Дөңгелек балықтар: сипаттамасы, таралуы және экологиясы
Round goby
Дөңгелек гоби балығы: сипаттамасы, таралуы, және шаруашылық маңызы. Еуразия мен Солтүстік Америка көлдерінде кездеседі. Биологиялық ерекшеліктері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балық түрлері
Species of fish
Дөңгелек гоби (Neogobius melanostomus) – гобидтер тұқымдасына жататын, тұздылық деңгейіне төзімді, теңіз түбінде тіршілік ететін балық түрі. Оның туған жері Орталық Еуразия, оның ішінде Қара және Каспий теңіздері. Дөңгелек гобилер Балтық теңізінде, бірнеше ірі Еуразия өзендерінде және Солтүстік Американың Ұлы көлдерінде кең таралған, жергілікті емес популяцияларды қалыптастырды.
The round goby (Neogobius melanostomus) is a euryhaline bottom dwelling species of fish of the family Gobiidae. It is native to Central Eurasia, including the Black Sea and the Caspian Sea. Round gobies have established large non native populations in the Baltic Sea, several major Eurasian rivers, and the North American Great Lakes.
Сипаттамалары
Дөңгелек гобилер – бірінші арқа қанатында ерекше қара дақпен сипатталатын кішкентай, жұмсақ денелі балықтар. Көздері үлкен және басынан сәл шығып тұрады, және көптеген гобилер сияқты, жамбас қанаттары бірігіп, ішкі жағында сорғыш тәрізді бір диск құрайды. Дөңгелек гобилердің ұзындығы …-дан басталып, ең ірісі …-қа жетеді. Олардың салмағы … арасында, жасы ұлғайған сайын салмағы да артады. Еркек дөңгелек гобилер ұрғашыларынан ірілеу болады. Жас дөңгелек гобилер (бір жасқа толмаған) сұр түсті. Жетілген кезде дөңгелек гобилердің денесі сұр, қара, қоңыр және зәйтүн жасыл түстің аралас белгілерімен өрнектеледі. Шаруалық маусымында ересек еркек дөңгелек гобилер қара түске айналып, екі жағы да ісінеді. Еркек және ұрғашы дөңгелек гобилерді мочеполовой папиллаларының пішіні бойынша оңай ажыратуға болады: еркектерде ол ақтан сұрға дейін, ұзын және сүйір болса, ал ұрғашыларда қоңыр, қысқа және дөңгелек ұшты болады.
Round gobies are small, soft bodied fish characterized by a distinctive black spot on the first dorsal fin. The eyes are large and protrude slightly from the top of the head and, like most gobies, the pelvic fins are fused to form a single disc (shaped like a suction cup) on the belly. Round gobies range in length from , with a maximum size of They weigh between , their weight increasing with age. Male round gobies are larger than females. Juvenile round gobies (less than one year old) are grey. Upon maturation, round gobies become mottled with grey, black, brown, and olive green markings. Adult male round gobies turn inky black during the spawning season and develop swollen cheeks. Male and female round gobies are easily differentiated by the shape of their urogenital papilla, which in males is white to grey and long and pointed and in females is brown, short, and blunt tipped.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Дөңгелек гобилер Мармара теңізінде және оның алабындағы өзендерде кең таралған, сондай-ақ Қара теңізде және Азов теңізінде, олардың барлық жағалаулары мен бассейндерінің тұщы суларында, сондай-ақ жағалаудағы көлдер мен лагуналарда кездеседі. Олар сонымен қатар Қырым мен Кавказ өзендерінде (Мезиб, Пшада, Вулан, Кодори және Чорух) және Каспий теңізінде кездеседі, олар Neogobius melanostomus affinis түршесімен бейнеленеді. 1990 жылдан бастап дөңгелек гоби Солтүстік Американың Ұлы көлдерінде, Еуропаның кейбір аймақтарында және Балтық теңізінде инвазивті түр ретінде тіркелген. Солтүстік Америкада алғашқы ұсталымды Джуд және авторлар тобы 1992 ж., ал Кросман және авторлар тобы 1992 ж. тіркеген, ол 1990 жылғы 28 маусымда Сент-Клэр өзенінде балық аулап жатқан балықшының жемісі болды. Джуд, Кросман және авторлар тобының 1995 жылғы зерттеулері Сент-Клэрде өлшемдердің кең ауқымын анықтады. Дөңгелек гобилер Солтүстік Америкадағы Ұлы көлдердің салаларына жылдам таралып жатыр және жақында Нью-Йорк штатындағы бармақ көлдерінің бірінде (Каюга көлі) табылды. Нью-Йорк штаты алғашқы дөңгелек гобиді 2021 жылы Гудзон өзенінде тапты. Дөңгелек гобилер еурихалинді (тұзға төзімді) және тұщы су және теңіз экожүйелерінде, 18–24% минералдануға дейін тіршілік етеді. Олар көбінесе құмды және тасты түбі бар, аз лайлануға ұшыраған континенттік шельфтерде, тереңдігі дейін кездеседі.
