Кіріспе
АҚШ-тағы орталық банк жүйесінің тарихы әртүрлі банк реттеу шараларын қамтиды, ертедегі бақылаусыз банк практикасынан бастап қазіргі Федералдық резерв жүйесіне дейін.
This history of central banking in the United States encompasses various bank regulations, from early wildcat banking practices through the present Federal Reserve System.
Солтүстік Америка банкі
Кейбір негізін қалаушылар ұлттық банк жүйесін құруға қатысты қарсы болды; Англияның колонияларды Англия банкінің ақша бақылауына алмастыру әрекеті көптеген адамдар үшін Америка революциялық соғысына тікелей себеп болған қанаудың "соңғы тамшысы" ретінде қарастырылды. Басқалары ұлттық банкті жақтады. Роберт Моррис қаржы жөніндегі бақылаушы ретінде 1782 жылы Солтүстік Америка банкін ашуға көмектесті және Томас Годдард оны "Америка Құрама Штаттарындағы несие және қағаз айналымы жүйесінің әкесі" деп атады. 1781 жылдың басында Конфедерация мақалаларын бекіту Конгреске несиелік қағаздарды шығаруға егемендік құқық бергендіктен, сол жылдың соңында Англия банкі үлгісінде жеке инвестициялармен құрылған ұлттық банкті құру туралы қаулы қабылдады. Алайда, "алаңдатарлық шетелдік ықпал мен нақты емес несие" деген наразылықтарға байланысты ол бүкіл ел бойынша ұлттық банк ретіндегі мақсатына жете алмады. 1811 жылы оның жиырма жылдық лицензиясы бітті және Конгресс оны жаңартпады. Федералды лицензиясы бар банк болмағандықтан, келесі бірнеше жылда үкімет 1812 жылғы соғысты қаржыландыруға тырысқанда несие жасау үшін федералдық қазыналық облигациялардың көбеюіне куә болдық; көптеген банктердің қолма-қол ақшамен төлем жасауын тоқтатуы да осыған ілесіп келді.
АҚШ-тың Екінші банкі
Бес жылдан кейін федералды үкімет оның ізбасарын – АҚШ-тың екінші банкін (1816–1836) құрды. Джеймс Мэдисон бес жылдық үзілісте елді мазалаған бақырылмас инфляцияны тоқтату ниетімен жарғыға қол қойды. Бұл ел бойынша филиалдары бар Бірінші банктың тікелей көшірмесі болды. 1829 жылы президент болған Эндрю Джексон банкты жемқорлықтың күшті қозғаушы күші деп сынады. Оның банкты жоюы 1830-шы жылдардағы маңызды саяси мәселе болды және екінші партиялық жүйені қалыптастырды, себебі штаттардағы демократтар банктерге қарсы болды, ал вигтер оларды қолдады. Ол банкты таратуға қол жеткізе алмады, бірақ оның жарғысын жаңартпауға шешім қабылдады. Джексон бұған қарсы тұруға тырысып, барлық федералды жер төлемдерін алтынмен немесе күміспен жүргізуді талап ететін жарлық шығарды, оның түсіндіруінше, АҚШ Конституциясы Конгреске тек ақшаны «дайындау» құқығын береді, ал несиелік қағаздарды емес. Соның салдарынан 1837 жылғы экономикалық дағдарыс орын алды. Банк өзінің құжаттарын тексеру туралы сотқа шақырудан түбірлі бас тартты, ал оның басшысы Николас Биддл ирониямен, егер ол «Конгресс мүшелерінің дауысымен» түрмеге түссе, бұл қызық болар еді, себебі ол олардың жауларына құпия хаттарын бермейді, – деді. Конгрессте жемқорлыққа қарамастан, Биддл ақырында тұтқындалып, алаяқтықпен айыпталды. Банктің жарғысының мерзімі 1836 жылы бітті.
