Кіріспе

Біркенфельд – Германияның Рейнланд-Пфальц жеріндегі оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан Біркенфельд ауданының және сол аттас Verbandsgemeinde-нің орталығы. Қаланың халқы шамамен 7000 адамды құрайды.

Орналасқан жері

Қала Нахе аймағында, осы аттас өзеннің солтүстігінде, Саар-Хунсрюк табиғат паркінің шетінде жатыр. Біркенфельд Идар-Оберштейннен шамамен 13 км оңтүстік-батысқа және Баумхольдерден 12 км солтүстік-батысқа қарай орналасқан.

Көршілес муниципалитеттер

Солтүстіктен бастап, сағат тілі бойынша бұл Gollenberg, Elchweiler, Schmißberg, Rimsberg, Dienstweiler, Ellweiler, Dambach, Brücken, Buhlenberg және Ellenberg.

Тарих

Біркенфельд атауы көне неміс диалектісі, көне франк тілінен шыққан. Ол шамамен «қайың ағаштары бар далада» дегенді білдіреді (ағылшын тіліндегі «қайың ағаштары бар дала» сөзімен тікелей байланысты). Атаудың франк түбірінен бүгінгі қаланың шамамен 500 жылдары қайың ағаштары көп болған жерде пайда болғанын және оны франк неміс шаруалары құрғанын болжауға болады. Бүгінгі күні құс сақтау аймағындағы саз кеніштерінде көптеген қайың ағаштары өседі. Атаудың алғашқы жазбасы шамамен 700 жылға дейін «Бикенуэльт» немесе «Биркинвельт» деп жазылған, 981 жылы Трир архиепискобы Эгберттің құжаттарында айтылған. Осы құжаттан Киелі Людвин (695–713 жылдары Трир архиепискобы) Биркенфельд және Бромбах шіркеулерін Трирдегі Киелі Паулин аббаттығына сыйға тартқаны белгілі. Алайда, темір ғасырынан табылған археологиялық жәдігерлер б.з.д. 8 ғасырда да маңызды қоныс болғанын көрсетеді. Б.з.д. 1 ғасырда рим легиондары бұл аймақты басып алды және 400 жыл бойы римдік билікте болды. Бұл туралы негізінен қала маңынан табылған заттардан білеміз. Қазіргі Біркенфельд қаласы оңтүстікке қарай Мец-Майнц және солтүстікке қарай Трир-Бинген-Майнц жолдарының қиылысында орналасқан римдік жолдың үстінде салынған. Рим ақыны Аусоний 350 жылы «Мозелла» поэмасында бұл жол туралы айтқан. Бұл өткел, сондай-ақ «Бронза жолы» деп белгілі, Глан, Ноэн және Мозель өзендерін байланыстырды. Бронза жолы Нохендегі Нахе өзенінен (Альдена вилласы) өтіп, Вассершидер Вальд арқылы, қала шетінде орналасқан мемлекеттік орман арқылы, Голленберг, Берфинк және Трирге қарай жалғасты. 13 ғасырда франк қонысы Биркинвельт Спонхайм графтарының билігінде болды. 1223 жылы графтық «Алдыңғы» және «Артқы» Спонхайм графтықтарына бөлінді, ал Биркенфельд соңғысына қарады, содан кейін Трабах маңындағы Старкенбургте (қамал, қазір қираған) орналасқан графтармен бірге болды. 1293 жылы Биркенфельд қамалы туралы алғашқы жазбаша куәлік табылды. 1332 жылы император Людовик Бавариялық Биркенфельдке қала құқығын берді. 