Round gobies are widespread in the Sea of Marmara and in the rivers of its basin and can also be found in the Black Sea and the Sea of Azov, along all coasts and fresh waters of their basins as well as in the coastal lakes and lagoons. They are also found in the rivers of Crimea and the Caucasus (Mezib, Pshada, Vulan, Kodori, and Çoruh) and in the Caspian Sea, represented by subspecies Neogobius melanostomus affinis. Since 1990, the round goby has been registered as introduced in the North American Great Lakes, in parts of Europe, and in the Baltic Sea as an invasive species. The first catch in North America was documented by Jude et al. 1992 and Crossman et al. 1992, caught by an angler in Sarnia, Ontario, fishing the St. Clair River on June 28, 1990. The studies of Jude, Crossman, together with Jude et al. 1995 found a range of sizes between in the St. Clair. Round gobies are also rapidly expanding into tributaries of the Great Lakes in North America and were recently discovered in at least one of the Finger Lakes in New York State (Cayuga Lake) and the first round goby was discovered by the state of New York in the Hudson River in 2021. Round gobies are euryhaline (salt tolerant) and live in both freshwater and marine ecosystems, up to a mineralization of 18–24%. They are commonly found on continental shelves with sandy and rocky bottoms with low silting at depths from to .
Тамақтандыру
Дөңгелек гобилер түнде де, күндіз де белсенді түрде тамақтанады және олжаны тек қозғалмай тұрғанда ғана сезеді деп саналады. Дөңгелек гобилердің негізгі тағамы көлдер мен өзендердің түбінде тіршілік ететін моллюскалар, қабықтылылар, құрттар, балық жұмыртқалары, зебра мидиялары, ұсақ балықтар, жәндіктердің дернәсілдері және басқа да ұсақ омыртқасыз жануарлар (жәндіктер мен амфиподтар) құрайды. Сол маусымда Қара теңіздің румын жағалауында дөңгелек гоби полихеттермен, қабықтылы жануарлармен (Idotea balthica, Pachygrapsus marmoratus, Xantho poressa және т.б.) және жас гобилермен қоректенеді. Севастополь маңында дөңгелек гоби моллюскалармен (Mytilaster lineatus және Abra sp.) қоректенеді. Одесса шығанағында дөңгелек гобидің рационында жиырма үш түр анықталды; Mytilus galloprovincialis, Setia pulcherrima, Mytilaster lineatus, Lentidium mediterraneum, Idotea balthica және Alitta (Nereis) succinea көктемде басым, ал жазда рацион негізінен Sphaeroma pulchellum және L. mediterraneum тұрады. M. galloprovincialis және M. lineatus мидиялары барлық маусымда маңызды рөл атқарады.
Round gobies actively feed both nocturnally and diurnally and are believed to detect prey only while stationary. The primary diet of round gobies includes mollusks, crustaceans, worms, fish eggs, zebra mussels, small fish, insect larvae, and other small invertebrates (insects and amphipods) living on the bottom of lakes and streams. In the same season, near the Romanian coasts of the Black Sea, the round goby feeds on polychaetes, crustaceans (Idotea balthica, Pachygrapsus marmoratus, Xantho poressa, etc. ), and juvenile gobies. Near Sevastopol, the round goby feeds on molluscs (Mytilaster lineatus and Abra sp.). In the Gulf of Odessa, twenty three items are identified in the diet of the round goby; Mytilus galloprovincialis, Setia pulcherrima, Mytilaster lineatus, Lentidium mediterraneum, Idotea balthica, and Alitta (Nereis) succinea dominate in the spring, while in the summer, the diet consists mainly of Sphaeroma pulchellum and L. mediterraneum. The mussels M. galloprovincialis and M. lineatus are important in all seasons.
