Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фин философы Эйно Сакари Кайла (8 тамыз 1890 жыл - 31 шілде 1958 жыл) – фин философы, сыншы және оқытушы. Ол психология (кейде фин психологиясының негізін қалаушы деп есептеледі), физика және театр сияқты көптеген салаларда жұмыс істеді, сондай-ақ адам және табиғат ғылымдарының түрлі салаларын біріктіретін қағидаларды табуға ұмтылды.
Finnish philosopher
Eino Sakari Kaila (8 August 1890 – 31 July 1958) was a Finnish philosopher, critic and teacher. He worked in numerous fields including psychology (sometimes considered to be the founder of Finnish psychology), physics and theater, and attempted to find unifying principles behind various branches of human and natural sciences.
Өмір
Эино Кайла Финляндияның Алаярви қаласында дүниеге келген. Оның әкесі, Эркки Кайла, протестант пастыры және кейіннен архиепископ болған. 1910 жылы Хельсинки университетін бітірген. 1920 жылдары ол Түрку университетінде профессор ретінде әдебиет тану және психология салаларында жұмыс істеді, сонымен қатар Финляндияға гештальт психологиясын алғаш рет енгізген адам деп есептеледі. Ол сол кездегі мәдени ортада Жан Сибелиус және Франс Эмил Силанпа сияқты тұлғалармен бірге болды. 1916 жылы Йохан Вильгельм Снеллманның немересі, суретші Анна Ловиза Снеллманға үйленді. Ол Хельсинкиде лекция оқып, Түркуде профессор қызметін атқарды, ал 1930 жылы Хельсинки университетінде теориялық философия профессоры болып тағайындалды. 1930 жылдары Кайла Вена үйірмесімен тығыз байланыста болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кайла Германияда лекциялар оқыды.
Eino Kaila was born in Alajärvi, Finland. Kaila's father, Erkki Kaila, was a Protestant minister and later archbishop. He graduated from the University of Helsinki in 1910. In the 1920s he worked in the field of literary criticism and psychology as a professor at the University of Turku and is said to have been the first to introduce gestalt psychology to Finland. He was a part of the cultural circles of the time with the likes of Jean Sibelius and Frans Eemil Sillanpää. In 1916 he married the painter Anna Lovisa Snellman, who was granddaughter of Johan Vilhelm Snellman. He had University positions as lecturer in Helsinki and professor in Turku, and in 1930 he was appointed professor of theoretical philosophy at the University of Helsinki. In the 1930s, Kaila was closely associated with the Vienna Circle. During World War II, Kaila lectured in Germany.
Идеялар
Логикалық позитивистердің ықпалында болғанымен және эмпирикалық емес болжамдарды сынағанына қарамастан, Кайланың барлық еңбектерінің ортақ ерекшелігі – нәрселерді тұтас, тіпті пантеистикалық тұрғыдан түсінуге ұмтылыс болды. Ол сонымен қатар психологияға көбірек натуралистік көзқарас ұстанды. Оның "Персонал" (1934, "Тұлға") кітабы – философиялық өлшемдері бар психологиялық зерттеу, онда психологиялық құбылыстардың биологиялық сипаты ерекше атап көрсетілді. Өмірінің соңғы жылдары ол "Терминальдық себеп-салдарлық" ("Terminalkausalität Als Die Grundlage Eines Unitarischen Naturbegriffs") еңбегінде барлық нәрсені түсіндіретін теорияны құруға тырысты, бірақ бұл, кең ауқымды зерттеудің бірінші бөлімі болуы жоспарланғанымен, Финляндиядан тыс елдерде көп қызығушылық тудырмады. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін ол Ұлттық социалистерді қолдауын кері алғанымен, "батыс" және "шығыс" ойлаудың айырмашылықтары туралы жазып, халықтың біртектілігі – тиімді демократия үшін қажеттілік деп мәлімдеді.
Despite being greatly influenced by the logical positivists and critical of unempirical speculation, an aspect common to all of Kaila's work was in strive for a holistic, almost pantheistic understanding of things. He also maintained a more naturalist approach to psychology. His book Persoonallisuus (1934, Personality) was a psychological study with philosophical dimensions, in which emphasized the biological nature of psychological phenomena. During the last years of his life he attempted to construct a theory of everything in Terminalkausalität Als Die Grundlage Eines Unitarischen Naturbegriffs, but this, what was meant to be the first installment in a more extensive study, was not met with much enthusiasm outside of Finland. Though he withdrew his support of the National Socialists before the end of the Second World War, he wrote about the differences between "western" and "eastern" thought and claimed that the homogeneity of the people was a necessity for a functioning democracy.
