Тремадог: Уэльс қаласының жоспарланған құрылысы және тарихы

Кіріспе

Портмадогқа жақын ауыл, Солтүстік Уэльс.

Тремадог (бұрынғы Тремадок) – Гвинеддте, Солтүстік-Батыс Уэльсте, Портмадог қауымдастығындағы ауыл; Портмадог қаласының орталығынан шамамен солтүстікке қарай орналасқан. Бұл ауыл 1798 жылы жерді сатып алған Уильям Мэдокспен құрылған жоспарлы қоныс. Тремадогтың орталығы 1811 жылы аяқталды және көбінесе өзгеріссіз сақталған. Тремадог 1872 жылы ресми емес Ұлттық Эстеддфод шарасын қабылдады.

Жоспарлау

1805 жылдың ортасына қарай Мэдокс Тремадог орнында бірнеше үй салды, себебі ол Каернарфондағы пошта шеберіне хат жазып, Пентре Гваэлодқа жолданған хаттарды Тан-ир-Аллттың жанындағы Трейт-Маурда салған жаңа үйлерге жеткізуді сұрады. Пентре Гваэлод дегені – «Төменгі ауыл», бірақ Мэдоксқа зор жоспарлар болды, өйткені ол альдермендер мен мэрді тағайындады және жақын арада жазылған хатында «ауыл» деген сөзді «қала» деп түзетеді. Ол оны өзі жоспарлады, мүмкін сәулетші достарының және сәулет кітаптарының көмегімен, бірақ хаттарында ешқашан бас жоспар жасалмағаны көрінеді, себебі ол елді мекеннің идеяларын өзінде сақтап жүрді. Тремадог – 18 ғасырдың классикалық дәстүрінде салынған грузин сәулетінің үлгісі бар жоспарланған қаланың жақсы мысалы, ол аймаққа театрлық әсер береді. Ол өзінің жоспарына сәйкес келетін көптеген ғимараттарды тартуды үміттенеді, бірақ бұл жоспар сәтсіз аяқталып, ақырында олардың көпшілігін өзі қаржыландырды. Басты көшелер Дублин көшесі және Лондон көшесі деп аталды, себебі Мэдокс Тремадогты Лондоннан Ллин түбегіндегі Порт-Динлленге дейінгі басты жолдағы тоқтау орны етіп, оны Дублинге бағытталатын паромдардың басты портына айналдыруды қалады. Алайда, бұл жоспар Холихед Порт-Динлленді басты паром порты ретінде ығыстырғанда сәтсіз аяқталды. Ол ауылдың сыртқы келбетін жақсартуға барлық жағдай жасауға тырысты – оның басты қызығушылығы осы болды. Кейбір замандас қала құрылысшыларынан айырмашылығы, ол тұрғындардың моральдық жаңаруына көп көңіл бөлмеді: ол адамдардың жұмыс істеуге, балаларын оқытуға, дұға етуге, ішімдік ішуге, құмар ойнауға, ақша жинауға немесе ысырап етуге құқылы екенін ойлады; және қала тұрғындарына өздерінің өмірімен айналысуға мүмкіндік беруі керек, егер олар жақсы көршілер болса. Тремадог қалалық әкімдігі Базар алаңында орналасқан. Ғимараттың алдында бес дөңгелек арка болды, ал бірінші қабатта базар залы орналасқан. Би залының екі шетінде де камин болды, артқы қабырғасында музыканттар галереясы, ал алдыңғы жағында алаңға қарап тұрған бес үлкен терезесі бар. Базар аумағынан өтудің қажеті болмағандықтан, биге келгендер көрші қонақ үйдің вестибюлінен баспалдақпен көтеріле алатын. Шатыры көптеген Мэдокс ғимараттары сияқты, аз көлбеулі шатыр және кең ескірмелермен жабдықталған, ал ғимараттың алдында баспалдақтар созылып, оның тұрған негізін құрады. Ғимараттың алдында алты медальон және бес кілт тасы орналасқан, олар театрлық тұлғалардың бейнелерін бейнелейді.

