өнерден бас тартады. Олар сондай-ақ Камилдің өлімінен кейін инсульт алған мадам Ракинге де қамқорлық жасауы керек. Ол екінші инсульт алып, толықтай сал болып қалады (көзінен басқа), содан кейін Тереза мен Лоран көптеген пікірталастардың бірінде оның көз алдында қастандықты кездейсоқ ашады. Бұрын бақытты болған Ракин ханым қазір ашу-ызаға, ренжіуге және қорқынышқа толы. Достармен бірге домино ойнаған кешке мадам Ракин бармағын қатты күш салып қозғап, үстелге "Тереза мен Лоран бар" деген сөздерді жазады. Толық сөйлем "Тереза мен Лоран Камиланы өлтірді" (Тереза мен Лоран Камиланы өлтірді) деп жазылуы тиіс еді. Осы сәтте оның күші жойылады және сөздер "Тереза мен Лоран маған өте жақсы қарайды" деп түсіндіріледі. Тереза мен Лоран бірге өмір сүруді төзімсіз деп санайды. Лоран Терезаны ұрып-соға бастады, ол мұны оның өмірінен аластату үшін әдейі қозғайды. Тереза Ракин ханымның өзін кешіргеніне сенімді болып, бірнеше сағат бойы оны сүйіп, мүгедек әйелдің аяғына отырып дұға етеді. Ерлі-зайыптылар Камил туралы және оның өліміне кім жауапты екендігі туралы үнемі дау-дамай жасайды, сондықтан олар ұдайы аяқ астындағы қасіретке ұшырайды. Олар бірін-бірі өлтіру үшін ойланбастан жоспар құрып жатыр. Романның шыңына жеткенде, олар бірін-бірі өлтіруде, бірақ бір-бірінің жоспарын түсінеді. Олар өздерінің не істеу керектігін үнсіз келісіп, жылап-сықтап, өздерінің бақытсыз өмірлерін еске алады. Соңғы құшақтасудан кейін олар Лорен берген уды ішіп, өз-өзіне қол жұмсайды, бәрі де жеккөрушілікке...
Thérèse Raquin is the daughter of a French sea captain and an Algerian mother. After her mother's death, her father takes her to live with her aunt, Madame Raquin, and Camille, her valetudinarian son. Because her son is "so ill", Madame Raquin dotes on him to the point of spoiling him, and he is very selfish. Camille and Thérèse grow up side by side and Madame Raquin marries them to each other when Thérèse turns 21. Shortly thereafter, Camille decides that the family should move to Paris so he can pursue a career. Thérèse and Madame Raquin set up shop in the Passage du Pont Neuf to support Camille while he searches for a job. He eventually starts working for the Orléans Railway Company, where he runs into a childhood friend, Laurent. Laurent visits the Raquins and, while painting a portrait of Camille, contemplates an affair with the lonely Thérèse, mostly because he cannot afford prostitutes anymore. It soon becomes a torrid love affair. They meet regularly and secretly in Thérèse's room. After some time, Laurent's boss no longer allows him to leave early, so the lovers must think of something new. Thérèse comes up with the idea of killing Camille, and they become infatuated with the idea of being able to be together permanently while being married. It seems Camille is the only obstacle in this. They eventually drown him during a boat trip, though in defending himself Camille succeeds in biting Laurent on the neck. Madame Raquin is in shock after hearing of her son's disappearance. Everybody believes that the drowning was an accident and that the couple actually tried to save Camille. Laurent is still uncertain about whether Camille is truly dead and frequently visits the mortuary, which he persists in although it disturbs him, until he finally finds the dead body there. Thérèse becomes far more nervous and has nightmares; the previously calm and centered Laurent also becomes nervous. Their feelings toward each other are greatly changing, but they still plot to marry without raising suspicion and therefore reap the rewards of their actions. Thérèse acts very subdued around family and acquaintances and Laurent publicly shows great concern and care for her, so Michaud, one of the family's regular visitors, decides that Thérèse should remarry and her ideal husband should be Laurent. They finally marry but they're haunted by the memory of the murder; Laurent's bite scar serves as a constant reminder for them both. They have hallucinations of the dead Camille in their bed every night, preventing them from touching each other and quickly driving them even more insane. They vacillate between trying desperately to rekindle their passion to get rid of the corpse hallucinations (and trying to 'heal' the bite scar), and despising each other. Laurent, previously an untalented artist, is suddenly struck with surprising talent and skill, but he can no longer paint a picture (even a landscape) which does not in some way resemble the dead man. Sickened by this, he gives up art. They must also tend Madame Raquin, who suffered a stroke after Camille's death. She suffers a second stroke and becomes completely paralyzed (except for her eyes), after which Thérèse and Laurent accidentally reveal the murder in her presence during one of their many arguments. Madame Raquin, previously blissfully happy, is now filled with rage, disgust and horror. During an evening game of dominoes with friends, Madame Raquin manages to move her finger with an extreme effort of will to trace words on the table: "Thérèse et Laurent ont ". The complete sentence was intended to be "Thérèse et Laurent ont tué Camille" (Thérèse and Laurent killed Camille). At this point her strength gives out and the words are interpreted as "Thérèse and Laurent look after me very well". Thérèse and Laurent find life together intolerable. Laurent has started beating Thérèse, something she deliberately provokes in order to distract her from her life. Thérèse has convinced herself that Madame Raquin has forgiven her and spends hours kissing her and praying at the disabled woman's feet. The couple argue almost constantly about Camille and who was responsible for his death, so they exist in an endless waking nightmare. They are being driven to rashly plot to murder each other. At the novel's climax, they're about to kill each other when each realizes the other's plan. They break down sobbing in silent agreement of what they should do next, and reflect on their miserable lives. After a final embrace, they commit suicide by taking poison supplied by Laurent, all in front of the hate filled, watchful gaze of Madame Raquin.