Көбею
Әйелдер бір-екі жылда, ал еркектер үш-төрт жылда жыныстық пісіп жетеді. Лоуренциялық Ұлы көлдердегі гобилер Еуропадағы туған жерлеріне қарағанда бір жылға дейін ертерек піседі. Көптеген аймақтарда сәуірден қыркүйекке дейінгі шақта аналықтары шаруашылық маусымында алты ретке дейін жұмыртқалай алады. Еркектер қыстау үшін терең судан, көктемгі жұптасу маусымының басында жағалауға қарай жылжуға бейім. Одан кейін олар аналықтарды өз аумағына тартатын жыныстық феромон бөліп шығарады. Еркектер сондай-ақ жұптасу кезінде бежеден қара түске өзгеретін және позаларын көрсететін визуалды көрсетілімдерді пайдаланады, сонымен қатар құдалану кезінде дыбыстар шығарады. Аналықтары жұмыртқаларын еркектер күзетіп отыратын тастардың арасындағы жарықтарға салады. Жұмыртқалардың мөлшері әртүрлі, ал бір жұмыртқа тобында 5 мыңға дейін жұмыртқа болуы мүмкін. Еркектер аумақтық болып, жұмыртқаларын хищниктерден қорғайды және дамитын ұрықтарды оттегімен қамтамасыз ету үшін оларды үнемі желдейді. Бұл 95%-ға дейін сәтті шайқалу деңгейіне әкеледі.
Female round gobies reach sexual maturity in one to two years while males do so in three to four years. Gobies in the Laurentian Great Lakes typically mature up to one year earlier than in their native habitat in Europe. Females can spawn up to six times during the spawning season, which spans April to September in most areas. Males will migrate from deeper water, where overwintering occurs, into shallower breeding grounds during the beginning of the mating season. They then release a steroid sex pheromone that attracts females to their territory. Males also use visual displays, including posturing and changing color from beige to black during mating season, and can produce sounds during courtship. The females deposit their eggs in male guarded crevices between rocks. Eggs are in size, while egg clutches can contain up to five thousand eggs. Males are territorial and will defend eggs from predators as well as continuously fan them to provide the developing embryos with oxygenated water. This results in successful hatch rates of up to 95%.
Инвазивті түрлер
Бұл түр жүк кемелерінде балласт суларын тасымалдау арқылы Солтүстік Американың Ұлы көлдеріне кездейсоқ әкелінген. Солтүстік Америкада алғаш рет 1990 жылы Сент-Клэр өзенінде табылған дөңгелек гоби елеулі экологиялық және экономикалық әсері бар инвазивті түр болып саналады; осы түрді әкелудің салдары өте күрделі, себебі балық жергілікті түрлермен бәсекелеседі, ал басқа инвазивті түрлерді жей отырып, оларға мол азық көзі болады. Басқаша айтқанда, дөңгелек гоби көптеген биологиялық инвазивті бақылаулар сияқты әрекет етеді. Агрессивті балық, дөңгелек гоби азық (мысалы, қабыршақтылар мен мидиялар), пана және ұя салу орындары үшін скульпин мен логперх сияқты жергілікті түрлерден басым түсіп, олардың санын едәуір азайтады. Дөңгелек гобилер жергілікті балықтардың жұмыртқаларын да жейді, олардың көптеген түрлері балық аулау индустриясы үшін маңызды. Бұл балықтың нашарлаған қоршаған ортада да тірі қалу қабілеті, жергілікті түрлерге қарағанда оның бәсекеге қабілеттілігін арттырды. Кіші ауызды бас, үлкен ауызды бас, сойлы, лосось және форель сияқты көптеген жергілікті жыртқыш балықтар дөңгелек гобилерді аулай бастады. Дөңгелек гобидің жергілікті азық тізбегіне енуі, гобидің көптеген инвазивті мидияларды (зебра және квагга) жеу қабілетімен бірге, азық тізбегінде жоғары орналасқан полихлорирленген бифенилдер (ПХБ) сияқты токсиндердің биоаккумуляциясына әкелуі мүмкін, себебі бұл мидиялар сүзгі арқылы тамақтанады және тұрақты ластаушы заттарды жинақтауы белгілі. Дегенмен, бұл жағдайдың бір жағын ғана ескереді, өйткені олар зебра мидиясының санын азайта қоймаса да, оның таралуын бақылайды. Осылайша, зебра мидиясының кең ауқымда таралуының алдын алады, ол да Ұлы көлдерде инвазивті түр. Дөңгелек гобиді әкелудің тағы бір күтпеген пайдасы – бұрын қатерлі түрлер тізіміне енген Эри көлінің су жыланының рационына дәмді қосымша болды. Жақында жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, енді бұл балық жыланның тамақтануының 90% құрайды. Жаңа азық көзінің арқасында су жыланы қайтадан көбейіп келеді. Дөңгелек гобилер Ұлы көлдердегі бас, көл көлі, көл ақ балығы, бурбот, көл есектілері және вальсей