1437 жылы Спонхаймның соңғы графы қайтыс болғаннан кейін «Артқы» графтық Баден маркграфтары мен Велденц графтарына мұра болып өтті. 1584 жылы Виттельсбах әулетінің тармағы, Цвайбрюкен-Биркенфельд графы Карл I қалада тұрды. Осы жылы қаланы Ренессанс стиліндегі княздық резиденцияға айналдыру үшін кеңейту жұмыстары басталды. Дәл 140 жылдан кейін, Бёркенфельд сарайының соңғы қалдықтары жойылды. Отыз жылдық соғыс (1618–1648) кезінде 1635 жылы қала соғыс алаңына айналды. Сол жылы Биркенфельдте оба ауруы басталып, 416 адамның өмірін қиды. 1776 жылы маркграф Карл Фридрих басшылығымен Биркенфельд Баден аймағының (елдің әкімшілік бөлінісі) орталығы болды. Осы кезде Биркенфельд гүлденді. Қала экономикалық және мәдени өркендеуге ұшырады. Мысалы, 1779 жылы алғашқы «Жоғары мектеп» ашылды. 1797 жылдың ақпан айында Йоханнес Бюклер, Шиндерханес атымен танымал, кейін Саарда көмір және болат кәсіпкерлеріне айналған Штумм ағайындыларына тиесілі мата фабрикасын тонады. Шиндерханес тонауынан ұрланған матаның көп бөлігі Хундхаймдағы сатушыға сатылды. 1798 жылы Француз революциялық соғыстары кезінде Рейннің сол жағалауы Францияға берілді, содан кейін Биркенфельд Сарр департаментіне қарады. Наполеон соғыстарын аяқтаған Вена конгресінен (1814–1815) кейін сол жағалаудың көп бөлігі Пруссияның Төменгі Рейн Ұлы Герцогтығының (1822 жылдан кейін Рейн провинциясы), Рейннің Бавариялық округінің немесе Гессеннің Рейндік Гессенінің бөлігі болды. Алайда, Пруссия мен Баварияның арасындағы шағын аймақ үш басқа мемлекетке эксклав ретінде берілді: Лихтенберг княздігі Саксен-Кобург-Саальфельдке (1826 жылдан кейін Саксен-Кобург және Гота), Мейзенхайм Гессен-Ханауға, ал Биркенфельд княздігі Ольденбург Ұлы Герцогтығына Наполеонға қарсы әскери күш-жігеріне Петр I-нің, содан кейін Ольденбург регентінің қосқан үлесі үшін берілді. 1866 жылы Биркнефельд Пруссияның Рейн провинциясына толыққандай еніп қалды, өйткені Лихтенберг 1834 жылы Пруссияға сатылды, ал Майзенхайм Австрия-Пруссия соғысынан кейін қосылды. Ольденбург билігі кезінде 1821 жылы қазір аудан әкімшілігі орналасқан жаңа сарай салынды. Бұл ғана емес, сонымен қатар үкіметтік кварталдағы басқа ғимараттар (Regierungsviertel), мысалы, жаяу әскер казармалары (1963 жылға дейін гимназия ғимараты, қазір орналасқан күштердің шығындарын реттеу жөніндегі жергілікті кеңсе) салынды, олар Ольденбург дәуірінен бері қаланың ерекшелігін сақтап келеді. 1 сәуірде 1937 жылы, нацистік кезеңде, Биркенфельд аймағы Пруссияның Рейн провинциясына берілді; ол Сент-Вендель-Баумхольдердің қалдық аймағымен (шамамен «қалдық округі») біріктіріліп, Биркенфельд округі құрылды. (Сент-Вендель-Баумхольдер округі 1834 жылға дейін Лихтенберг княздығы болған, ал «қалдық округі» деген атау оның аумағының бір бөлігі, Сент-Вендель қаласының өзі де, Версаль келісімінің шарттары бойынша құрылған Саар бассейнінің аумағына қосылғаннан кейін пайда болды). Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Биркенфельд француз оккупациялық аймағына қарады және 1946 жылдан бері Рейнланд-Пфальц аймағының округ орталығы болып табылады.

Дін

2008 жылы қала тұрғындарының 50% евангелистік, ал 31% католик дінін ұстанды. Осы екі ең ірі топтан өзге, Евангелиелік еркін шіркеу қауымы (Баптистер), меннониттік бауырлар шіркеуі, Жаңа Апостол шіркеуі және Құдайдың куәгерлері де бар.

