Кіріспе

Жұмысшы бал аралары жинаған тозаң шары

Бал арасы тозаңы, сондай-ақ ара наны және амброзия деп аталады, бұл жұмысшы бал аралары далада жинаған гүл тозаңын жинап, шары немесе түйіршік түрінде ұя үшін негізгі тағамдық көз ретінде пайдаланады. Ол қарапайым қанттар, ақуыздар, минералдар мен витаминдер, май қышқылдары және басқа да компоненттердің шағын мөлшерінен тұрады. Бал аралары тозаңды ұя жасушаларына сақтап, сілекеймен араластырып, бір тамшы балмен жабады. Бал арасы тозаңы адамдарға тағам ретінде жиналады және әртүрлі, бірақ әлі дәлелденбеген, денсаулыққа пайдалы қасиеттері бар деп сатылады.

Егжей-тегжейлер

Бал араларында (Apis түрі) тозаң ұядағы камераларда сақталады. Ол даладан жиналған тозаңнан өзгеше, себебі бал араларының шығарындылары ашыту процесін тудырады, онда биохимиялық өзгерістер гүл тозаңдарының қабырғаларын бұзып, қоректік заттарды оңай сіңірілетіндей етеді. Тозаң жинайтын аралар оны өзі жемейді, өйткені олар азық іздеуге көшкен кезде оны қорытуға қажетті протеолиттік ферменттерді өндіруді тоқтатады. Тозаң жинаған аралар жинаған тозаңын ұя мен сақталған балдың арасындағы ашық ұяларға түсіреді, осылайша бал аралары мен жұмыскерлер үшін негізгі тағам көзі болып табылатын, «бал арасы наны» деп аталатын ерекше жолақ пайда болады. Азық іздеуші аралар тозаңды ұяға әкеліп, оны басқа жұмысшы араларға береді, олар тозаңды өздерімен ұяларға тығып жинап алады. Жиналған кезде және мүмкін тығыздық кезінде тозаң нектармен және бал арасының сілекей шығарындыларымен араластырылады, бұл сүт қышқылды ашыту процесінің басталуын білдіреді. Бал арасының тозаңы – ұя үшін белоктың басты көзі. Apis түрінен басқа аралар көбінесе тозаңнан шарлар жасайды; мұндайларға негізінен жерге ұялайтын немесе бұтақтарға ұялайтын аралар жатады, олардың көпшілігі жалғыз өмір сүреді, мысалы, жапырақ кесуші аралар. Жапырақ кесуші араларда, көптеген басқа аралардағыдай, тозаң шар толыққан кезде аналық ара оның үстіне жұмыртқа салады және осы ұяны жабады. Жұмыртқадан личинка шығып, тозаңды тікелей жейді; тозаң ұрықтан бөлек сақталмайды. Бұл әдіс ағашқа ұялайтын Xylocopa sulcatipes және Xylocopa sonorina араларында да кездеседі.

Құрамы

Бал мен прополис сияқты, басқа да белгілі бал арасы өнімдері шығарылмай жиналады (яғни, патшалық желе мен бал арасы шабағынан айырмашылығы), нақты химиялық құрамы жұмысшы аралардың қандай өсімдіктерден тозаң жинағанына байланысты және сағат сайын, күн сайын, апта сайын, тіпті бір умарта ішінде де өзгереді, екі бал арасы тозаңының үлгісі бірдей болмайды. Сондықтан, бал арасы тозаңын химиялық және тағамдық талдау тек тексеріліп жатқан нақты үлгілерге ғана қатысты, және басқа жерлерде немесе басқа уақытта жиналған үлгілерге қолданылмайды. Нақты химиялық құрамы болмаса да, орташа құрамы 40–60% қарапайым қанттар (фруктоза және глюкоза), 20–60% белоктар, 3% минералдар мен витаминдер, 1–32% май қышқылдары және 5% әртүрлі басқа компоненттерден тұрады. Балды ара наны – ашытқылар мен бактерияларға, оның ішінде сүт қышқылы бактериялары, Bifidobacterium, Bacillus spp. және басқаларға орын. Бал арасы тозаңдарының сынақтарын зерттеу көрсеткендей, олардың құрамында 188 түрлі саңырауқұлақ және 29 түрлі бактерия болуы мүмкін. Осындай микробиологиялық әртүрлілікке қарамастан, сақталған тозаң бал сияқты сақтау ортасы болып табылады және тұрақты түрде төмен микробиологиялық биомассаны қамтиды.

Денсаулыққа пайдалы қоспа ретінде қолдану

Арық тұқымдас шөптерді емдеушілер әртүрлі ауруларға ем ретінде жиі қолданады. Арық наны микроэлементтерге, минералдарға және фенолдық қосылыстарға бай. Арық тұқымын тұтынудың ықтимал қауіптеріне саңырауқұлақтың микотоксиндері, пестицидтер немесе улы металдармен ластануы жатады. Арық тұқымы жүкті әйелдер үшін қауіпсіз емес және бала емізу кезінде қолдануға болмайды.

Бал араларының баламалы тамақтану тәсілдері

Бал аралары үшін соя, жүгері глютені, ашытқы, жұмыртқа немесе сүт ақуыздары сияқты түрлі құрамы бар бірнеше жасанды тозаң диеталары қолжетімді, бірақ олар көбінесе бал араларының өркендеуі үшін қажетті макроэлементтерді (липидтер және ақуыздар сияқты), микроэлементтерді (витаминдер мен минералдар) және антиоксиданттарды толыққанды қамтамасыз ете алмайды.