сияқты жыртқыш балықтар үшін де азық болып табылады. Дөңгелек гоби Еуропаның кейбір аймақтарында да инвазивті түр болып саналады. Бұл процесс 1990 жылы Гданьск шығанағына (Оңтүстік Балтық теңізіне) енуімен басталды. Дөңгелек гобилердің соңғы кезде шабуылдаған жерлеріне Эгей теңізі, Балтық теңізінің әртүрлі бөліктері, Солтүстік теңіз бассейні, Дунай және Рейн бассейндері жатады. Балтық теңізінің неміс бөлігінде бұл балық алғаш рет Рюген аралының жанында байқалды. Қазір ол Балтық теңізінің оңтүстік-батыс жағалауында, Штеттинер-Хаф (Шчецин лагунасы), Унтерварнов (Варнов өзенінің сағасы), Траве өзенінің сағасы және Норд-Остзе (Киль) каналы бойымен таралған. 2010 жылға қарай, Еуропадағы дөңгелек гобидің ең батыс жері төменгі Шелда, оның ішінде өзен сағасындағы тасқын аймағы және Бельгиядағы Альберт каналы болды. 2011 жылы дөңгелек гоби Францияның тұщы суларына шабуыл жасады; бұл түр Рейн өзенінде (Франция мен Германия арасындағы шекарада) және Мозель өзенінің француз бөлігінде пайда болды.
The species was accidentally introduced into the North American Great Lakes by way of ballast water transfer in cargo ships. First discovered in North America in the St. Clair River in 1990, the round goby is considered an invasive species with significant ecological and economic impact; the consequences of introduction are quite complex as the fish both competes with native species and provides an abundant source of food for them while consuming other invasive species. In other words, the round goby behaves much like most biological invasive controls. An aggressive fish, the round goby outcompetes native species such as the sculpin and logperch for food (such as snails and mussels), shelter, and nesting sites, substantially reducing their numbers. Round gobies are also voracious predators of eggs of native fish, many of them important to the angling industry. The goby's robust ability to survive in degraded environmental conditions has helped to increase its competitive advantage compared to native species. Many native predatory fish such as smallmouth bass, largemouth bass, walleye, salmon, and trout have begun to prey on round gobies. The incorporation of the round goby into native foodwebs, coupled with the goby's ability to consume large numbers of invasive mussels (zebra and quagga), may result in greater bioaccumulation of toxins such as PCBs higher in the food chain, since these mussels filter feed and are known to accumulate persistent contaminants. However, this is partly beneficial because even though they do not reduce the population of zebra mussels, they do control their population. Hence, it prevents a large scale spread of the zebra mussel, which is also an invasive species in the Great Lakes. Another unintended benefit of the round goby's introduction is that the Lake Erie watersnake, once listed as a threatened species, has found the goby to be a tasty addition to its diet. A recent study found the introduced fish now accounts for up to 90% of the snake's diet. The new food supply means that the water snake is now staging a comeback. Round gobies also serve as food for a variety of predatory fishes in the Great Lakes, including bass, lake trout, lake whitefish, burbot, lake sturgeon, and walleye. The round goby is also considered invasive in parts of Europe. This process was started by its introduction to the Gulf of Gdańsk (southern Baltic Sea) in 1990. Locations recently invaded by round gobies include the Aegean Sea, different parts of the Baltic Sea, the North Sea basin, and the Danube and Rhine basins. In the German part of the Baltic Sea this fish was first noted near Rügen Island. It is now distributed all along the southwestern Baltic Sea coast, including Stettiner Haff (Szczecin Lagoon), the Unterwarnow (Warnow river estuary), the mouth of the Trave, and the Nord Ostsee (Kiel) Canal. As of 2010, the westernmost site of round goby occurrence in Europe was the lower Scheldt, including the tidal zone in the river mouth, and Albert Canal, Belgium. In 2011, the round goby began invading the fresh waters of France; the species appeared in the Rhine River (on the border between France and Germany) and in the French part of the Moselle River.
