Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1631 жылы Отыз жылдық соғыс кезінде қасиетті Рим империясының қаласы қиратылды. 1631 жылғы қоршау.
1631 destruction of the Holy Roman Empire city during the Thirty Years' War
the siege of 1631
Магдебургтің тонау оқиғасы, сондай-ақ Магдебургтің тойы (Magdeburger Hochzeit) немесе Магдебургтің құрбандыққа баруы (Magdeburgs Opfergang) деп те аталады. Бұл 1631 жылғы 20 мамырда император армиясы мен Католик лигасының күштерінің Магдебург протестант қаласын қиратуы, нәтижесінде шамамен 20 000 адам, оның ішінде қорғаушылар мен бейбіт тұрғындар қаза тапты. Бұл оқиға Отыз жылдық соғыстың ең қорқынышты қырғыны саналады. 1630 жылы 25 000-нан астам халқы бар Магдебург, Германияның ірі қалаларының бірі болды және 18 ғасырдың соңына дейін маңыздылығын толыққанды қалпына келтіре алмады.
The sack of Magdeburg, also called Magdeburg's Wedding (Magdeburger Hochzeit) or Magdeburg's Sacrifice (Magdeburgs Opfergang), was the destruction of the Protestant city of Magdeburg on 20 May 1631 by the Imperial Army and the forces of the Catholic League, resulting in the deaths of around 20,000, including both defenders and non combatants. The event is considered the worst massacre of the Thirty Years' War. Magdeburg, then one of the largest cities in Germany, having well over 25,000 inhabitants in 1630, did not recover its importance until well into the 18th century.
Магдебург архиепископлығы
Магдебург архиепископтығы 968 жылы діни княздық ретінде құрылды. Саяси жағынан, Эрцштиф, архиепископтық және капитулдың жерлері 1180 жылы ханшайым-архиепископтық ретінде императордың тікелей билігіне бағынды. Бұл Магдебург архиепискобы қала мен оның төңірегіндегі жерлерді барлық дүниелік және рухани мәселелерде толық билегенін білдірді.
The archbishopric of Magdeburg was established as an ecclesiastical principality in 968. In political respect the Erzstift, the archiepiscopal and capitular temporalities, had gained imperial immediacy as prince archbishopric in 1180. This meant that the archbishop of Magdeburg ruled the town and the lands around it in all matters, worldly and spiritual.
Протестанттық реформация
Магдебург тұрғындары 1524 жылы протестант дініне көшті және 1531 жылы католик императоры Карл V-тің діни саясатына қарсы Шмалькальдия лигасына қосылды. 1546/47 жылғы Шмалькальдия соғысы кезінде Төменгі Саксония қаласы протестант ғалымдарына пана болды, осының нәтижесінде қалаға атақ берілді, бірақ сонымен қатар 1562 жылға дейін жалғасқан императорлық тыйым салынды. Тұрғындар император Карлдың Аугсбург келісімін мойындаудан бас тартты және 1550/51 жылдары Саксонияның курфюрсті Морис басқарған императорлық әскерлермен қоршауға алынды.
The citizens of Magdeburg had turned Protestant in 1524 and joined the Schmalkaldic League against the religious policies of the Catholic emperor Charles V in 1531. During the Schmalkaldic War of 1546/47, the Lower Saxon city became a refuge for Protestant scholars, which earned it the epithet , but also an Imperial ban that lasted until 1562. The citizens refused to acknowledge Emperor Charles's Augsburg Interim and were besieged by Imperial troops under Maurice, Elector of Saxony in 1550/51.
Протестанттық архиепископтар мен әкімшілер
Рим-католик архиепископиясы 1557 жылдан бастап іс жүзінде жойылды, осы жылы папаның бекіткен соңғы ханшайым архиепископы, лютеран Зигмунд Бранденбург кәмелетке толып, таққа отырды. 1598 жылы архиепископ сайланған Бранденбургтың ашық лютеран дініндегі Вильгельмі императорлық билік тарапынан мойындалмады. Шамамен 1600 жылдан бастап ол өзін Магдебург әкімшісі деп атады, сондай-ақ католик шіркеуінің заңды меншігінде болған князьдықтарды басқаруға тағайындалған басқа протестанттық неміс саяхатшылары да осылай атады.