Жазалау және бас бостандығынан айыру
Кітаптың бойымен шынжырлар, камералар, қабірлер және шұңқырлар туралы сілтемелер кездеседі. Бұл Лоран мен Терезаның өкініш сезімінде және кінәмен мазаланған күйде екенін түсіндіреді. Кітапта олардың бірге байланыстырып тұрған шынжырларды үнемі тырнап, арылуға тырысқаны айтылады. Терезаның дүкені қабірге теңеп көрсетілген, онда Тереза күндіз ағайын-туғандарының қабірден шығып келе жатқанын көреді.
Throughout the book there are references to chains, cages, tombs and pits. These contribute to the impression that Laurent and Thérèse are in a state of remorse and are plagued by guilt. The book mentions how they are always clawing at the chains that bound them together. The shop that Thérèse owns is compared to a tomb, where Thérèse watches corpses walk by in the day.
Темпераменттері
Екінші басылымның алғы сөзінде Зола "кейіпкерлерді емес, темпераменттерді зерттеуді" көздегенін жазды. Ол өзінің басты кейіпкерлеріне Галеннің төрт темпераментіне сәйкес түрлі мінездерді тағайындайды: Тереза – меланхолик, Лоран – сангвиник, Камилла – флегматик, ал мадам – холерик. Зола үшін осы темпераменттердің өзара әрекеттесуі тек оның сюжетіндегі оқиғаларға ғана алып келуі мүмкін.
In his preface to the second edition, Zola writes that he intended to "study temperaments and not characters". To his main characters, he assigns various humors according to Galen's four temperaments: Thérèse is melancholic, Laurent is sanguine, Camille is phlegmatic and Madame is choleric. For Zola, the interactions of these types of personalities could only have the result that plays out in his plot.
Адамдық аң
Сондай-ақ, өзінің алғы сөзінде Зола Тереза мен Лоранды "адам жануарлары" деп атайды және кейіпкерлерге жиі жануарларға тән мінез-құлықтар беріледі. Зола бұл идеяны өзінің "Адамдық аң" (1890) романында қайта көтеріп, дамытады.
Also in his preface, Zola calls both Thérèse and Laurent "human brutes" and the characters are often given animal tendencies. Zola would take up this idea again in his La Bête humaine (1890).
Әдеби мәні және қабылдануы
Тереза Ракинді Золаның алғашқы маңызды туындысы деп есептейді. 1867 жылы жарық көргеннен кейін «Тереза Ракин» Зола үшін коммерциялық және көркемдік табысқа жетті; осының нәтижесінде 1868 жылы кітап түрінде қайта басылды. Сыншы Луи Ульбах (қалам аты: Феррагус) «Тереза Ракин» романын «іріңді» деп атағаннан кейін, «Ле Фигаро» газетінде жариялаған ұзақ сынағынан кейін, оның танымалдығы арта түсті; Зола бұл жағдайды жарнама үшін пайдаланып, екінші басылымға жазған алғы сөзінде осы туралы айтты. Золаның кітабы Джеймс М. Кейннің 1934 жылы жарық көрген «Пошташы әрқашан екі рет қоңырау шалады» романына нақты шабыт берді, олардың сюжеттері ұқсас.
Thérèse Raquin is generally considered to be Zola's first major work. Upon its release in 1867, Thérèse Raquin was a commercial and artistic success for Zola; this led to a reprint in book form in 1868. It gained additional publicity when critic Louis Ulbach (pen name: Ferragus) called Thérèse Raquin "putrid" in a long diatribe for Le Figaro; Zola capitalized on this for publicity and referred to it in his preface to the second edition. Zola's book provided the clear inspiration for James M. Cain's 1934 novel The Postman Always Rings Twice, which has a similar plot.