1907 жылғы дүрбелең банкирлерді ескертеді
1907 жылдың басында «Нью-Йорк Таймс» газетінің жылдық қаржылық шолуы Пауль Варбургтің («Кун, Лоеб және компания» серіктесі) алғашқы ресми реформа жоспарын, «Түзетілген орталық банк жоспары» деген атпен жариялады, онда ол үрейді болдырмауға мүмкін болатын шараларды баяндады. 1907 жылдың басында «Кун, Лоеб және компания» бас директоры Джейкоб Шифф Нью-Йорк сауда палатасында сөйлеген сөзінде: «Егер біздің елде несие ресурстарын тиесілі түрде бақылайтын орталық банк болмаса, онда ел тарихындағы ең ауыр және кең ауқымды ақша дағдарысына тап болады» деп ескертті. «1907 жылғы үрей» қазан айында күшіне енді. Банкирлердің пікірінше, нақты мәселе – АҚШ орталық банксыз соңғы ірі ел болып табылатындығы, ал орталық банк қаржылық дағдарыс кезінде тұрақтылықты және шұғыл несие беруді қамтамасыз ете алатын еді. Қаржылық қауымдастықтың бір бөлігі JP Морган мен басқа қаржыгерлердің күшіне алаңдаса, көпшілігі бір адамның ерекше араласуынсыз өзін-өзі реттей алмайтын, кең, орталықтандырылмаған банктік жүйенің жалпы осалдығына көбірек алаңдады. 1907 жылғы үрейден кейін эластикалық валютасы бар орталық банкті қолдаған қаржылық лидерлер Франк Вандерлип, Майрон Т. Херрик, Уильям Баррет Риджли, Джордж Э. Робертс, Исаак Ньютон Селигман және Джейкоб Х. Шифф болды. Олар қажеттілікке қарай кеңейе немесе тарыла алатын эластикалық ақша ұсынысының қажеттілігін атап өтті. 1907 жылғы алаңдатудан кейін банкирлер реформа талап етті; келесі жылы Конгресс бейтарап шешім табу үшін сарапшылар комиссиясын құрды.
Bankers felt the real problem was that the United States was the last major country without a central bank, which might provide stability and emergency credit in times of financial crisis. While segments of the financial community were worried about the power that had accrued to JP Morgan and other financiers, most were more concerned about the general frailty of a vast, decentralized banking system that could not regulate itself without the extraordinary intervention of one man. Financial leaders who advocated a central bank with an elastic currency after the Panic of 1907 included Frank Vanderlip, Myron T. Herrick, William Barret Ridgely, George E. Roberts, Isaac Newton Seligman and Jacob H. Schiff. They stressed the need for an elastic money supply that could expand or contract as needed. After the scare of 1907 the bankers demanded reform; the next year, Congress established a commission of experts to come up with a nonpartisan solution.
Олдрич жоспары
Род-Айленд штатының сенаторы, Сенаттағы республикашылдардың жетекшісі Нельсон Олдрич экономистер тобының көмегімен Комиссияны жеке басқарды. Олар Еуропаға сапар шегіп, Ұлыбритания мен Германияның орталық банктерінің жалпы экономиканы тұрақтандыру және халықаралық сауданы ынталандыру тәсілдеріне әсерленді. Олдричтің тергеуі 1912 жылы АҚШ-қа орталық банк жүйесін енгізу жоспарына әкелді, бұл жоспар қаржылық тұрақтылықты, халықаралық беделді кеңейтуді, тәуелсіз сарапшылардың бақылауын және қаржыға саяси ықпал етуді болдырмауды уәделеді. Олдрич орталық банк белгілі бір деңгейде өкілеттік беру арқылы тарапынан басқарылуы керек екенін айтты, әйтпесе ол АҚШ-тың Бірінші және Екінші банктеріне сияқты, жергілікті саясаткерлер мен банкирлер тарапынан сынға ұшырайды. Олдрич жоспары 62-ші және 63-ші Конгресстерде (1912 және 1913 жылдары) ұсынылды, бірақ 1912 жылы демократтар Өкілдер палатасы мен Сенаттың, сондай-ақ Ақ үйдің бақылауын алғандықтан, көп қолдау таппады.
Өңірлік Федералдық резерв жүйесі
Жаңа Президент Вудро Вильсон 63-ші Конгресте банк және валюта реформасын ілгерілететін жетекші күшке айналды, ол Өкілдер палатасының және Сенаттың Банк және валюта комитеттерінің төрағалары Вирджиния штатының Картер Гласс және Оклахома штатының сенаторы Роберт Л. Оуэнмен бірлесіп жұмыс істеді. Аймақтық Федералдық резервтік банктерді президенттің ұсынымымен және АҚШ Сенатының келісімімен тағайындалатын орталық Федералдық резервтік кеңес бақылауы керек деген талапты Вильсон қатыстырды.
