Кіріспе

Корпорация облигациясы – корпорацияның қаржыландыру мақсатында, ағымдағы операцияларды жүргізу, бірігулер мен сатып алулар немесе бизнесті кеңейту сияқты түрлі себептермен шығаратын облигациясы. Бұл ұзақ мерзімді борыштық құрал, ол корпорацияның белгілі бір сомада ақша қарызға алғанын және оны нақты шарттар бойынша болашақта қайтаруға міндеттенгенін көрсетеді. Бір жылдан кем мерзімге есептелген корпоративтік борыштық құралдар коммерциялық қағаздар деп аталады.

Анықтама

Корпоративтік облигация – корпорацияның ағымдағы қызметін, бірігулер мен сатып алуларды, немесе бизнесті кеңейту сияқты түрлі мақсаттарда қаржы жинау үшін шығаратын облигациясы.

Сауда-саттық

Корпоративтік облигациялар орталықтандырылмаған, дилерлік негізде, биржадан тыс сауда нарықтарында саудаланады. Биржадан тыс саудада дилерлер сатып алушылар мен сатушылар арасында делдалдық қызмет көрсетеді. Корпоративтік облигациялар кейде биржаларда ("листингтік" облигациялар деп аталады) және ECN-дерде тіркеледі. Дегенмен, сауда-саттық көлемінің басым бөлігі биржадан тыс жүзеге асырылады.

Жоғары сапа мен жоғары өнімділік

Корпоративтік облигациялар кредиттік рейтингісіне сәйкес екі негізгі санатқа бөлінеді: жоғары дәрежелі (инвестициялық дәрежелі деп те аталады) және жоғары кірістілі (инвестициялық емес дәрежелі, спекулятивтік дәрежелі немесе «қоқыс» облигациялар деп те аталады). AAA, AA, A және BBB рейтингілері бар облигациялар жоғары дәрежелі, ал BB және одан төмен рейтингілері бар облигациялар жоғары кірістілі болып табылады. Бұл маңызды айырмашылық, себебі жоғары дәрежелі және жоғары кірістілі облигациялар әртүрлі сауда бөлімдерімен және әртүрлі инвесторлармен сауда-саттық жасалады. Мысалы, көптеген зейнетақы қорлары мен сақтандыру компаниялары ішкі ережелер немесе мемлекеттік реттеулер бойынша жоғары кірістілі облигациялардың белгілі бір шектеуден артық мөлшерін иеленуіне тыйым салынған. Жоғары дәрежелі және жоғары кірістілі облигациялар арасындағы айырмашылық көптеген корпоративтік облигациялар нарықтарында да кең таралған. Купондық төлем мөлшері нөлге тең болуы мүмкін. Бұл жағдайда, нөлдік купондық облигация деп аталатын облигация, дисконтпен сатылады (яғни, номиналды құны 100 доллар болатын облигация бастапқыда 80 долларға сатылады). Инвестор 80 доллар төлеп, мерзімі келгенде 100 доллар алады. 20 долларлық пайда (ақшаның уақыт құнын ескермейтін) әдеттегі купондық төлемнің орнына алынады. Дегенмен, мұндай облигациялар корпоративтік облигациялар үшін сирек кездеседі. Кейбір корпоративтік облигацияларда эмитентке мерзімінен бұрын қарызын өтеуге мүмкіндік беретін ендірілген опция бар. Мұндай облигациялар қайта шақыруға болатын облигациялар деп аталады. Одан да сирек кездесетін мүмкіндік – инвесторларға облигацияны мерзімінен бұрын эмитентке қайтаруға мүмкіндік беретін ендірілген опция. Мұндай облигациялар қайтаруға болатын облигациялар деп аталады. Бұл екі мүмкіндік те жоғары кірістілі нарығында жиі кездеседі. Жоғары дәрежелі облигацияларда ендірілген опциялар сирек болады. Қайта шақыруға да, қайтаруға да болатын облигация «пульттік» облигация деп аталады. Басқа облигациялар, конвертацияланатын облигациялар деп аталады, инвесторларға облигацияны акцияға айналдыруға мүмкіндік береді. Олар сондай-ақ кепілмен қамтамасыз етілген немесе қамтамасыз етілмеген, жоғары немесе төменгі басымдыққа ие болуы мүмкін және компанияның капитал құрылымының әртүрлі бөлімдерінен шығарылуы мүмкін.