By mid 1805, Madocks had already built some houses on the site of Tremadog, for he wrote to the Post Master at Caernarfon informing him that letters addressed to Pentre Gwaelod should be delivered to the new houses he had built on Traeth Mawr, near Tan yr Allt. Pentre Gwaelod translates as Bottom Village, but Madocks had grander plans, for aldermen and a mayor had been appointed, and he corrected the word "village" in a letter written soon afterward to read "borough". He planned it himself, perhaps with some help from architectural friends and architectural books, but his letters reveal that a master plan was never produced, as he held the ideas for the settlement in his mind. Tremadog is a good example of a planned town, with an array of Georgian architecture built in the classical tradition of the 18th century. giving a theatrical effect to the area. He hoped to attract more buildings that fitted his overall plan, but this plan failed and he eventually funded most of them himself. The main streets were named Dublin Street and London Street, as Madocks wanted Tremadog to be a stopping off point on the main route from London to Porth Dinllaen on the Llŷn Peninsula, which was intended to be the chief port for ferries to Dublin. However, this plan failed when Holyhead supplanted Porth Dinllaen as the main ferry port. He was keen that everything should enhance the village's appearance — his main interest. Unlike some contemporary town planners, he was less interested in the moral reform of the inhabitants: he felt that people had the right to work, educate their children, pray, drink, gamble, save or waste money as they saw fit; and that the town should give its residents opportunities to get on with their own lives, providing that they were congenial neighbours. Tremadog Town Hall is located in the Market Square. Five round arches supported the front of the building, and the ground floor was used as a market hall. The dancing room had a fireplace at both ends, a minstrels' gallery on the back wall, and five large sash windows at the front, overlooking the square. It was reached by stairs from the tap room in the adjacent public house so that people attending a dance did not have to pass through the market area. The roof was in a similar style to many of Madocks' buildings, with a shallow pitch of slates, and wide eaves, while a flight of steps ran across the front of the building, creating a plinth on which it stood. There were six medallions and five keystones on the front of the building, with representations of theatrical figures.

