Кіріспе

Поренут (Porenutius, Poremicius) – функциялары белгісіз құдай, ол туралы ақпарат тек екі деректе кездеседі: Gesta Danorum және Knýtlinga сагасы. Осы құдай туралы тарихи мәліметтердің жалғыз дерегі – оның басында төрт жүзі және кеудесінде бесінші жүзі бар мүсіннің сипаттамасы. Ол оң қолымен жағын, ал сол қолымен маңдайынан ұстап тұрған.

Түсіндірме

Латыншаланған Поренуций теонимін түсіндірудің екі негізгі жолы бар. Бір оқылымда бұл есім "Порениц" деп аталады. Бұл жағдайда бұл құдайдың аты сөзбе-сөз "Перунның ұлы" дегенді білдіреді және келесідей пайда болған болар еді: Протославян *Perunъ "дауыл құдайы" → Ежелгі поляб *P'orěn (лекхиттік апофониямен e → 'o) → *P'orěnitjь. Протославяндық *itjь жұрнағы аталық функция атқарады, яғни осы жұрнақпен толықтырылған есім немесе тегі оның әке есімінен пайда болғанын білдіреді (мыс. Svarog → Svarozhits), ал ескі поляб тілінде ол *ūt, *yt, *ic ретінде жалғасады, бұл латын тілінде, мүмкін, utius, ucius деп жазылған. Бірінші бөлік кейде оның түпнұсқасында, протославян тілінде, pora сөзін (*pora) "итеру, қадау", "күш, күш салу, толық күш", "күш салу, ауыр жұмыс" деген мағынада байланыстырады. Орта ғасырлар тарихының поляк профессоры Яцек Банаскевичтің айтуынша, Шаренцаның үш құдайы "кездейсоқ" құдайлар тобы емес, қоғамның өмір сүруіне маңызды салаларды қамқорлайтын құдайлар тобы. Ол Ругиевитті соғыс пен қоғамды қолдаған бас құдай деп санайды, ал Поревит пен Поренут – басты құдайды өзінің әмбебап сипаттамаларымен толықтыратын құдайлық егіздер. Банаскевич құдайлық егіздердің ортақ ерекшелігі – есімнің бірінші немесе екінші бөлігінің қайталануы екенін атап өтті; оның айтуынша, Поревит пен Поренут бірінші бөлігін (пора) бөліседі. Ол сондай-ақ егіздердің жиі қарама-қайшы белгілері бар екенін атап көрсетеді; Поревит есімі "күш Иесі, бәрін жеңе алатын Иесі" (жұрнақ vit "иеміз, билеуші, қожайын") деп түсінілуі керек "жағымды" егіз болып саналады, ал Поренут "жағымсыз" егіз болып саналады және оның есімін "Қосымша қолдауға мұқтаж Иесі" деп аударады, жұрнақты nud деп оқиды және оны ескі поляк nuda және неміс Nut сөздерімен байланыстырады, олардың мағынасы "мұқтаждық, міндеттеме". Банаскевич сонымен қатар олардың екеуінің де бес беті бар екеніне назар аударған, екеуі Ругиевитке қарағанда аз, Поренуттың басында төрт бет бар, ал бесіншісін ол қолдарымен кеудесіне ұстайды, бұл оның айтуынша, оның кейіпкерінің маңыздылығы Поревитке қарағанда төмендеуі мүмкін. Сонымен қатар, оң қол бесінші бетті, сол қол маңдайды қолдайды. Анджей Шиевский де Поревит пен Поренут сөздерінің бірінші бөлігін пора сөзімен біріктіруді қолдайды.