Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық экономист және саясаттанушы (1932–1998)
American economist and political scientist (1932–1998)
Манкур Ллойд Олсон кіші (Mancur Lloyd Olson Jr.) Солтүстік Дакота штатының Бакстон қаласына жақын жердегі фермада өсті, бұл жер Минесота штатының Климакс қаласымен шектес болатын. Олсон өзінің есімі – Манкурдың Солтүстік Америкадағы скандинавиялық иммигранттар қауымдастықтарында кең таралғанын және оның арабша Мансур есімінің өзгеруі екенін айтты. Кейін ол Вашингтондағы Денсаулық сақтау, білім беру және әл-ауқат министрлігінің орынбасары болып екі жыл қызмет етті. 1969 жылы Мэриленд университетінің Колледж-Парк қаласындағы экономика факультетіне қабылданды және өмірінің соңына дейін сол жерде жұмыс істеді. Қайтыс болған кезде ол Мэриленд штатының Колледж-Парк қаласында тұрды. 1982 жылы ол бұрынғы еңбектерінің мәнін кеңейтіп, «Ұлттардың өрлеуі мен құлдырауы» (1982) атты еңбегі арқылы түсіндіруге тырысты. Ол мақта фермерлері, болат өндірушілер және кәсіби одақтар сияқты топтардың лоббилік ұйымдар құрып, өздеріне тиімді саясатқа ықпал етуге мүдделі екенін айтты. Мұндай саясат көбінесе протекционистік болады, бұл экономикалық өсуге кедеріл келтіреді. Бірақ мұндай саясаттың пайдасы белгілі бір топтарда шоғырланғандықтан, ал шығындары бүкіл халыққа таратылғандықтан, оған қарсы қоғамдық наразылық аз болады. Ықпалдастық коалициялар жиналған сайын, олармен ауыртпалық көрген елдер экономикалық құлдырауға ұшырайды. Оның еңбегі ұжымдық келісімдер туралы Калмфорс-Дриффилл гипотезасының қалыптасуына әсер етті. Олсонның соңғы кітабы «Билік және гүлдену» (2000) түрлі үкімет түрлерінің экономикалық әсерлерін, атап айтқанда, тирандық, анархия және демократияны ажыратты. Олсон анархия жағдайында «көшпенді қарақшының» тек тонау мен жоюға мүдделі екенін, ал «тұрақты қарақшының» – тиранның – экономикалық жетістікке қол жеткізуге мүдделі екенін, себебі ол осы жетістіктен пайда алу үшін билікте ұзақ уақыт қалуды күтеді деп мәлімдеді. Осылайша, тұрақты қарақшы азаматтар мен олардың мүліктерін көшпенді қарақшылардан қорғаудың мемлекеттік функциясын атқара бастайды. Олсон көшпенді қарақшылардан тұрақты қарақшыларға өтуде өркениеттің бастауын көріп, демократияға жол ашады, себебі демократия билікті халықтың тілегіне сәйкес келетін адамдарға беру арқылы жақсы үкіметке жетуге ынталандырады. Олсонның «Көшпенді және тұрақты қарақшылар» туралы еңбегі соғыс лордтарының мемлекеттері мен қоғамдарындағы саяси және экономикалық тәртіпті талдауға зор ықпал етті.