The Roman Catholic archdiocese had de facto turned void since 1557, when the last papally confirmed prince archbishop, the Lutheran Sigismund of Brandenburg, came of age and ascended to the see. Openly Lutheran Christian William of Brandenburg, elected to be archbishop in 1598, was denied recognition by the imperial authorities. Since about 1600, he styled himself Administrator of Magdeburg, as did other Protestant German notables assigned to govern principalities that were de jure property of the Catholic church.
Дания патшасымен одақ
Отыз жылдық соғыс кезінде әкім Кристиан Вильгельм Даниямен одақ құрды. 1629 жылы ол Швеция патшасы Густав Адольфтың сарайына қашып кетті.
During the Thirty Years' War, Administrator Christian William entered into an alliance with Denmark. In 1629, he fled to the court of King Gustavus Adolphus of Sweden.
Қайтару туралы жарлық
1629 жылдың наурыз айында император Фердинанд II Қайтару жарлығын қабылдады. Бұл жарлық 1555 жылғы Аугсбург бейбіт шартының шарттарын қалпына келтіруге, содан бері "заңды" католик дінінен және басқарудан бас тартып кеткен шіркеулік жерлерге қатысты бағытталған. Бремен және Магдебург – қайтаруға тиіс аумақтардың ең ірі мысалдары еді.
In March 1629, Emperor Ferdinand II passed the Edict of Restitution. It was specifically aimed at restoring the situation of the 1555 Peace of Augsburg in ecclesiastical territories that had since strayed from "legal" Catholic faith and rule. Bremen and Magdeburg were the biggest examples of territories to be restituted.
Швед патшасымен одақ
Қала кеңесшілері патша Густав Адольфтың 1630 жылғы 6 шілдеде Померанияға түсуінен күш алды. Швед патшасы лютеран дінін ұстанған христиан еді, және Магдебург тұрғындарының көптегені оның Рим-католиктік Габсбург императоры Фердинанд II-ге қарсы күресте оларға көмектесетініне нық сенді. Дегенмен, Киелі Рим империясының барлық протестант князьдары Адольфты бірден қолдамады; кейбіреулері оның соғысқа кіруінің басты себебі солтүстік неміс порттарын басып алу екеніне сенді, бұл оған Балтық теңізіндегі сауданы бақылауға мүмкіндік берер еді. 1630 жылғы қарашада король Густав бұрынғы әкімші Кристиан Вильгельмді және Дитрих фон Фалькенбергті Магдебургке қаланың әскери істерін басқару үшін жіберді. Лютеран дін қызметкерлерінің қолдауымен Фалькенберг қала шетін бекіттіріп, қосымша әскер жинады.
The city's councillors had been emboldened by King Gustavus Adolphus's landing in Pomerania on 6 July 1630. The Swedish king was a Lutheran Christian, and many of Magdeburg's residents were convinced that he would aid them in their struggle against the Roman Catholic Habsburg emperor, Ferdinand II. However, not all Protestant princes of the Holy Roman Empire had immediately embraced Adolphus; some believed his chief motive for entering the war was to take northern German ports, which would allow him to control commerce in the Baltic Sea. In November 1630, King Gustavus sent ex Administrator Christian William back to Magdeburg, along with Dietrich von Falkenberg to direct the city's military affairs. Backed by the Lutheran clergy, Falkenberg had the suburbs fortified and additional troops recruited.
Шабуыл және тонау
Екі айлық қоршаудан кейін және 1631 жылдың 13 сәуірінде Франкфурт-на-Одер шайқасында шведтердің жеңісіне қарамастан, Паппенхайм ақыры Тиллині, Паппенхаймның жеке басқаруымен 40 000 сарбазбен 20 мамырда қаланы шабуылдауға көндірді. Магдебург тұрғындары шведтерден көмек күткен, бірақ үміттері ақталу жолына түспеді. Қоршаудың соңғы күні кеңесшілер бейбітшілік туралы келісім сұрауға уақыт келді деп шешті, алайда олардың шешімі Тиллиге дер кезінде жетпеді. 20 мамыр күні таңертең шабуыл ауыр артиллериялық оқпен басталды. Содан кейін Паппенхайм мен Тилли жаяу әскерді шабуылға жіберді. Қоршау қабырғалары бұзылып, императорлық әскерлер қорғаушыларды жеңіп, Кроккен қақпасын ашты, соның арқасында бүкіл әскер қалаға кіріп, тонауға мүмкіндік алды. Қаланың қорғанысы одан әрі әлсіреп, Дитрих фон Фалькенбергті католик императорлық әскерлерінің атып өлтіруінен моральдық жағдайы нашарлады.
