Кіріспе

Велосипедшілерге арналған жол қозғалысы қатары

Велосипед жолдары басқа көліктерден тек боялған сызықтармен бөлінеді.

Велосипед жолдары (АҚШ) немесе веложолдар (Ұлыбритания) – велосипедшілерге арналған, жол үстіндегі арнайы жолақтар. Ұлыбританияда жол бойындағы велосипед жолы велосипедтерге ғана арналған болуы мүмкін (қатты ақ сызықпен белгіленген, автокөліктерге кіруге тыйым салынған) немесе ұсыныс ретінде (үзіліс-құбылыс ақ сызықпен белгіленген, автокөліктерге кіруге рұқсат етіледі). АҚШ-та велосипед жолы (1988 MUTCD) немесе II сыныпты велосипед жолы (Caltrans) әрқашан жол төсемінде қатты ақ сызықпен белгіленеді және велосипедшілердің "басымдықпен пайдалануына" арналған. Сондай-ақ, велосипедшілерге арналған бағытты ұсынатын және жолды бөлісуге шақыратын, жол жиегіндегі белгілері бар III сыныпты велосипед жолы да бар. IV сыныпты бөлек велосипед жолы (Caltrans) – бұл физикалық түрде автокөлік қозғалысынан бөлінген және тек велосипедшілерге арналған велосипед жолы.

Әсерлер

2019 жылғы зерттеуге сәйкес, бөлек велосипед жолақтары бар қалаларда жол-көлік оқиғаларынан қаза тапқандардың саны 44%-ға, ал ауыр жарақат алғандардың саны 50%-ға азайған. Бұл байланыс, әсіресе велосипед жолақтары автомобиль жолақтарынан физикалық тосқауылдармен бөлінген қалаларда айқын байқалды. 2020 жылы жарияланған зерттеулер, көлік мақсатында велосипедпен жүру сирек кездесетін, әсіресе АҚШ-тың оңтүстік-шығыс аймағындағы қоғамдардың көзқарасын көрсетті. Зерттеуге сәйкес, велосипедпен жүруге ниетті адамдар бөлек велосипед жолақтарының болуы оларды белсенді көлік құралы ретінде пайдалануға ынталандыратынын айтты. Дегенмен, ғылыми зерттеулер велосипедшілердің әртүрлі топтарының велосипед инфрақұрылымының қандай аспектілерін бағалайтыны, велосипед жолын таңдағанда маңызды екендігін көрсетіп тұр. Сондықтан, осы велосипедшілердің әртүрлі топтарын ескерген жөн, осылайша пайдалану деңгейін арттыруға болады. 2021 жылғы зерттеулерді шолу көрсеткендей, автомобиль жолақтарын жауып, оларды велосипед жолақтарымен немесе жаяу жүргіншілерге арналған жолақтармен алмастыру, жақын жердегі бизнеске оң немесе айтарлықтай экономикалық әсер етпеген.

Америка Құрама Штаттары

Ұлттық қалалық көлік шенеушілері қауымдастығының (NACTO) мәліметінше, велосипед жолақтары – велосипедшілерге арналған, жол белгілері мен таңбалармен белгіленген арнайы кеңістік. Велосипед жолақтары көлік құралдарымен бір бағытта қозғалады және көлік қозғалысына жақын орналасқан. Дәстүрлі велосипед жолақтары көлік құралдары мен велосипедшілер арасында шектеулі буферлік кеңістік қамтамасыз етеді, ал қорғаныш кеңістігі бар жолақтар буферленген велосипед жолақтары деп аталады. Буферленген велосипед жолақтары дәстүрлі жолақтарға ұқсас, бірақ көлік құралдары мен велосипедшілер арасында буферлік кеңістік болады, сондықтан осылай аталады. Қосымша кеңістік қозғалыстағы немесе тұрақтап тұрған көлік құралдары арасында орналасуы мүмкін және әдетте автомобиль есігінің еніне тең болады. Қарсы ағынды велосипед жолақтары велосипедшілерге көлік ағынына қарсы бағытта жүруге мүмкіндік береді. Қарсы ағынды жолақтар бір бағытты көшелерде кездеседі, бұл велосипедшілерге екі бағытты қозғалыс жасауға рұқсат береді. Сол жақ велосипед жолақтары – бір бағытты көшелердің сол жағында немесе екі бағытты бөлінген көшелердің ортасында орналасқан жолақтар. АҚШ Көлік департаментінің Федералдық тас жолдар басқармасының (FHA) Бірыңғай жол қозғалысын бақылау құрылғылары жөніндегі нұсқаулығында (MUTCD) велосипед жолақтарын жол белгілері мен таңбалар арқылы қалай іске асыру керектігі туралы стандарттар келтірілген. Бұл велосипед жолағында қолданылатын сөздердің, символдардың және көрсеткілердің мөлшері, сондай-ақ жолақтың ені, ол 5–7 фут аралығында болуы мүмкін, кіретін ақпаратты қамтиды. Американың қалалары велосипед жолақтарын кеңейтуде, мысалы, Бостон, Массачусетс қаласында велосипед желісін ұлғайту мақсатында қалалық Go Boston 2030 жоспары жасалды.