Mancur Lloyd Olson Jr. ('/m//æ//n//s//ər/; He grew up on a farm near Buxton, North Dakota, next to the state border with Climax, Minnesota. Olson claimed that his given name, Mancur, was common throughout Scandinavian immigrant communities in North America and was a variation of the Arabic name Mansoor. Afterwards, he served as Deputy Assistant Secretary of Health, Education and Welfare for two years in Washington, D. C. In 1969, he joined the economics department of the University of Maryland, College Park, where he remained until his death. At the time of his death, he was a resident of College Park, Maryland. In 1982, he expanded the scope of his earlier work in an attempt to explain The Rise and Decline of Nations (1982). He argues that groups such as cotton farmers, steel producers, and labor unions have an incentive to form lobby groups and influence policies in their favor. These policies will tend to be protectionist, which will hurt economic growth; but because the benefits of such policies are concentrated, and their costs are diffused throughout the whole population, there will be little public resistance to them. As distributional coalitions accumulate, nations burdened by them will fall into economic decline. His work influenced the formulation of the Calmfors–Driffill hypothesis of collective bargaining. In his final book, Power and Prosperity (2000), Olson distinguished between the economic effects of different types of government, in particular, tyranny, anarchy, and democracy. Olson argued that under anarchy, a "roving bandit" only has the incentive to steal and destroy, whilst a "stationary bandit"—a tyrant—has an incentive to encourage some degree of economic success as he expects to remain in power long enough to benefit from that success. A stationary bandit thereby begins to take on the governmental function of protecting citizens and their property against roving bandits. In the move from roving to stationary bandits, Olson sees the seeds of civilization, paving the way, eventually for democracy, which by giving power to those who align with the wishes of the population, improves incentives for good government. Olson's work on the roving vs. stationary bandits is influential in analysis of the political and economic order structured in warlord states and societies.
Саясат жұмысы
Өз идеяларын саясаткерлердің назарына жеткізу үшін Олсон USAID (АҚШ Халықаралық даму агенттігі) қаржылаған Бейресми сектордағы институционалдық реформалар орталығын ("IRIS орталығы") құрды. Мэриленд университетінде орналасқан орталық, бұрынғы коммунистік мемлекеттерде USAID жүзеге асырған құқықтық және экономикалық реформа жобаларына ғылыми негіз беруді мақсат етті. Ол әсіресе Шығыс және Орталық Еуропа, сондай-ақ бұрынғы Кеңес Одағында белсенді жұмыс істеді. Орталық Оңтүстік Америка, Африка және Азиядағы жобаларға да белсенді түрде қатысып, сот тәуелсіздігін қолдады. 1990 жылдары ол франкофондық Африкадағы сыбайлас жемқорлық мәселесіне арналған тұңғыш конференцияны ұйымдастырды, бұл сол кезде өте деликатты тақырып болатын. Олсонның қазасынан кейін IRIS орталығы қызметін жалғастырды, бірақ кейін Мэриленд университетінің басқа бағдарламаларымен біріктірілді. Олсонның көптеген еңбектерін құрметтеу мақсатында Америка саяси ғылымдар қауымдастығы саяси экономика саласындағы үздік докторлық диссертацияға Олсон сыйлығын тағайындады. 2013 жылы Мэриленд университеті жаңа профессорлық қызмет – Манкур Олсон атындағы экономика профессоры лауазымын құрғанын хабарлады. Мэриленд университеті экономика профессоры Питер Мюррелл бұл лауазымға алғашқы иегер атанды.
To help bring his ideas to the attention of policymakers, Olson founded the Center for Institutional Reform in the Informal Sector ("IRIS Center"), funded by USAID (United States Agency for International Development). Based at the University of Maryland, the Center sought to supply an intellectual foundation for legal and economic reform projects carried out by USAID in formerly communist states that were attempting to make the transition to market driven democratic governments governed by the rule of law. It was particularly active in East and Central Europe and the former Soviet Union. The Center also became actively involved in projects in South America, Africa, and Asia, where it became a proponent of judicial independence. It sponsored the first conference on corruption in francophone Africa in the 1990s, when it was a very sensitive subject. The IRIS Center continued to operate after Olson's death, but was eventually folded into other programs at the University of Maryland. To honor Olson's many contributions, the American Political Science Association established the Olson Award for the best PhD dissertation in Political Economy. In 2013 the University of Maryland announced the creation of a new endowed professorship—the Mancur Olson Professor of Economics. Maryland Professor of Economics Peter Murrell was the first Mancur Olson Professor.