After two months of siege and despite the Swedish victory in the Battle of Frankfurt an der Oder on 13 April 1631, Pappenheim finally persuaded Tilly, who had brought reinforcements, to storm the city on 20 May with 40,000 men under the personal command of Pappenheim. The Magdeburg citizens had hoped in vain for a Swedish relief attack. On the last day of the siege, the councillors decided it was time to sue for peace, but word of their decision did not reach Tilly in time. In the early morning of 20 May, the attack began with heavy artillery fire. Soon afterward, Pappenheim and Tilly launched infantry attacks. The fortifications were breached and Imperial forces were able to overpower the defenders to open the Kröcken Gate, which allowed the entire army to enter the city to plunder it. The defence of the city was further weakened and demoralised when commander Dietrich von Falkenberg was shot dead by Catholic Imperial troops.
Тонау және өрт сөндіру
Жазбаша мәліметтерде шабуылшылардың жеке үйлерді өртеп, табанды қорғаушыларды ығыстырғаны айтылады. Алайда, өрттің кейіннен қаланың бәріне тарауының қасақана болғаны көрінбейді. Сағат онға дейін қаланың көп бөлігі өртеніп кеткен еді. Генерал Тилли соборды сақтау үшін бір топ әскер жіберді, онда 1000 адам паналаған. Талан-таражға шығарылған қаладағы құрбандардың көпшілігі тұншығып немесе өрттен көз жұмды. Жел отты қоздырып, өртті одан әрі таратып, соңында қаланың 1900 ғимаратының 1700-ін жойды.
There are written reports of the attackers setting fire to single houses to dislodge persistent defenders. That the fire then spread all over the city appears to have been unintended. By ten o'clock most of the city was on fire. General Tilly sent some soldiers to save the cathedral, where 1,000 survivors had fled. Most of the victims in the sack suffocated or burned to death. The wind fanned the flames, further spreading the fire, in the end destroying 1,700 of the city's 1,900 buildings.
Басқарудан тыс
Магдебург өрттен толық қирағанда, көптеген императорлық сарбаздар бақылаудан шығып кеткені айтылады. Басқыншы әскерлерге қызметтері үшін жалақы төленбегендіктен, кездесетін әр үйден бағалы заттарды талап етті. Зорлау және азаптау оқиғалары туралы хабарлар тарады. 25 000 тұрғынның ішінде бар болғаны 5 000 адам ғана аман қалды, олардың кем дегенде 1 000-ы Магдебург соборына, ал 600-ы Премонтратенттер монастыріна қашып үлкерді. Тилли 24 мамырда тонауды тоқтатуға бұйрық берді, ал ертесі күні соборда католиктік мисса өтті. Тағы да 14 күн бойы, аурудың таралуын болдырмау үшін күйген денелер Эльба өзеніне тасталды.
Whilst Magdeburg was razed by the fire, many Imperial soldiers supposedly went out of control. The invading soldiers had not received payment for their service and demanded valuables from every household they encountered. There were reports of rapes and torture. Of the 25,000 inhabitants, only 5,000 survived, at least 1,000 of these having fled into Magdeburg Cathedral and 600 into the Premonstratensian monastery. Tilly finally ordered an end to the looting on 24 May, and a Catholic mass was celebrated at the cathedral on the next day. For another fourteen days, charred bodies were dumped in the Elbe River to prevent disease.
Салдары
1632 жылы өткізілген халық санауында бар болғаны 449 тұрғын тіркелді. Қаланың көп бөлігі кем дегенде 1720 жылға дейін қиратылып, уран-баран болды.
A census conducted in 1632 listed only 449 inhabitants. Much of the city remained rubble until at least 1720.
Реакциялар
Магдебургтің император әскерлеріне тәуелділікке түсуінен кейін, императорға қарсылық көрсетуді жақтаған тұрғындар мен оған қарсы болғандар арасында пікір таластар туды. Патша Густав Адольф та тартысқа араласып, Магдебург азаматтары өз қорғанысы үшін қажетті қаржыны төлеуге ниет білдірмегенін айтты. Католиктер лигасының президенті Бавария герцогы Максимилиан 1 маусымда Тиллиге жолдаған құттықтау хатын "католицизмге, құтқарылудың жалғыз жолына қарсы тұратын жаулар, күштер мен әскерлер толығымен жойылсын" деген тілекпен аяқтады. Рим папасы VIII Урбан 18 маусымда Тиллиге құттықтау хатында: "Сіз жеңісқолыңызды күнәкарлардың қанымен шайып тазардыңыз" деді. Императордың жеңілген Магдебургке жасаған қатысы, Киелі Рим империясындағы көптеген протестант билеушілерін Рим-католик императорына қарсы тұруға ықпалдады.
