Тевиот өзені (шотл. Abhainn Tìbhiot, ағылш. Teviot River) немесе Тевиот суы – Шотландияның Шотландия шекарасы аймағындағы өзен. Тевиот, су жиналатын алабы бойынша Ривер Твид өзенінің ең ірі саласы болып табылады. Бұл өзен жануарлар дүниесі үшін, әсіресе Атлантикалық лосось үшін маңызды, бірақ соңғы жылдары кем дегенде төрт рет су тасқыны болды.
The River Teviot ('/t//iː//v//i//ə//t/; Abhainn Tìbhiot), or Teviot Water, is a river of the Scottish Borders area of Scotland, and is the largest tributary of the River Tweed by catchment area. The Teviot is an important river for wildlife, especially the Atlantic salmon, but in recent years has witnessed at least four extreme flooding events.
Курс
Ол Дэмфрис пен Галлоуэй шекарасындағы Комб Хиллдің батыс етегінде бастау алады. Тевиотдейл арқылы солтүстік-шығысқа қарай ағып, Тевиотхед, Колтерсключ ескерткіші, Броадхау, Бранксхолм және Бранксхолм қамалынан өтеді. Тевиот Хавик пен Лэнтон қалаларынан, Тимпендеан мұнарасы мен Анкрум ауылынан, Харэстаннес пен Монтевиот, Нисбет және Роксбургтен өтіп, Келсоның оңтүстік-батысында Твид өзенімен қосылады. "Шекара аббаттық жолы" Тевиот өзенімен бірге Твидке дейін жалғасады.
It rises in the western foothills of Comb Hill on the border of Dumfries and Galloway. It flows north eastwards through Teviotdale and past Teviothead, the Colterscleuch Monument, Broadhaugh, Branxholme and Branxholme Castle. The Teviot passes through Hawick and Lanton, past the Timpendean Tower and the village of Ancrum, Harestanes and Monteviot, Nisbet and Roxburgh, before joining the River Tweed to the southwest of Kelso. The Borders Abbeys Way keeps close company with the Teviot on its journey to the Tweed.
Балық аулау және гидрометрия
Өзен төмендік су жинағыш арқылы ағып өтеді, бетінің астында тақтатас жатыр. Бастауы көбінесе батпақты жерлер, орман және төбелік жайылымдардан тұрады. Ауыл шаруашылығына белсенді пайдаланылатын жерлер өзеннің шығыс жағында, Твидке құятын жерге жақын орналасқан. Өзен су тасқынына бейім, 2005 жылы Хавик қаласында "миллион фунт стерлинг сомасындағы зиян" келтірген және өзен деңгейі тіркелген. 2015 және 2016 жылдары тағы екі күшті су тасқыны болды (сонда Жедбург пен Хавик қалаларында су деңгейі бір сағат ішінде 5 футтан (2 метрден) асып кеткен), осыдан кейін қалаға су тасқынынан қорғануға қажетті 44 миллион фунт стерлингтік жоба басталды. Жобаның кешігуі салдарынан ол 2020 жылға дейін басталмады, сол кезде қала 2020 жылдың қаңтар айында "Сиара" даулы кезінде тағы да күшті су тасқынына ұшырады. Су тасқыны соншалықты ауыр болды, өзен жағалауындағы бір мейрамхана суға құлап кетті.
The river flows across a lowland catchment with shale underlying the surface. The headwaters are mostly moorland, woodland and some hill grazing. More intensively worked land for agriculture is found nearer the eastern end of the river where it flows into the Tweed. The river is prone to flooding with serious events in Hawick in 2005 when it caused "millions pounds worth of damage", and the river level was recorded at ). After two more extreme flooding events in 2015, and 2016 (when Jedburgh and Hawick saw water levels rising more than 5 feet (2 m) in an hour), a £44 million scheme was launched to provide the town with the requisite flood defences needed to extreme events occurring. Delays to the scheme meant that it wasn't started until 2020, by which time the town was subjected to extreme flooding again when Storm Ciara hit in January 2020. Flooding was so bad, that one restaurant on the bank of the river collapsed into the floodwaters.
Экономика
Өзен Ховик қаласындағы Borders виски шарап зауытының суды салқындату және өңделген сумен қамтамасыз ету үшін пайдаланылады. Тарихи тұрғыдан, өзен бойында көптеген диірмендер орналасқан, ал Ховик қаласындағы Кобель Каулдтағы диірмен орны кері Архимед бұрандасын қолданып гидроэлектр энергиясын өндіруге пайдаланылады. Жоспар 2019 жылы бекітілді, аяқталу мерзімі 2021 жылға жоспарланған. Құрылыстың жылына 300 мегаватт сағат энергия өндіруге мүмкіндік беретіні күтілуде, бұл 100 үйді қуатпен қамтамасыз етуге жеткілікті.
The river is used by the Borders Whisky Distillery at Hawick for cooling water and processed water. Historically, the river had many mills along its length, and the site of one in Hawick, at Cobel Cauld, is to be used with a reverse Archimedes Screw to generate hydroelectricity. The plan was approved in 2019, with an expected completion date of 2021. The plant is hoped to generate 300 megawatt hours per year; enough to power 100 homes.
Экология
Өзен 2001 жылы ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын жер ретінде тағайындалды. Бұл тағайындама өзеннің толық ұзындығымен және Твид өзенінің басқа салаларына да қолданылады. Тевиот өзенінің фаунасымен, соның ішінде лосось, сусар, минога және ұмытылмас гүлдерімен әйгілі. Бұл өзен Атлант мұхитының лососьтарының шағылысу орындары үшін маңызды аймақ болып табылады.
The river was designated as a site of special scientific interest in 2001. The designation applies to the full length of the river and other tributaries of the River Tweed. The Teviot is noted for its wildlife, including salmon, otters, lamprey and forget me nots. The river is an important site for breeding grounds of the Atlantic salmon.
Салалар
Тевиоттың негізгі салалары – Ньюмиллден оң жағалауына құятын Аллан суы, Бранкхолм мен Хавик арасында сол жағалауына құятын Бортвик суы, Хавик қаласының өзінде оң жағалау арқылы құятын Слитриг суы, Анкрумға сол жағалаудан құятын Але суы, оң жағалаудағы Джед суы және Крейлинг пен Роксбург арасында оң жағалауға құятын Кале суы.
The principal tributaries of the Teviot are the Allan Water which enters its right bank at Newmill, the Borthwick Water which enters its left bank between Branxholme and Hawick, the Slitrig Water which enters via the right bank in Hawick itself, the Ale Water entering via the left bank at Ancrum, the Jed Water on the right bank just downstream and the Kale Water which enters on the right bank between Crailing and Roxburgh.