Аграрлық сұраныстың ішінара қанағаттандырылуы
Уильям Дженнингс Брайан, қазіргі Мемлекеттік хатшы, Уолл-стриттің көп жылдық қарсыласы және Демократиялық партиядағы ықпалды тұлға, заң жобасын құлатумен қорқытты. Уилсон банкирлерді де, Брайанды да қанағаттандыратын келісім ұсыныс жасады. Брайанның жақтастары Федералдық резервтік валюта жеке банктердің емес, мемлекеттік міндеттемелерге айналғанына риза болды – бұл символдық өзгеріс еді, сондай-ақ шаруаларға федералдық несие беру туралы қағидалар да оларды қуантты. Брайан жақтастарының директорлар кеңесіндегі өзара байланыстарды тыйым салу туралы талабы қабылданбады. Уилсон банкке қарсы конгрессмендерді Федералдық резервтік банкноттар мемлекеттік міндеттемелер болғандықтан, бұл жоспар олардың талаптарына сай келеді деп сендірді. Уилсон оңтүстік және батыс штаттарына жүйе 12 аймаққа бөлінгенін, осылайша Нью-Йорк қаласының Уолл-стрит ықпалын әлсіретіп, елдің ішкі аймақтарын күшейтетінін жеткізді. Көптеген талқылаулар мен түзетулерден кейін Конгресс 1913 жылдың соңында Федералдық резерв туралы заңды, кейде Гласс-Оуэн заңы деп те аталатын заңды қабылдады. Президент Уилсон 1913 жылдың 23 желтоқсанында заңға қол қойды.
1913 жылдан бастап: Федералды резерв
Федералды резервтік жүйе, сонымен қатар Федералды резерв немесе жай ғана ФРС деп аталады, бүгінгі күні АҚШ-тың орталық банктік жүйесі болып табылады. Федералды резервтің билігі, оның құрылған кезде резерв ретінде жұмыс істеуге және ақша айналымының төмендеуіне, яғни ақша қаражатының тартылып қалуына жол бермеу үшін соңғы құрал ретінде ақша жасауға бағытталғандығы түсінігінің арқасында, бірте-бірте дамыды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Федералды резерв АҚШ Қаржы министрлігінен гөрі соғыс облигацияларын шығаруға тиімдірек болды және Қаржы министрлігінің басшылығымен соғыс облигацияларының негізгі сатушысы атанды. Соғыстан кейін Пол Уорбург және Нью-Йорк банкінің президенті Бенджамин Стронг басшылығымен Федералды резерв Конгрессті өкілеттіктерін өзгертуге көндірді, осылайша 1913 жылғы заңда көзделгендей ақша жасауға, сондай-ақ орталық банк ретінде ақшаны жоюға мүмкіндік алды. 1920 жылдары Федералды резерв түрлі тәсілдермен тәжірибе жүргізді, ақшаны жасап, кейін жоятын болды, бұл Милтон Фридман пікірінше, 1920 жылдардың соңындағы қор нарығындағы көпіршік пен Ұлы депрессияның туындауына ықпал етті. 1933 жылы Франклин Д. Рузвельт билікке келгеннен кейін Федералды резерв Атқарушы билік тармағына бағынды, ол 1951 жылға дейін сақталды, одан кейін Федералды резерв пен Қаржы министрлігі ақша-кредиттік мәселелер бойынша Федералды резервке толық тәуелсіздік беру туралы келісімге келді, ал қаржылық мәселелер Қаржы министрлігінің қарауына қалды. 20 ғасырдың қалған бөлігінде Федералды резервтің ақша-кредиттік өкілеттіктері күрт өзгере қоймады, бірақ 1970 жылдары Конгресс оған «максималды жұмыспен қамту, тұрақты бағалар және орташа ұзақ мерзімді пайыздық ставкалар» мақсатына тиімді қол жеткізуді жүктеді, сондай-ақ көптеген тұтынушылардың несие құқықтарын қорғау заңдарына қатысты реттеушілік жауапкершілік берді. Әлемдік қаржы дағдарысынан кейін бүкіл әлемдегі орталық банктер (Федералды резервті қоса алғанда) ақша-кредиттік саясатының мақсаттарына жету үшін бірнеше тәжірибелік конвенциядан тыс ақша-кредиттік саясат құралдарын (КТАСҚ) енгізді.