Саясат

Біркенфельд 1947 жылдан бері аудан орталығы болып табылады және тағы 30 муниципалитетпен бірге «Беркенфельд муниципалитеті» деп аталатын бірлескен муниципалитет құрайды.

Елтаңба

Қаланың қаруын былайша сипаттауға болады: көк түсті фонға, жасыл таудың үстінде тамырларымен бірге қайың ағашы бейнеленген, оның үстінде қызыл және күміс түсті «чеки» өрнегі бар кішкентай қалқан (inescutcheon) орналасқан. Басты бейне – қайың ағашы, қаланың атын білдіреді («қайың» неміс тілінде «Birke» деп аталады). Қызыл және күміс «чеки» өрнегі бар кішкентай қалқан – бұл бұрын Спонхаймның «Хиндер» округі қолданған герб, осылайша қала тарихындағы сол дәуірге куәлік етеді. Бұл композиция 1577 жылғы ескі сот мөрінің негізінде жасалған. Герб 1923 жылдың 29 қазанында Олденбургтегі Ішкі істер министрлігімен мақұлданды.

Жергілікті диалекттегі ламбдацизм

Көне заманда, жергілікті Биркенфельд диалектісі /d/ және /t/ дыбыстарын, кейде /r/ дыбысын да /l/ дыбысымен ауыстыру ерекшелігімен көзге түсетін. Бұл өзгеріс ламбдацизм деп аталады. Мысалы, сол кездегі Биркенфельдер Fulerlale деп айтса, ал стандартты жоғарғы неміс тілінде Futterladen ("азық-түлік дүкені") делінетін. Біркенфельд шіркеу күзетшісі Фукс Карлдың Гааг шіркеу кеңесшісі мен приход пасторына айтқан сөзінде толық сөйлем мысалы бар: Jo, jo, Herr Kirjerot, pririje kann e jela, awa noch lang net loule!, немесе стандартты жоғарғы неміс тілінде, Ja, ja, Herr Kirchenrat, predigen kann ein jeder, aber noch lange nicht läuten! ("Иә, иә, мырза шіркеу кеңесшісі, уағыз айту кез келгеннің қолынан келеді, бірақ қоңырау соғу оңай емес"). Дегенмен, ламбдацизм Биркенфельд диалектісінен көп бұрын жоғалып, Хунсрюкшедегі әдеттегі басқа өзгеріске, яғни ротацизмге жол берді.

Мұражайлар

Біркенфельд ауылдық округінің жергілікті тарих қауымдастығының мемлекеттік мұражайы 2500 жылдық мәдени тарихқа шолу ұсынады. Орталық экспонат – интерактивті жабдықталған "Келтен, Кунст унд Культ ерлебен" ("Келттерді, өнерді және құлшынықты бастан кешіру") келттік мәдениетімен таныстыратын көрме. Мұнда реконструкциялар, археологиялық қазбалар және көшірмелер арқылы осы халықтың өмірі көрсетіледі. Басқа көрмелер Біркенфельдер аймағының аймақтық және аумақтық тарихына арналған. Бұл көрмелердің ішіндегі тарихи сәттер – жоғары орта ғасырлар (13-15 ғасырлар) және 19 ғасырдың басында Біркенфельд княздығындағы Ольденбург дәуірі. Көрмелер үнемі жаңарып отырады және тарихи және қазіргі заманғы тақырыптарды қамтиды.

Малер-Занг-Хаус

Біркенфельд мемлекеттік мұражайының тікелей жанында Малер Занг Хаус ("Суретші Занг үйі") орналасқан. 1883 жылы буржуазиялық классицизм стилінде салынған бұл үйде суретші Уго Занг (1858–1946) бір кезде тұрған. 2006 жылы үйді ескерткіш ретінде қорғауға лайық деңгейге жеткізу мақсатында қайта жаңарту жұмыстары басталды. 2008 жылдан бері ғимаратта Біркенфельд аудандық халықтық білім беру орталығымен қатар, жергілікті және жалпыұлттық суретшілердің туындыларының кезекпен ауысып тұратын көрмелері үшін жеті галерея орналасқан.