Еуропа

Францияда көлік жолындағы бөлек велосипед жолағы "bande cyclable" деп, ал көлік жолының жанындағы немесе толығымен дербес велосипед жолағы "piste cyclable" деп аталады, ал барлығы бірге – "voie cyclable". Бельгияда жол қозғалысы ережелері велосипед жолақтары мен велосипед жолдары арасында ешқандай айырма жасамайды. Велосипед жолақтары екі параллель үзіліс-сызықты ақ сызықтармен белгіленеді және олар "моторлық көліктердің жүруі үшін жеткілікті кең емес" деп анықталады. Мұнда шатасу тууы мүмкін: француз тілінде ("piste cyclable") және голланд тілінде ("fietspad") осы жолақтар термині жол белгісімен көрсетілген жеке велосипед жолын да білдіре алады; сондықтан велосипед жолағы көбінесе француз тілінде "piste cyclable marquée" немесе голланд тілінде "gemarkeerd fietspad" деп аталады, яғни жол белгісімен емес, жол маркасындарымен (яғни жол сызықтарымен) белгіленген велосипед жолағы/жолы. Нидерландыда велосипед жолағы әдетте "fietspad" емес, "fietsstrook" деп аталады.

Азия

Жапония сияқты Азия елдерінде велосипедпен жүру кең таралған, және 1970 жылдардан бері велосипедпен жүрушілердің саны күрт өсті. Алайда, осы фактіге қарамастан, Жапонияның көптеген аймақтары тиімді және қауіпсіз көлік инфрақұрылымын енгізуде кешікті, сондықтан соңғы уақытта елдің ең ірі қаласы Токиода велосипедпен жүруді ынталандыру шаралары қолға алынды. Токиодағы көптеген велосипед жолдары бір бағыттағы қозғалыстың екі жақтан жүруіне мүмкіндік береді, сонымен қатар жаяу жүргіншілер, велосипед жолдары және автомобиль жолдары арасында физикалық бөлінуді қамтамасыз етеді. Осы типтегі велосипед жолдарынан өзге, Токионың әртүрлі аудандарында велосипедшілерді жаяу жүргіншілерден қорғамайтын, бірақ автомобиль жолынан қорғайтын велосипед жолдары да бар. Мұндай жолдар көбінесе жоғары орнатылған белгілермен және велосипед және жаяу жүргіншілерге арналған жолақты белгілейтін боялған сызықтармен таңбаланады, бірақ бұл ережелер көбінесе сақталмайды. Азиядағы Қытай сияқты басқа елдерде велосипед жолдарының және велосипед инфрақұрылымына арналған жолдардың кең желісі бар. Қытайдың Нанкин қаласында велосипедпен жүруге арналған үш түрлі жол бар: қорғалған, қорғалмаған және ортақ пайдаланудағы жолдар. Бұл жолдар басқа елдердегілерге ұқсас, яғни бөлінген велосипед жолдары физикалық тосқаулар немесе бөлек көше жолдары арқылы жасалады. Қорғалмаған велосипед жолдары көшеге боялады және өз жолағын көрсетеді, ал ортақ пайдаланудағы велосипед жолдары арнайы белгіленбеген, бірақ велосипедтер сол учаскеде автомобильдермен бірге жолдың барлық бөлігін пайдаланады. Сондықтан, көптеген қиылыстарда велосипедшілердің тікелей түрде автомобильдермен қақтығыспауы үшін әртүрлі бағыттар қарастырылған.