Бағасы

Жоғары сапалы корпоративтік облигациялар әдетте нарықтық пайыздық ставкамен саудаласады, ал төмен сапалы корпоративтік облигациялар әдетте несиелік спредпен саудаласады. Несиелік спред – бұл корпоративтік облигация мен ұқсас мерзімі немесе ұзақтығы бар мемлекеттік облигация арасындағы түсімнің айырмасы (мысалы, АҚШ долларымен шығарылған корпоративтік облигациялар үшін – АҚШ мемлекеттік облигациялары). Бұл, әдетте, инвестор тәуекелсіз құралдан тәуекелдің өтемақысы ретінде алатын қосымша түсім болып табылады: демек, облигацияның сапасы жоғары болған сайын, оның қажетті түсімі мен эталондық түсімі арасындағы айырмашалық соғұрлым кіші болады; қараңыз, төмендегі § Тәуекел талдауы. Бұл қажетті түсім облигацияның ақша ағындарын дисконттау үшін, облигациялардың құнын есептеу формуласын қолданып, облигацияның бағасын анықтауға пайдаланылады. Талқылау және математикалық есептеулер үшін «Облигацияның құнын бағалау» бөлімін қараңыз.

Деривативтер

Корпоративтік облигациялардың ең көп таралған туындысы – кредиттік дефолт своптары (CDS) деп аталады, бұл екі тарап арасында жасалатын шарттар. Олар облигацияны тікелей иеленумен салыстырылатын тәуекелдерді синтетикалық түрде қамтамасыз етеді. CDS негізделген облигация "Референттік объекті" деп аталады, ал облигацияның кредиттік спреді мен CDS спреді арасындағы айырмашылық – "Облигациялық CDS базасы" деп аталады.

Есепті өтеусіз қалдыру тәуекелі

Мемлекеттік облигациялармен салыстырғанда, корпоративтік облигациялардың дефолтқа түсу қаупі көбінесе жоғары болады. Бұл қаупі облигацияны шығаратын компанияның жағдайына, ағымдағы нарық жағдайларына, облигация эмитенті салыстырылып отырған мемлекеттерге және компанияның кредиттік рейтингіне байланысты. Корпоративтік облигация иелері осы қаупі үшін мемлекеттік облигациялардан жоғары табыс алып өтемақы алады. Табыстың айырмашылығы (кредиттік спред деп аталады) дефолт ықтималдығының артуын, дефолт болған жағдайдағы күтілетін залалды, сондай-ақ өтімділік пен тәуекел премиясын көрсетеді; қараңыз, облигацияның кредиттік рейтингі, жоғары табысты қарыз.