Шіркеу мен часовня

Мадокс «білім беру мен дін саласында барлығының тең мүмкіндікке ие болуы керек» деп сенді, және бұл англикандықтар үшін готикалық жаңғыру стиліндегі шіркеу және методистер үшін классикалық шапель салу арқылы көрініс тапты. Бұл Матай және Лұқа Евангелияларындағы Ақылды және Ақымақ Салушылар туралы нақылға сілтеу болды. Шіркеу бір кезде өзен сағасындағы арал болған тасты тік беткейге салынған және Уэльсте готикалық жаңғыру стилінде салынған алғашқы шіркеулердің бірі еді. Мұнарада Паркерс Рим цементімен жасалған кірпіштен салынған шпиль орналасқан, сыртын жабынмен жапқан. Бұл антиквар Рихард Фентонды жаңылыстырды, ол 1813 жылдан кейін жарық көрген саяхат кітабында оны сары құмтас деп сипаттады. Шіркеу ауласына кіреберісте Ламбетте жасалған, готикалық қорқыныш стиліндегі Коуд тасынан жасалған сәнді арка орналасқан. Онда доңыз, аждаха, бақа, қимылдаған периштелер, сұрғырлар, жасырылған тұлғалар және қасқырлар бейнеленген, ал мұнаралардың жоғарғы бөлігінде пілдің бас суреттері салынған. Мадокс оны приход шіркеуі еткісі келді, бірақ ол тек шатыр ретінде ғана сақталды, өйткені Тремадог Йнисцинхаерн приходының бір бөлігі болды. 1841 жылы приходтың халқы 1888 адамды құрады. Ол шіркеу ауласын ұсынғанмен, жерлеу рәсімдері өткізілмеді, бірақ бұл аймақтағы қызметтер ағылшын тілінде тұрақты түрде өткізілетін сирек ғимараттардың бірі болды. Шіркеуде қорапшалар, түрлі түсті шынысы бар темір терезелер және жұлдыздар салынған көк төбе орнатылған. Мадокс өзінің қабіріне жерленуді үміттене білді, бірақ ол Парижде қайтыс болып, Пер-Лашез зиратында жерленді. Ол мыс тақтамен еске алынды, онда 1811 жылы Мэри Мадокс пен Мартин Уильямстың некесі тойланғаны көрсетілген. Бастапқыда Англсиден келген бағбан Джон Уильямс, Мадокс көбінесе жоқ болған кезде оның жоспарларын аяқтау үшін тынымсыз жұмыс істеді, 1850 жылы қайтыс болған кезде оның әйелі мен жалғыз ұлы В.Т. Уильямс та жерленді. Музыканы кішкентай цилиндрлі органмен қамтамасыз еткен, бірақ ол жеткіліксіз болды және Йнисцинхаернге көшірілді, онда ол әлі де галереяда тұр. 1857 жылы Лудгейт Хиллдегі Бейтстен жаңа орган сатып алынды. 1898 жылы шіркеу едені көтеріліп, терезелері ауыстырылды. 1950 жылдары жаңа шатыр орнатылды, төбе алынып тасталды, ал шпиль 1970 жылдары цементпен жөнделді. 1995 жылы ғимаратта құлшылық ету тоқтатылды және 2005 жылы Тремадогтың тарихи ғимараттарын жөндеуге және қайта жаңартуға арналған Cyfeillion Cadw Tremadog қоры сатып алды. Ғимараттың құрылысы жөнделіп, заманауи жабдықтар орнатылды. Жоғарғы қабат салынды, содан кейін ғимарат Cartrefi Cymru ("Уэльстің үйлері") кеңселері ретінде пайдаланылды, бұл қоғамда тұратын мүгедектерге көмектесетін қайырымдылық ұйымы. Бірнеше ауыстыру бөлшектерін жасауды қажет еткен Коуд тасты аркасын жөндеу 2007 жылы аяқталды. 2017 жылдың желтоқсанында Ffestiniog Travel шіркеуге көшіп келді. Методистер салған Пениел шапелі, елді мекенде салынған алғашқы ғимараттардың бірі болды, ол Уэльстің көптеген шапелдерінен ерекшеленді. Сырттан ол грек ғибадатханасына ұқсады, ал ішінде мінбар дәстүрлі ұзын қабырғаға қарағанда, соңғы қабырғада орналасқан. Методистер 1805 жылы бір үйде жексенбілік мектеп ашты, ал 1808 жылы Мадокс оларға жерді 99 жылға жалға берді, жалға ақысы шамалы болды. Ол екі жарым жылда – шіркеуден 18 ай бұрын – аяқталды, ал алғашқы қызметті Баладан келген Томас Чарльз басқарды. Мадокс пен оның отбасы сол жерде болғандықтан, ол қызметті ағылшын тілінде өткізді, және екеуі дос болып, Чарльз Мадокс тұратын Тан-ир-Алтқа жиі келіп тұрды. Үлкен дөңгелек терезесі бар алдыңғы қасбеті 1849 жылға дейін аяқталмады, ал жұмысты Мадокс агенті Джон Уильямс бақылады, ол Мадокс 1828 жылы қайтыс болғаннан кейін де қауымға қызмет етуді жалғастырды. Қауымның саны өскен сайын 1840 және 1880 жылдары галереялар салынды, ал 1908 және 1910 жылдары кең пластмассалық әрлеулер қосылды.