Паразиттер
Жалпы, оның туған жерінде дөңгелек гобиде елу екі түр паразит тіркелген. Қара теңіздегі дөңгелек гобидің ең көп кездесетін паразиттері – Heterophyidae тұқымдасына жататын трематодалардың метацеркариялары, мысалы, Cryptocotyle concavum, C. lingua және Pygidiopsis genata. C. lingua және P. genata трематодалары адамдарға жұғуы мүмкін. 1950 жылдары Таганрог шығанағында (Азов теңізі) дөңгелек гоби эпизоотиялық нематодтар Tetrameres fissispina және Streptocara crassicauda үшін қожайын ретінде тіркелді, олар қаздардың өліміне себеп болды. Гданьск шығанағында, Балтық теңізінде, инвазивті дөңгелек гобидің паразиттері он екі түрден тұрады. Паразиттік фаунаның ядросын екі трематода метацеркариясы құрайды: C. concavum және Diplostomum spathaceum. Балтық теңізінде дөңгелек гоби сонымен қатар инвазивті нематода Anguillicoloides crassus үшін паратендік қожайын болып табылады. Висла лагунасында дөңгелек гобидің ең көп кездесетін паразиттері – Hysterothylacium aduncum және Anguillicoloides crassus. Американың Ұлы көлдерінде дөңгелек гобиде 25 түр паразит анықталды. Трематода D. spathaceum жалпы ең көп кездесетін ядролық түр, ал Proteocephalus sp. және Neochasmus umbellus трематодалары да кең таралған. Дөңгелек гоби N. umbellus-тің кейбір метацеркарияларының тіршілік циклын аяқтауына кедергі келтіруі мүмкін. Ұлы көлдердегі инвазивті гобилердегі паразиттердің "жүктемесі" олардың туған жерлерімен салыстырғанда салыстырмалы түрде төмен, бұл "душманнан құтылу гипотезасын" қолдайды.
In total, fifty two parasite species are registered in the round goby in its native area. The most abundant parasites of the Black Sea round goby are metacercariae of trematodes of the Heterophyidae family, such as Cryptocotyle concavum, C. lingua, and Pygidiopsis genata. The trematodes C. lingua and P. genata can infest humans. In the 1950s, along the coast of the Gulf of Taganrog (Sea of Azov), the round goby was registered as a host of epizootic nematodes Tetrameres fissispina and Streptocara crassicauda, which were fatal to ducklings. In the Gulf of Gdańsk, Baltic Sea, the parasites of the invasive round goby consist of twelve species. The core of the parasite fauna comprises two species of trematode metacercariae: C. concavum and Diplostomum spathaceum. Also in the Baltic Sea, the round goby is a paratenic host of the invasive nematode Anguillicoloides crassus. In the Vistula Lagoon, the most abundant parasites of the round goby are nematodes Hysterothylacium aduncum and Anguillicoloides crassus. Twenty five species of parasites are noted in the round goby in the American Great Lakes. The trematode D. spathaceum is the most abundant core species overall, while the cestode Proteocephalus sp. and the trematode Neochasmus umbellus are also well represented. The round goby may prevent some of the metacercariae of N. umbellus from completing their life cycle. The parasite "load" on the invasive gobies in the Great Lakes appears relatively low in comparison with their native habitats, lending support to the "enemy release hypothesis".