Экономика

Қала экономикасы негізінен шағын және орта кәсіпорындармен сипатталады. Біркенфельдтің аристократтардың резиденциясы және әкімшілік орталығы ретіндегі тарихының арқасында, мұнда ірі өнеркәсіптік даму болған емес. Әкімшілік органдардан басқа, ең ірі жұмыс берушілер – қорлар мен Бундесвер. Германия Қызыл Кресінің (ДРК) Элизабет Stiftung медициналық оңалту қоры, ауруханасымен, Berufsförderungswerk Birkenfeld (бұрынғы жұмысына оралу мүмкіндігі жоқ жұмысшыларды қайта оқыту институты), жеке кәсіптік білім беру мектептері, жастар мен егде жастағы азаматтарға арналған шаралар үйі 600-дан астам қызметкерімен қаланың ең ірі жұмыс берушісі болып табылады. Элизабет Stiftung-тің артынан 500-ден астам әскери және азаматтық қызметкері бар Бундесвер (басқа бөлімшелердің ішінде 2-ші Люфтваффе дивизиясы) келеді. Сүйек миы мен дің жасушаларының донорын анықтау үшін құрылған Стефан Морш Stiftung қорының кеңсесі Биркенфельдте орналасқан. Бұрынғы теміржол станциясының орнында 1990 жылдары жаңа кәсіпорындарды ашу орталығы ("BIG Center") салынды.

Жол

Біркенфельд Bundesstraßen 41 (шығыстан батысқа, Майнц пен Саарбрюкеннің арасында) және 269 (Бернкастель-Куес пен Саарлуистің арасында) арқылы, сондай-ақ Трир мен Кайзерслаутерн арасында өтетін, ең маңызды солтүстік-оңтүстік бағытындағы Autobahn A 62 тас жолымен жақсы байланысқа ие. Бұдан бөлек, Bundesstraße 269 Hunsrückhöhenstraße арқылы Франкфурт-Хан әуежайына дейін жалғасады, ол автомобильмен 50 км қашықтықта орналасқан. Бұл маршрутқа күніне бес рет автобус қатынайды.

Темір жол

Біркенфельдке ең жақын теміржол байланысы жақын орналасқан Нойбрюкеде, 5 км қашықтықта. Нойбрюкеде Нахе аңғары темір жолының (Бинген–Саарбрюкен) станциясы бар. Пойызбен Саарбрюкенге 45 минутта, ал Франкфуртқа екі сағаттан кем уақытта жетуге болады. Бұрын Біркенфельдке дейін созылған желі тоқтатылған және қазір велосипед жолы ретінде пайдаланылуда.

Жаяу жүру жолдары

Біркенфельдтен басталып, аймақ бойынша жалпы ұзындығы 60 км-ден асатын бес жергілікті саябақ жолы бар. Олар – Glockenweg (шамамен 16 км), Eulenweg (шамамен 9 км), Mausweg (шамамен 12,5 км), Mühlenweg (шамамен 12,5 км) және Rehweg (шамамен 12,5 км). Сонымен қатар, Birkenfeld маңынан ұзақ қашықтықтағы Nahe Höhenweg және көптеген кельт-римдік археологиялық ескерткіштерге жетелейтін Sironaweg жолдары да өтеді.

Велосипедтік жолдар

Шамамен 120 км ұзындықтағы Nahe Radweg және Рейнланд-Пфальц маршруты қаланың тіке ортасынан өтеді. Оларға қосымша, R1, R2 және R3 деп аталатын үш жергілікті велосипедтік айналым жолы бар, олардың жалпы ұзындығы 80 км-ге жуық.

Спорт және демалыс

Біркенфельдте басқа спорт және демалыс нысандарымен қатар, жылытылатын ашық бассейн, "Stadion am Berg" ("Таудағы стадион"), бірнеше спорт залдары, жануарлар бағы, екі кітапхана, кәсіптік кітапхана және жастар орталығы бар. 2000 жылы жастар орталығында скейтпарк салынды, ол 2005 жылы фанбокс, ширек құбыр, рампа және кедергілермен кеңейтілді.