After Magdeburg's capitulation to the Imperial forces, there were disputes between residents who had favoured resistance to the emperor and those who had opposed it. King Gustavus Adolphus joined the argument, claiming the citizens of Magdeburg had not been willing to pay the necessary funds for their defence. Duke Maximilian of Bavaria, president of the Catholic League, concluded a congratulatory letter to Tilly on 1 June with the wish that "the enemies, powers and forces opposing Catholicism, the only religion offering salvation, would finally be ruined". Pope Urban VIII wrote a congratulatory letter to Tilly on 18 June, saying: "You have washed your victorious hands in the blood of sinners." The Imperial treatment of defeated Magdeburg helped persuade many Protestant rulers in the Holy Roman Empire to stand against the Roman Catholic emperor.
Жақсы танымал
Жағдайдың ауырлығы соншалық болды, Магдебургтеу (немесе "магдебургизация") ондаған жылдар бойы толық құрып жойылу, зорлау және тонауды білдіретін кең таралған терминге айналды. "Магдебургтік әділдік", "Магдебургтік мейірім" және "Магдебургтік квартал" сияқты атаулар да осы оқиғаның нәтижесінде пайда болды. Бұл қырғынды Фридрих Шиллер 1792 жылы жарық көрген "Отыз жылдық соғыс тарихы" еңбегінде зор күшпен суреттеді, ал Гёте өлеңінде осы тақырыпты жалғастырды. 1939 жылы жазылған Брехттің "Ең батыл анасы және балалары" пьесасының бір көрінісі де осы оқиғаға сілтеме жасайды.
The devastations were so great that Magdeburgisieren (or "magdeburgization") became a common term signifying total destruction, rape and pillaging for decades. The terms "Magdeburg justice", "Magdeburg mercy" and "Magdeburg quarter" also arose as a result of the sack, used originally by Protestants when executing Roman Catholics who begged for quarter. The massacre was forcefully described by Friedrich Schiller in his 1792 work History of the Thirty Years' War and perpetuated in a poem by Goethe. A scene of Brecht's play Mother Courage and Her Children, written in 1939, also refers to the event.
Саяси салдарлар
Бранденбург әкімшісі Кристиан Вильгельм ауыр жарақат алып, тұтқынға алынды. Кейіннен ол католицизмге көшіп, босатылды. Прага бейбіт шарты бойынша Магдебург архиепископтығының кірісінен жыл сайын 12 000 талер алды. Содан кейін Магдебург архиепископтығы император Фердинанд II-нің кіші ұлы, Австрия архигерцогы Леопольд Вильгельмге жаңа католик әкімшісі ретінде берілді. Прага бейбіт шарты (1635) оның қаладағы билігін растады, бірақ үш жылдан кейін швед әскері Габсбург әскерін ығыстырып, 1638 жылдың қазан айынан бастап Август Веттин (алғаш рет 1628 жылы сайланған) әкімші қызметіне қайта орналастырды. Август 1642 жылдың желтоқсан айында швед генералы Леннарт Торстенсонмен бейтараптық туралы келісімге келгеннен кейін Магдебургті толық бақылауға алды. Осыдан кейін ол қаланы қайта жаратуға кірісе алды. Магдебург архиепископтығы діни биліктен шығарылып, 1680 жылы Август қайтыс болғаннан кейін Бранденбург-Пруссияға қарады.
Administrator Christian William of Brandenburg was badly injured and taken prisoner. He later converted to Catholicism and was released. He received an annual sum of 12,000 thaler from the revenues of the Archbishopric of Magdeburg under the Peace of Prague. After the sack, the Archbishopric of Magdeburg went to Archduke Leopold Wilhelm of Austria, youngest son of Emperor Ferdinand II, as the new Catholic administrator. The Peace of Prague (1635) confirmed his rule over the city, but three years later, Swedish troops expelled the Habsburg army and restored Augustus of Wettin (first elected in 1628) as Administrator as of October 1638. Augustus finally took full control of Magdeburg in December 1642 after a neutrality treaty was concluded with the Swedish general Lennart Torstenson. He was then able to begin the reconstruction of the city. The Archbishopric of Magdeburg was secularized and ultimately fell to Brandenburg Prussia upon Augustus' death in 1680.