Басқа тәуекелдер

Жоғарыда талқыланған дефолт тәуекелінен өзге, корпоративтік облигация иелері несиелік спредтің ұлғаюы арқылы өтемақы күтетін тағы да басқа тәуекелдер бар. Бұл, мысалы, Ginnie Mae MBS бойынша опцияға түзетілген спредтің (Option Adjusted Spread) Мемлекеттік облигациялар қисығымен (Treasury curve) салыстырғандағы айырмасын түсіндіреді. Несиелік Спред Тәуекелі: Облигацияның несиелік спреді (инвесторларды дефолт тәуекелі үшін өтеу үшін қосымша кіріс), белгілі купонымен байланысты, кейіннен нашарлаған дефолт тәуекелі үшін жеткіліксіз өтемақыға айналу тәуекелі. Купон сомасы тұрақты болғандықтан, кредиттік спредті жаңа жағдайларға бейімдеудің жалғыз жолы – облигацияның нарықтық бағасын төмендету және кірістілікті тиісті несиелік спред ұсынылатын деңгейге дейін көтеру. (CS01 қараңыз.) Пайыздық Тәуекел: Мемлекеттік облигациялардың кірістілігі арқылы көрсетілген облигация нарығындағы кірістілік деңгейінің өзгеруі, Fixed Coupon облигацияларының нарықтық құнын өзгертіп, олардың мерзіміне дейінгі кірістілігін жаңа деңгейге бейімдеуі мүмкін. (DV01 қараңыз.) Ликвидтілік Тәуекелі: Облигацияға үздіксіз екіншілік нарық болмауы мүмкін, бұл инвесторға облигацияны әділ бағамен немесе оған жақын бағамен сатуды қиындатады. Бұл тәуекел дамушы нарықтарда, мысалы, Үндістан, Вьетнам, Индонезия сияқты көптеген «жанк» облигациялар орналасқан жерлерде одан да күшейе түседі. Ұсынылым Тәуекелі: Ұқсас облигациялардың көптеп шығарылуы олардың бағасын төмендетуі мүмкін. Инфляциялық Тәуекел: Инфляция болашақ тұрақты ақша ағындарының нақты құнын төмендетеді. Инфляцияның күтілуі немесе инфляция деңгейінің жоғарылауы бағаны бірден төмендетуі мүмкін. Салық Тәуекелі: Салық салу ережелеріндегі күтпеген өзгерістер облигацияның инвесторлар үшін құнына және оның нарықтық құнына кері әсер етеді.

Корпоративтік облигациялар индекстері

Корпоративтік облигациялар индекстеріне Barclays корпоративтік облигациялар индексі, S&P АҚШ шығарылған инвестициялық сападағы корпоративтік облигациялар индексі (SPUSCIG), Citigroup АҚШ кең ауқымды инвестициялық сападағы кредит индексі, JPMorgan АҚШ сұйық индексі (JULI) және Dow Jones корпоративтік облигациялар индексі кіреді.

Корпоративтік облигациялар нарығының ашықтығы

2005 жылы сөйлеген сөзінде АҚҚ бас экономисі Честер С. Спатт корпоративтік облигациялар нарықтарының ашықтығы туралы мынадай пікір білдірді:

Шын айтқанда, АҚШ облигациялар нарықтарын құру кезінде сауда алдындағы ашықтыққа осыншалық аз назар аударылғанына таңғаламын. Кейбіреулер мұны облигация нарығының фрагментация дәрежесімен байланыстыруы мүмкін, бірақ мен опциондар нарықтары мен еуропалық облигациялар нарықтарын мысалға келтіре аламын, олар да фрагментацияланған, бірақ сауда жасамас бұрынғы ашықтық жағынан әлдеқайда жақсы. АҚШ корпоративтік облигациялар нарықтарында сауда алдындағы ашықтық мәселесін шешуге бағытталған математикалық және реттеуші шаралар қолға алынуда.

Шетел валютасындағы облигациялар

2015 жылдың ақпан айында Apple Inc. компаниясы Швейцария мемлекеттік облигацияларының табыстылығы теріс мәнге ие болғандықтан, швейцария франкінде корпоративтік облигациялар шығаруы күтілді. Өте төмен қарыз алу құнынан пайдаланып, компьютер өндіруші компания алғаш рет CHF номиналында облигацияларды сатуға ниеттенді. Калифорниядағы компания 2015 жылдың 10 ақпанында оң табыс беретін және швейцария франкінде көрсетілген облигацияларды сатып, 1,25 миллиард швейцария франкі (шамамен 1,35 миллиард АҚШ долларына тең) қарыз алды. Компанияның 2015 жылы 2014 жылғыдан гөрі жалпы акционерлік құнын көбейтуге ұмтылғаны болжалды.