Madocks believed that "in education and religion all ought to have fair play", and this was reflected in the provision of a Gothic revival style church for the Anglicans and a classical chapel for the Methodists. but was also a reference to the parable of the Wise and the Foolish Builders in the Gospels of Matthew and Luke. The church was built on a rocky outcrop, which had once been an island in the estuary, and was one of the first churches to be built in Gothic revival style in Wales. The tower supported a spire, built in brick which was rendered with Parkers Roman Cement. It deceived the antiquarian Richard Fenton, who described it as yellow freestone in his book of travels published soon after 1813. The entrance to the churchyard is spanned by a decorative arch of Coade stone, a ceramic material manufactured in Lambeth, London, which is in Gothic horror style, with representations of boars, dragons, frogs, grimacing cherubs, owls, shrouded figures and squirrels, while the tops of the towers are surrounded by elephants' heads. Madocks wanted it to become a parish church, but it was only ever a chapel of ease, as Tremadog was part of the parish of Ynyscynhaearn. The population of the parish as a whole in 1841 was 1,888. Although he provided a churchyard, no burials took place, but it was one of the few buildings in the region where services were regularly conducted in the English language. The church was fitted with box pews, cast iron windows with coloured glass, and a blue ceiling with stars painted on it. There was a crypt, the precise location of which is unknown, in which Madocks hoped to be buried, but he died in Paris and was buried at Père Lachaise Cemetery. He is commemorated by a brass plaque, which also commemorates the wedding of Mary Madocks to Martin Williams there in 1811. John Williams, originally a gardener from Anglesey, who worked tirelessly to complete Madocks' plans when he was so often away, was buried in the vault when he died in 1850, as were his wife and their only son, W T Massey Williams. Music was supplied by a small barrel organ, but it was not adequate and was moved to Ynyscynhaearn, where it is still in the gallery. A replacement was bought from Bates of Ludgate Hill in 1857. In 1898, the chancel floor was raised, and the windows were replaced. A new roof was fitted in the 1950s, and the ceiling was removed, while the spire was repaired with cement in the 1970s. The building ceased to be used for worship in 1995 and was eventually bought by Cyfeillion Cadw Tremadog, a trust dedicated to the repair and refurbishment of the historic buildings of Tremadog, in 2005. The fabric was repaired, and modern facilities installed. An upper floor was fitted, and the building was subsequently used as offices by Cartrefi Cymru ("Homes of Wales"), a charity which assists disabled people living in the community. Repair of the coadestone arch, requiring the manufacture of several replacement parts, was completed in 2007. In December 2017, Ffestiniog Travel moved into the church. Peniel Chapel, which was built by the Methodists, and was one of the first buildings to be completed in the settlement, was quite unlike most Welsh chapels. On the outside, it looked like a Greek temple, while inside the pulpit was on the end wall rather than the more traditional long side wall. Methodists had begun a Sunday School in a house in 1805, and in 1808 Madocks gave them the land on a 99 year lease, subject to a peppercorn rent. It was completed in two and a half years — 18 months before the church — and the first service was led by Thomas Charles from Bala. Since Madocks and his family were there, he conducted the service in English, and the two men became friends, with Charles often visiting Tan yr Allt, where Madocks lived. The front facade, with a large circular window, was not completed until 1849, and the work was supervised by John Williams, Madocks' agent, who continued to serve the community long after Madocks' death in 1828. As the congregation grew, galleries were built in 1840 and 1880, and extensive plasterwork was added between 1908 and 1910.

Басқару

Портмадог Тремадог деп аталатын жеке сайлау округі бар. 2011 жылғы халық санауы бойынша Тремадог округінің жалпы халқы 1257 адамды құрады.

Өнеркәсіп

1800 жылдардың басында Оңтүстік Каролинаға және Американың басқа оңтүстік штаттарына, Вест-Индияға, Оңтүстік Америкаға және Ресейге киім-кешек жеткізіп тұрған дамыған жүн өндірісі болды, бірақ ол қолөнер өндірісі еді. Мадокстың алғашқы жобаларының бірі – жүнді өнеркәсіптік деңгейде өңдейтін зауыт салу болды. Уэльсте матаны толықтыруға су қуатын пайдаланатын бірнеше орын болғанмен, бұл жүнді иіру және жіпке тору үшін су қуатын қолданған алғашқы жүн зауыттарының бірі болды. Ғимарат оның Таныр Алт үйіне жақын салынды, себебі үйдің артындағы биік жер судың жеткілікті күшін қамтамасыз етті. Оның ерекшелігі – көлбеу шатыры және тақташа жабыны болды. Мадокс қабырғаларды сары, ал терезелерді қою жасыл түспен бояуды бұйырды. Жақын жерде астық және толықтыру диірмендері орналасқан. Суды кішкентай шатқалға бөгет салу арқылы Ллин Кум Бах көлі құрылып, су арналары арқылы диірмен мен зауытқа жеткізілді. Мадокс бастапқыда Фаншоу мырзаны зауытты басқаруға тағайындаса да, оның жұмысына риза болмады, сондықтан жобаны Мадокстың көмекшісі Джон Уильямс басқарды. Ғимарат 1810 жылы сатылымға қойылды, ал 1835 жылдан бастап былғары өңдеу орны ретінде пайдаланылды. Ол әлі де тұр, бірақ уақытша шатыры бар.

