Кіріспе

Алайксия стеллата, гавай тілінде майле деп белгілі, – Апацинея тұқымдасына жататын гүлді өсімдік, ол Гавайиге тән. Ол өрмелегіш лиана, көтерілгіш бұтақ немесе кішкентай тік бұтақ түрінде өседі және аралдарға ғана тән сирек жүзімдердің бірі. Жапырақтары көбінесе үш жапырақтан тұрады, кейде қарама-қарсы орналасқан, және бір сабақта екі түрі де кездесуі мүмкін. Гүлдері көзге түспейді, бірақ балдың тәтті, жеңіл хош иісіне ие. Қабығы өте хош иісті, ал зақымданғанда сәл жабысқақ, сүтті шырын бөліп шығарады, бұл Апацинея тұқымдасына тән ерекшелік. Өсімліктің барлық бөлігінде кумарин қышқылы бар, ол ваниль шөбінде (Anthoxanthum odoratum), жыртық (Galium odoratum) және мулейнде (Verbascum spp.) де кездеседі. Жемістері піскенде жұмырқалпы және қою қызғылт түсті болады. Майле – морфологиялық тұрғыдан өзгермелі өсімдік, ал гавай аты осыны көрсетеді (Этноботаника бөліміне қараңыз).

Таралуы және мекендейтін ортасы

Майл барлық Гавай аралдарындағы көптеген өсімдік түрлерінде, теңіз деңгейінен бастап жоғарырақ биіктікте кездесе алады, алайда Кахулаве және Ниихауда да үлкен ауқымдағы бұзылулар болғанға дейін осы түрдің популяциясы болған деп саналады. Гавай аралдарындағы төменгі ылғалды орман теңіз деңгейінен бастап пайда болады және майл үшін өте қолайлы орта болып табылады, жыл сайын жауын-шашын мөлшеріне ие. Майл таулы, ылғалды және жартылай ылғалды қоғамдастықтарда да табады. Импортталған (Гавайлық емес) майлдың құлпынай иісі, Гавай майлының иісінен кем деп есептегендердің саны артып келеді.

Лао Лао

Бұл өсімдік пухо, пука пухи, капу және на еха моку кунокуну е е (басқа жараларды) емдеу үшін қолданылған. Maile kaluhea аукои (Senna occidentalis) сабақтарымен, ахакеа (Bobea spp.) және қайың (Acacia koa) қабығымен бірге уқаланған. Бұл қоспаға су қосылып, қыздырылғаннан кейін, зараптанған жерлерге тазалау үшін салынады.

Жергілікті дәстүр

Лей майлыны күйеу жігіт, сондай-ақ күйеу жігіттер тойларда жиі тағады, бұл өте әдемі көрініс. Гавайидегі мектеп бітіру кештерінде ұлға көбінесе лей майлы сыйлайды. Туған күн, бітіру тойы, мерейтойлар және кез келген мереке лей майлы тағуға мүмкіндік береді, алайда жерді қорғаумен айналысатын көптеген жауапты адамдар, лей майлының барлығына жеткілікті емес екенін түсінеді. Осыған байланысты жергілікті майлы шаруашылықтары ашылды. Бір зерттеуде, Гавайидің туған жерінде өсетін өсімдіктерді төменгі қабат ретінде отырғызу арқылы, қалпына келтірілген аумақта арамшөптердің өсіп, жайғасу мүмкіндігін азайту қарастырылды. Майлы, мамаки (Pipturus albidus) және палапалай (Microlepia strigosa) өсімдіктері қолданылды.

Фольклорлық

Майле өсімдігі туралы әртүрлі әңгімелерде (муолело), мақалдарда (олело ноэу) және "Лей Авапухи" әнінде (меле) еске алынады.

Лаикавай

Майл апалы-сіңлілері гавайи романтика әңгімелеріндегі жиі кездесетін кейіпкерлер. Лайеикавай туралы әңгіме бес Майл әпке туралы айтады: Майле хай вале (қаңқа майлы), Майле лау лии (кішкентай жапырақты майлы), Майле лау нуи (үлкен жапырақты майлы), Майле калухеа (әдемі иісті майлы) және Майле пакаха (дөңгелек жапырақты майлы).

Кеуауа Кеуаокалан

Кеауа Кекуаокалани, Лихолихоның (Камехамеха II) туысы, капу жүйесінің жойылуына қарсы шықты. Ол және оның қолдаушылары Куаму шайқасында қару-жарақпен жиналып, алынып тасталған капуды қайта орнатуға тырысты. Шайқас болған аймақтағы гавайлықтар Кекуаокаланидің жауынгерлері шайқасқа киген майлдың хош иісін әлі де сезіне алады дейді.