Ықпал
Кейланың ең танымал шәкірті Георг Хенрик фон Райт болды, ол Кембридж университетінде Людвиг Витгенштейннің орнын басты. Кейла қолдаған, неміс тілінің күшті ықпалымен дамыған аналитикалық идеалистік философия дәстүрі 1980-ші жылдарға дейін Финляндия философиясында күшті қарсылыққа ұшырамады, сол кезде батыс еуропалық әсерлер пайда болды. Кейла Хельсинки университетінде психологиялық зертхананы құрды және психологтардың келесі буынын тәрбиеледі. Ол психология саласындағы профессорлық қызметтің құрылуына және Эдвин Линкомиеспен бірлесе Саяси ғылымдар факультетінің ашылуына үлес қосты.
Kaila's most famous pupil was Georg Henrik von Wright, who was the successor of Ludwig Wittgenstein at the University of Cambridge. The tradition of highly German influenced analytical idealist philosophy which Kaila championed remained unchallenged in Finnish philosophy until the appearance of continental influences in the 1980s. Kaila founded the psychological laboratory at the University of Helsinki, and educated the next generation of psychologists. He contributed to founding professorship in psychology, and to establishment of the Faculty of Political Science together with Edwin Linkomies.
Ерекше еңбектері
1930 жыл. Der Logistische Neupositivismus: Eine kritische Studie А. және П. Киршенманның ағылшын тіліндегі аудармасы "Логистикалық неопозитивизм: сын зерттеу" Reality and Experience: Four Philosophical Essays, 1979, D. Reidel Publishing Company. 1934 жыл. Persoonallisuus (Тұлға) 8-ші басылым, 1982, Хельсинки: Отава. 1936 жыл. Über das System der Wirklichkeitsbegriffe: Ein Beitrag zum logische Empirismus А. және П. Киршенманның ағылшын тіліндегі аудармасы "Реальность тұжырымдамалары жүйесі туралы: логикалық эмпиризмге үлес" Reality and Experience: Four Philosophical Essays, 1979, D. Reidel Publishing Company. 1939 жыл. Inhimillinen tieto: Mitä se on ja mitä se ei ole Ансси Корхоненнің ағылшын тіліндегі аудармасы "Адам білімі: логикалық эмпиризмнің классикалық тұжырымы", 2014, Open Court. 1941 жыл. Über den physikalischen Realitätsbegriff: Zweiter Beitrag zum logischen Empirismus А. және П. Киршенманның ағылшын тіліндегі аудармасы "Физикалық ғылымдағы шындық туралы түсінік: логикалық эмпиризмге екінші үлес" Reality and Experience: Four Philosophical Essays, 1979, D. Reidel Publishing Company. 1943 жыл. Syvähenkinen elämä: Keskusteluja viimeisistä kysymyksistä (Терең рухани өмір: соңғы сұрақтар туралы әңгімелер) 3-ші басылым, 1985, Хельсинки: Отава. 1956 жыл. Терминальдық себептік табиғат түсініктерінің негізі ретінде. 1960 жыл. Die perzeptuellen und konzeptuellen Komponenten der Alltagserfahrung А. және П. Киршенманның ағылшын тіліндегі аудармасы "Күнделікті тәжірибедегі қабылдау және түсінік компоненттері" Reality and Experience: Four Philosophical Essays, 1979, D. Reidel Publishing Company.
1930. Der Logistische Neupositivismus: Eine kritische Studie English translation by Ann and Peter Kirschenmann "Logistic Neopositivism: A critical study" in Reality and Experience: Four Philosophical Essays, 1979, D. Reidel Publishing Company. 1934. Persoonallisuus (Personality) 8th edition, 1982, Helsinki: Otava. 1936. Über das System der Wirklichkeitsbegriffe: Ein Beitrag zum logische Empirismus English translation by Ann and Peter Kirschenmann "On the System of the Concepts of Reality: A contribution to logical empiricism" in Reality and Experience: Four Philosophical Essays, 1979, D. Reidel Publishing Company. 1939. Inhimillinen tieto: Mitä se on ja mitä se ei ole English translation by Anssi Korhonen Human Knowledge: A Classic Statement of Logical Empiricism, 2014, Open Court. 1941. Über den physikalischen Realitätsbegriff: Zweiter Beitrag zum logischen Empirismus English translation by Ann and Peter Kirschenmann "On the Concept of Reality in Physical Science: Second contribution to logical empiricism" in Reality and Experience: Four Philosophical Essays, 1979, D. Reidel Publishing Company. 1943. Syvähenkinen elämä: Keskusteluja viimeisistä kysymyksistä (Deep Spiritual Life: Conversations on Final Questions) 3rd edition, 1985, Helsinki: Otava. 1956. Terminalkausalität Als Die Grundlage Eines Unitarischen Naturbegriffs
1960. Die perzeptuellen und konzeptuellen Komponenten der Alltagserfahrung English translation by Ann and Peter Kirschenmann "The Perceptual and Conceptual Components of Everyday Experience" in Reality and Experience: Four Philosophical Essays, 1979, D. Reidel Publishing Company.