Кіріспе

Саликс гербацея, нағыз жусан, ең кішкентай жусан немесе қарлы жусан – қатал арктикалық және субарктикалық ортада тіршілік етуге бейімделген ұсақ, төмен өсетін жусанның (Salicaceae тұқымдасы) түрі. Солтүстік Атлант мұхиты төңірегіндегі альпілік және арктикалық аймақтарда кең таралған, ол ең кішкентай ағаш тәрізді өсімдіктердің бірі.

Тарату

Саликс гербацея қатал ортада өмір сүруге бейімделген және Солтүстік Атлантиканың екі жағында, Арктикалық Солтүстік-Батыс Азияда, Солтүстік Еуропада, Гренландияда және Канаданың шығысында кең таралған. Сонымен қатар, Пиренейлерге, Солтүстік Апенниндерге, Альп тауларына және Рила тауларына дейін Еуропада, ал АҚШ-тың шығысындағы Солтүстік Аппалачи тауларында да кездеседі. Ол тундрада және жартасты далаларда өседі, көбінесе таралу аймағының оңтүстігінде теңіз деңгейінен жоғары биіктікте, бірақ Арктикада теңіз деңгейіне дейін төмендейді.

Сипаттама

Қалың самырсын – әлемдегі ең кішкентай ағаш тәрізді өсімдіктердің бірі. Ол әдетте тек бірнеше сантиметр биіктікке жетеді, жайылмалы, төмен қарай өсетін бұтақтары бар, бастапқыда қызғылт қоңыр түсті және тым сирек түк жабынған, жер астында өсіп, кең жапырақшалар құрайды. Жапырақтары жапырақ түсетін, дөңгелек, тісті немесе шеттері тілімделген, жарқырап жасыл, астыңғы жағы ақшыл, 0,3–2 см ұзындығында және енінде болады. Басқа самырсындар сияқты, ол екі үйлі, яғни еркек және әйел гүлшоғырлары бөлек өсімдіктерде орналасқан. Осының салдарынан өсімдіктің сыртқы түрі әртүрлі болады: әйел гүлшоғырлары піскенде қызыл, ал еркек гүлшоғырлары сары түсті болады. Суық климатты аймақтарда, ортасы бөлінген, географиялық оқшауланған және ресурстардың әртүрлі таралуы бар жерлерде, қалың самырсын көбінесе генеттердің клоналды көбеюін көрсетеді, онда вегетативті бөлімдер (раметтер) физиологиялық тұрғыдан байланысып, ресурстарды бөліседі. Италияның Солтүстік Апеннин тауларындағы қалың самырсының кейбір генеттері кем дегенде 2000 жылдан бері өмір сүріп келеді.