Үйлер

Тремадогтың көптеген үйлері ұқсас жоспармен салынған және сол дәуірдегі қалалық үйлер сияқты тікелей алаңға қараған. Олардың ортасында есік орналасқан, екі жағында қонақ бөлме немесе дүкен болған, ал жоғарғы қабатта екі жатын бөлмесі бар еді. Мадокстың үйі – Тан-ир-Алт, ауыл орталығының солтүстік-шығысында орналасқан. Ол Уэльстегі ерекше тарихи маңызы бар саябақтар мен бақтардың Cadw/ICOMOS тізілімінде ІІ санатқа енген бақшалар мен кішкентай саябақта орналасқан. Батыс жағындағы Верн сарайы да ІІ* санаттағы ескерткіш және ІІ санаттағы бақшаға ие, ол 19 ғасырдың соңында Томас Моусонмен жобаланған.

Білім

"Ysgol y Gorlan" бастауыш мектебі Тремадогтағы жалғыз мектеп. Бұл мемлекеттік мектеп 3-11 жас аралығындағы 120 оқушыға арналған. Көптеген түлектер Портмадогтағы ең жақын орта мектепке, "Ysgol Eifionydd" мектебіне барады.

Құбыр

Мадокс Гласлин өзеніне дренаждық арнаны кеңейтіп, шамамен 1815 жылы ашылған канал жасады. Бұл канал 35 жыл бойы жергілікті кеннен мыс кенін тасымалдау үшін қолданылды, содан кейін оның орнына трамвай желісі салынды.

Туризм

Тремадог – туристердің көбейіп бара жатқан танымал мекені. Аймақтың ұзақ, тыныш жолдары мотоциклшілерді қызықтырады, сонымен қатар Тремадогта сапалы тау шағаға көтерілуге арналған "қақпақ" (басқасы таудың тұрақсыздығынан жабылды) бар, ол Ұлыбританияның түкпір-түкпірінен альпинистерді тартады. Шағаларға қол жеткізу мәселелері туды, жергілікті шаруалар мен Табиғатты қорғау кеңесі альпинизмге кедергі келтіруге тырысты, бірақ Крейг Булч и Моч деген бөлігі 1979 жылдан бері Британдық Альпинизм Кеңесіне тиесілі. 2007-2010 жылдар аралығында жағдай нашарлағандықтан, жыл сайын шағаларды тазалау іс-шаралары өткізілді, ал Орман шаруашылығы комиссиясымен келіссөздер нәтижесінде 2009 жылы бұршақ ағаштары алынып тасталды. 2012 жылдың сәуірінде тағы бір іс-шара ұйымдастырылды, бірақ 2012 жылдың мамырында тауға көтерілу кезінде үлкен тас блоктары құлап, бір альпинист жарақат алды. Тремадог елдегі ең танымал шіркеулердің бірімен де мақтанады. Пениел кальвинист-методист шіркеуі 1810 жылы салынды, содан кейін құрылыс жұмыстарынан кейін кеңейтілді, оның ерекше көзге түсетін және есімде қалатын бағаналары 1849 жылы аяқталды, ал ғибадатхананың фасады Лондонның Ковент-Гардендегі Сент-Пол шіркеуі үлгісінде салынған. Бұл ғимараттың дизайны Уэльстегі басқа шіркеулердің салынуына әсер етті, бірақ 2015 жылы азайып бара жатқан жұртшылығы оны ашық ұстай алмағандықтан жабылуға мәжбүр болды. Қаржы қолдауы болған жағдайда, оны қайта жаңғырту жоспарлануда. Бұл шағалардың төменгі жағында альпинистерге база ретінде қызмет ететін кафе, кемпинг және жатақхана орналасқан.