Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
итальян математигі, итальяндық Ренессанс астрономы Паоло дал Поццо Тосканелли (1397 – 10 мамыр 1482) – итальяндық математик, астроном және космограф.
an Italian mathematician
Italian Renaissance astronomer
Paolo dal Pozzo Toscanelli (1397 – 10 May 1482) was an Italian mathematician, astronomer, and cosmographer.
Өмір
Паоло даль Поццо Тосканелли Флоренцияда дәрігер Доменико Тосканелли мен Биагия Мейдің ұлы болып дүниеге келді. Оның білімі мен тегі туралы нақты мәлімет жоқ. Густаво Узиелли 1894 жылы Тосканелли Падуа университетінде оқыған деп мәлімдеді, бірақ қазіргі авторлар мұны құрғақ болжам деп санайды. Тосканелли өмірінің көп бөлігін Флоренцияда өткізді, кейде Тоди мен Римге саяхаттар жасады. Ол Еуропаның ғалымдарымен хат алмасып жүргені айтылады, бірақ оның жазбалары әлі толыққанды зерттелген жоқ. Ұзақ өмірінің, зиялы қабілетінің және кең қызығушылықтарының арқасында Тосканелли Ренессанс Флоренциясының алғашқы жылдарындағы интеллектуалдық және мәдени тарихындағы маңызды тұлғалардың бірі болды. Оның достарының арасында Флоренция соборының сәулетшісі Филиппо Брунелески және философ Марсилио Фичино болды. Ол математик, жазушы және сәулетші Леон Баттиста Альбертиді білді, ал ең жақын досы – Кузалық кардинал Николай болды. Ол өзі де кең ойлы және ерте гуманист, 1445 жылы Тосканеллиге екі қысқа математикалық еңбек арнады, ал 1458 жылы өзі мен Тосканелли «Шеңберді шаршылау туралы» (De quadratura circuli) деп аталатын диалогта пікір алысты. 1464 жылы Николай Кузалық алыс Перуджа қалашығындағы Тодиде өлім төсегінде жатқанда, Тосканелли Флоренциядан 120 мильдей қашықтықты жүріп оның қасына барды. Тосканелли, Николай Кузалықпен бірге Филельфо, Георгий Трапезунтский және гуманист Папа Николай V, сондай-ақ Альберти мен Брунелески сияқты грек математикалық еңбектерін іздеген және зерттеген флоренциялық және римдік зиялылар желісіне қатысқан секілді.
Paolo dal Pozzo Toscanelli was born in Florence, the son of the physician Domenico Toscanelli and Biagia Mei. There is no precise information on his education and background. Gustavo Uzielli claimed in 1894 that Toscanelli studied at the University of Padua, but modern authors consider this pure conjecture. Toscanelli lived most of his life in Florence, with occasional excursions to Todi and Rome. He is said to have entered into correspondence with scholars around Europe, but his writings have yet to be thoroughly researched. Thanks to his long life, his intelligence and his wide interests, Toscanelli was one of the central figures in the intellectual and cultural history of Renaissance Florence in its early years. His circle of friends included Filippo Brunelleschi, the architect of the Florence Cathedral, and the philosopher Marsilio Ficino. He knew the mathematician, writer and architect Leon Battista Alberti, and his closest friend was Cardinal Nicholas of Cusa—himself a wide ranging intellect and early humanist, who dedicated two short mathematical works in 1445 to Toscanelli, and made himself and Toscanelli the interlocutors in a 1458 dialogue titled On Squaring the Circle (De quadratura circuli). When Nicholas of Cusa was on his death bed in the remote Perugian town of Todi in 1464, Toscanelli traversed 120 miles from Florence to be with him. Toscanelli along with Nicholas of Cusa appears to have belonged to a network of Florentine and Roman intellectuals who searched for and studied Greek mathematical works, along with Filelfo, George of Trebizond, and the humanist Pope Nicholas V, in company with Alberti and Brunelleschi.
Астрономия
Тосканелли 1472 жылы, 1457 жылы екі, 1456, 1449 және 1433 жылдары алты кометаны байқағаны үшін танымал. Эдмонд Галлей 1759 жылы оның қайта оралуын болжағаннан кейін, 1456 жылғы комета Галлей кометасы деп аталды. 1475 жылы ол Флоренция соборының күмбезіне тесік жасап, еденнен биіктеп тұрған гномон арқылы меридиан сызығын жасады. Биіктігі собор еденіне толық меридиан сызығын орнатуға мүмкіндік бермеді, бірақ бас алтарь мен трансепттің солтүстік қабырғасы арасында шамамен 6 метрлік қысқа бөлігін жүргізуге рұқсат берді. Бұл жазғы күн мен түн теңелуінің екі жағынан шамамен 35 күн бойы бақылау жүргізуге мүмкіндік береді.
Toscanelli is noted for his observations of six comets, in 1472, two in 1457, 1456, which was to be named Halley's Comet after Edmond Halley predicted its return in 1759, 1449, and 1433. In 1475 he pierced a hole in the dome of Florence Cathedral making a gnomon at above the pavement to create a meridian line. The height precluded the installation of a complete meridian line of the floor of the cathedral, but allowed a short section of approximately to run between the main altar and the north wall of the transept. This allows for observation for around 35 days either side of the summer equinox.