Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық дәрігер, педагог және жапон тілінің фонологы (1815–1911)
American physician, educator, and phonologist of Japanese (1815–1911)
Джеймс Кертис Хепберн (13 наурыз 1815 – 21 қыркүйек 1911) – американдық дәрігер, педагог, аудармашы және христиан миссионері. Ол жапон тілін латын әліпбиіне транслитерациялаудағы Хепберн жүйесімен танымал, оны жапон-ағылшын сөздігінде кеңінен пайдаланды.
James Curtis Hepburn ('/h//ɛ//p//b//ɜr//n/; March 13, 1815 – September 21, 1911) was an American physician, educator, translator and lay Christian missionary. He is known for the Hepburn romanization system for transliteration of the Japanese language into the Latin alphabet, which he popularized in his Japanese–English dictionary.
Түпбасқасы және ерте өмір
Хепберн 1815 жылдың 13 наурызында Милтон қаласында дүниеге келді. Ол Принстон университетінде оқып, магистр дәрежесін алды, содан кейін Пенсильвания университетіне түсіп, 1836 жылы медицина докторы ғылымын қорғап, дәрігер болды. Ол Қытайға медициналық миссионер ретінде баруға ниеттенді, бірақ опиум соғысы жүріп жатқандықтан және Қытай порттары шетелдіктер үшін жабық болғандықтан Сингапурда екі жылға тоқтауға мәжбүр болды. Бес жыл миссионерлік қызметтен кейін, 1845 жылы ол АҚШ-қа оралып, Нью-Йорк қаласында жеке дәрігерлік практикасын ашты.
Hepburn was born in Milton, Pennsylvania, on March 13, 1815. He attended Princeton University, earned a master's degree, after which he attended the University of Pennsylvania, where he received his M. D. degree in 1836, and became a physician. He decided to go to China as a medical missionary, but had to stay in Singapore for two years because the Opium War was under way and Chinese ports were closed to foreigners. After five years as a missionary, he returned to the United States in 1845 and opened a medical practice in New York City.
Жапониядағы миссионерлік қызмет
1859 жылы Хепберн Америка Пресвитериан Миссиясымен медициналық миссионер ретінде Жапонияға барды. 1862 жылдың көктемінде Хепберн отбасымен бірге Йокогама келісім-шарт портындағы шетелдіктер тұратын ауданның ортасындағы No. 39-үйге көшті. Ол жерде, клиникасынан өзге, әйелі Кларамен бірге Хепберн мектебін ашты, ол кейін Мэйдзи Гакуин университетіне айналды. Хепберннің жапон оқушыларының арасында Фуруя Сакузаемон, Такахаши Корекио және Нума Мориказу болды. Йокогама қаласына медицина саласындағы қосқан үлесі үшін Йокогама қалалық университетінің медицина факультетінің кампусында Хепберн залы оның құрметіне аталды. 1867 жылдың мамыр айында ұзақ жылдар бойы көмекшісі болған Кишида Гинконың қатысуымен Хепберн жапон тілін оқуға ниеттенгендер үшін стандартты анықтамалыққа айналған жапон-ағылшын сөздігін жариялады. 1886 жылы жарық көрген сөздіктің үшінші басылымында Хепберн Жапон алфавитін латын әрпіне көшіру жөніндегі Жапон алфавитін латын әрпіне көшіру қоғамы (Ромаджикай) әзірлеген жаңа жүйені қабылдады. Бұл жүйе Хепберннің сөздігі арқылы кеңінен танымал болғандықтан, Хепберн транскрипциясы деп аталады. Хепберн сонымен қатар Киелі кітапты жапон тіліне аударуға да үлес қосты.
In 1859, Hepburn went to Japan as a medical missionary with the American Presbyterian Mission. In the spring of 1862 Hepburn and his family relocated to the house and compound at Kyoryuchi No. 39, in the heart of the foreigners residential district in the treaty port of Yokohama. There, in addition to his clinic, he and his wife Clara founded the Hepburn School, which eventually developed into Meiji Gakuin University. Hepburn's Japanese pupils included Furuya Sakuzaemon, Takahashi Korekiyo, and Numa Morikazu. For his medical contributions to the city of Yokohama, Hepburn Hall was named in his honor on the campus of Yokohama City University School of Medicine. In May 1867, with the collaboration of his long time assistant Kishida Ginkō, Hepburn published a Japanese–English dictionary which rapidly became the standard reference work for prospective students of Japanese. In the dictionary's third edition, published in 1886, Hepburn adopted a new system for romanization of the Japanese language developed by the Society for the Romanization of the Japanese Alphabet (Rōmajikai). This system is widely known as the Hepburn romanization because Hepburn's dictionary popularized it. Hepburn also contributed to the translation of the Bible into Japanese.
Кейінгі жылдар
Хепберн 1892 жылы АҚШ-қа оралды. 1905 жылдың 14 наурызында, Хепберннің 90 жылдығынан бір күн өткен соң, ол үшінші дәрежелі "Көтерілетін күн" орденімен марапатталды. Хепберн бұл құрметке ие болған екінші шетелдік азамат болды. Ол 1911 жылдың 21 қыркүйегінде Нью-Джерси штатының Ист-Оранж қаласында 96 жасында дүние салды. Ол Оранж қаласындағы Розедейл зиратына жерленген.
Hepburn returned to the United States in 1892. On March 14, 1905, a day after Hepburn's 90th birthday, he was awarded the decoration of the Order of the Rising Sun, third class. Hepburn was the second foreigner to receive this honor. He died on September 21, 1911, in East Orange, New Jersey, at the age of 96. He is interred in Orange's Rosedale Cemetery.