Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Латвиядағы Мадона қаласы (; Модо́н) – Латвияның Земгале аймағындағы қала құқығы бар қала және Мадона муниципалитетінің орталығы.
Town in Latvia
Madona (; Modohn) is a town with town rights in the Zemgale region of Latvia and is the center of the Madona municipality.
Тарих
Мадоннаның төңірегінде ертеректе адамдар қоныстанған, бұл туралы қала маңынан ежелгі зираттардың табылуы куәлік етеді. Мадонна алғаш рет 1461 жылы, архиепископ Сильвестр Биржи мызаларының жерлерін жалға алуды бастағанда жазбада айтылады. Бірақ Швеция үкіметі бұл жерді мемлекеттік бақылауға алды. Ұлы Солтүстік соғысынан кейін Мадонна Ресей империясының меншігіне өтті. Императрица Елизавета Видземедегі басқа мызалармен бірге Биржи мызасын граф Александр Бутурлинге сыйлады. Императрица Екатерина II бұл жерлерді серб текті генерал Максим Зоричке сыйлық ретінде сатып алды. 19-ғасырдан 20-ғасырдың басына дейін Мадонна Биржи мызаларының алқаптарында орналасқан. Бір дерек бойынша, Мадонна атауы жақын орналасқан Мадонна көлінен шыққан. Тағы бір дерек бойынша, Мадонна атын Биржи мызасынан алған, оның немісше атауы Madohn немесе Modohn. Осы себепті Плявиняс – Валка тар теміржол желісіндегі теміржол станциясы да Мадонна деп аталды. Станция төңірегінде бірте-бірте пайда болған елді мекен де 1903 жылы Мадонна теміржол станциясы салынғаннан кейін осы атауға ие болды. Мадоннаға 1921 жылдың 1 шілдесінде ауылдық мәртебе, ал 1926 жылдың 7 маусымында қалалық мәртебе берілді. 1925 жылдың 1 сәуірінен бастап Мадонна жаңа құрылған Мадонна округінің (Madonas apriņķis) орталығы болды. Ол кезде Мадоннада 1357 адам тұрды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мадонна 1941 жылдың 2 шілдесінен 1944 жылдың 13 тамызына дейін неміс оккупациясы астында болды. Ол Рейхскомиссариат Остландтың Латвия генерал-округінің құрамында басқарылды.
The surrounding area of Madona had been populated in earlier times, which is confirmed by discoveries of old burial grounds in the city's vicinity. Madona is first mentioned in writing in 1461, when Archbishop Sylvester began renting the lands of Birži Manor. However, the Swedish government placed the land under state control. After the Great Northern War, Madona became property of the Russian Empire. Empress Elizabeth presented Birži Manor along with other of Vidzeme's manors to Count Alexander Buturlin. Empress Catherine II bought the lands back as a present to the Serbian born General Maxim Zorić. From the 19th to the beginning of the 20th century, the location of Madona was the fields of Birži Manor. According to one version, the name of Madona stems from the adjacent Madona Lake. According to another version, Madona got its name from Birži Manor, which German exonym is Madohn or Modohn. For this reason, the railway station situated at the Pļaviņas Valka narrow gauge railway line was named Madona as well. The populated place that slowly emerged around the station also got this name after the erection of the Madona railway station in 1903. Village privileges was given to Madona 1 July 1921, and town privileges 7 June 1926. Since 1 April 1925 Madona was the center of the newly founded County of Madona (Madonas apriņķis). Madona had 1,357 inhabitants at the time. During World War II, Madona was under German occupation from 2 July 1941 until 13 August 1944. It was administered as a part of the Generalbezirk Lettland of Reichskommissariat Ostland.
Халық саны
Латвияның Орталық статистика департаменті 2007 жылдың 1 қаңтарына 9242 азаматты тіркеді. Мадонна тұрғындарының жас құрамына келетін болсақ, 5925 адамнан тұратын басым топ "еңбекке қабілетті" деп тіркелген; 1339 адам "еңбекке қабілетті" жасқа дейін, ал 1867 адам одан асқан. 2003 жылдың 21 желтоқсанына қарай, еңбекке қабілетті азаматтардың арасында 211 (3,5%) жұмыссыз болды.
The Latvian Central Statistics Department reported 9,242 citizens as of 1 January 2007, with s). When it comes to age distribution of the Madona inhabitants, the majority group consisting of 5,925 people are registered as "labour capable" ; 1,339 are under the age of "labour capability" and 1867 are over. As of 21 December 2003, there were 211 (3.5%) unemployed citizens of the labour force.
География
Мадонна қаласы Видземе үстіртінде орналасқан. Төбелі аймақ солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай төмендейді. Қала арқылы бірнеше шағын өзендер мен ағындар өтеді, мысалы: Лиза өзені, Леиварите, Ридзите, Муцениеки өзені, Риеба өзені және Мадона өзені – олардың ағыстарын әдемі шатқалдарда көруге болады, мысалы: Махаббат шатқалы, Неке шатқалы және Ажырасу шатқалы. Махаббат шатқалында саябақ бар, онда жасалма су қоймасында Латвиядағы ең биік фонтандардың бірі орналасқан.
The town of Madona lies in Vidzeme Upland. The hilly surroundings descend in a northwestern southeastern direction. Several minor rivers and streams flows through the town, such as: Lisa River, Leivārīte, Ridzīte, Mucenieki River, Rieba River and Madona River — which flows can be seen in beautiful glens, like: The Love Glen, The Wedding Glen and The Divorce Glen. In The Love Glen is a park, in which the manmade water reservoir has one of the highest fountains in Latvia.
Климат
Мадонаның ылғалды континенттік климаты бар (Köppen Dfb).
Madona has a humid continental climate (Köppen Dfb).
Белгілі орындар мен нысандар
Мадона қалалық мұражайы – 1944 жылы құрылған, мұражайда 107 000-нан астам тарихи зат сақталған, ол тарихи Биржи сарайында орналасқан. Махаббат аңғары Махаббат аңғары арқылы Мадона өзені ағып өтеді, оның жағалаулары бойында саябақ серуендеу жолдары созылған. Кіреберісінде фонтаны бар көл орналасқан. Мадона екінші орта мектебі – Мадонадағы алғашқы үш қабатты ғимарат, 1924–1926 жылдары салынған. Бұрынғы қонақ үй ғимараты – қаладағы ең көне ғимараттардың бірі, 1901 жылы тас және кірпіштен салынған. Лаздона лютеран шіркеуі – 1802–1805 жылдары салынған, 1806 жылы ашылған. Лаздона қасиетті Үш Бірлік православие шіркеуі – 1863–1866 жылдары салынған. Мадона католик шіркеуі – 1931–1934 жылдары салынған.
Madona City Museum — founded in 1944, the museum owns more than 107,000 historical items, it is located in historical Birži Manor. The Love Glen Through The Love Glen flows the Madona River, along which shores slings park footpaths. At the entrance a pond with a fountain can be found. Madona Second High School — first three storey building in Madona, built 1924–26. Former hotel building — among the oldest buildings in town, built 1901 of boulders and bricks. Lazdona Lutheran Church — built 1802–05, inaugurated 1806. Lazdona Holy Trinity Orthodox Church — built 1863–66. Madona Catholic Church — built 1931–34.