Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Босния және Герцеговинадағы исламның рөліне шолу
Overview of the role of the Islam in Bosnia and Herzegovina
Ислам – Босния және Герцеговинадағы ең көп таралған дін. Ол 15-16 ғасырларда Осман империясының Босния және Герцеговинаны жаулап алуы нәтижесінде жергілікті халыққа таныстырылды. Босния және Герцеговинадағы ең ірі діни қауым мұсылмандар (50%) (тағы екі ірі топ – Шығыс православиелік христиандар (31%), олардың көп бөлігі сербтер және Рим католиктері (16%), олардың көп бөлігі хорваттар болып табылады). PEW Research институтының басқа бір есебінде халықтың 50% мұсылман, 35% православиелік және тек 9% католик екені айтылады. Босния мұсылмандарының көп бөлігі босниялықтар деп санайды; 1993 жылға дейін мұсылман мәдениеті немесе тегі бар босниялықтар (діни тәжірибесіне қарамастан) Югославия билігімен этникалық-ұлттық мағынада (сондықтан үлкен әріппен «М») мұсылман деп белгіленді, бірақ 1990 жылдардың басына дейін босниялық немесе мұсылмандық ортадан шыққан кейбір адамдар өздерінің ұлтын (азаматтық емес, этникалық мағынада) «Югославиялық» деп атады. Босния және Герцеговинада босниялық емес мұсылмандардың азғын тобына албандар, ромдар және түріктер кіреді. 2012 жылы жүргізілген сауалнамаға сәйкес, Босния және Герцеговина мұсылмандарының 54% өздерін жай ғана мұсылман деп санайды, ал 38% сүннит мұсылмандар екенін айтты. Сонымен қатар, негізінен Орталық Боснияда орналасқан шағын суфи қауымы бар. Боснияда шиит мұсылмандарының да шағын қауымы бар. Босния және Герцеговинадағы мұсылман қауымдарының көп бөлігі Босния және Герцеговинаның Ислам қауымын өздерінің діни ұйымы деп есептейді. Босния және Герцеговина Конституциясы дін бостандығын кепілдейді, және бұл принцип елде жалпы сақталады.
Islam is the most widespread religion in Bosnia and Herzegovina. It was introduced to the local population in the 15th and 16th centuries as a result of the Ottoman conquest of Bosnia and Herzegovina. Muslims make the largest religious community in Bosnia and Herzegovina (50%) (the other two large groups being Eastern Orthodox Christians (31%), almost all of whom identify as Serbs, and Roman Catholics (16%), almost all of whom identify as Croats). Another estimate done by PEW Research states that 50% of the population is Muslim, 35% Orthodox and only 9% Catholic. Almost all of Bosnian Muslims identify as Bosniaks; until 1993, Bosnians of Muslim culture or origin (regardless of religious practice) were defined by Yugoslav authorities as Muslimani (Muslims) in an ethno national sense (hence the capital M), though some people of Bosniak or Muslim backgrounds identified their nationality (in an ethnic sense rather than strictly in terms of citizenship) as "Yugoslav" prior to the early 1990s. A small minority of non Bosniak Muslims in Bosnia and Herzegovina include Albanians, Roma and Turks. Albeit traditionally adherent to Sunni Islam of the Hanafi school of jurisprudence, a 2012 survey found 54% of Bosnia and Herzegovina's Muslims to consider themselves just Muslims, while 38% told that they are Sunni Muslims. There is also a small Sufi community, located primarily in Central Bosnia. A small Shia Muslim community is also present in Bosnia. Almost all Muslim congregations in Bosnia and Herzegovina refer to the Islamic Community of Bosnia and Herzegovina as their religious organisation. The Constitution of Bosnia and Herzegovina guarantees freedom of religion, which is generally upheld throughout the country.
Осман дәуірі
Ислам Балқанға алғаш рет 15 ғасырдың ортасы мен соңында Осман империясы арқылы кеңінен таралды, олар 1463 жылы Боснияның көп бөлігін басып алды, ал 1480 жылдары Герцеговинаны жаулады. Келесі ғасырда Босниялықтар – Босния патшалығында «Бошняни» деп аталған жергілікті христиандар мен славян тайпаларынан құралған – Осман үкімдігі кезінде Боснияны исламдану процесінде көптеп ислам дініне көшті. Осман дәуірінде «Бошнянин» атауы қазіргі «Бошняк» («босниялық») атауына ауысты, дәстүрлі «анин» жұрнағының орнына «ак» жұрнағы қойылды. 1600 жылдардың басына қарай Босния халқының шамамен үштен екісі мұсылман болды. Босния мен Герцеговина Осман империясының құрамындағы провинция болып қала берді және 1831 жылғы Босниялық көтерілістен кейін автономияға қол жеткізді. Провинцияның барлық аймағында көптеген мешіттер салынды. Осман дәуірінде салынған мешіттердің көпшілігі салыстырмалы түрде қарапайым болды, көбінесе бір минареті және орталық намаз залы бар, ал оған жақын орналасқан аз ғана вестибюльдер болды.
Islam was first introduced to the Balkans on a large scale by the Ottomans in the mid to late 15th century who gained control of most of Bosnia in 1463, and seized Herzegovina in the 1480s. Over the next century, the Bosnians – composed of native Christians and Slavic tribes living in the Bosnian kingdom under the name of Bošnjani – were converted to Islam in great numbers during the Islamization of Bosnia under Ottoman rule. During the Ottoman era the name Bošnjanin was definitely transformed into the current Bošnjak ('Bosniak'), with the suffix ak replacing the traditional anin. By the early 1600s, approximately two thirds of the population of Bosnia were Muslim. Bosnia and Herzegovina remained a province in the Ottoman Empire and gained autonomy after the Bosnian uprising in 1831. Large numbers of mosques were built all over the province. Most mosques erected during the Ottoman era were of relatively modest construction, often with a single minaret and central prayer hall with few adjoining foyers.
Австрия-Венгрия дәуірі
1878 жылғы Берлин конгресінен кейін Босния мен Герцеговина Австрия-Мажарстанның бақылауына өтті. 1908 жылы Австрия-Мажарстан бұл аймақты ресми түрде аннексиялады. Реконкистадан кейінгі Испаниядан өзгеше, австро-венгерлік билік жаңадан иеленген осы аумақтың тұрғындарын дінге көшіруге тырыспады, себебі желтоқсан Конституциясы дін бостандығын кепілдеді, сондықтан Босния мен Герцеговина мұсылман қалды. Босния, Албания және Косово Осман империясының Балқандағы тұрғындарының көп саны ислам дініне өткен және тәуелсіздік алғаннан кейін де сол дінде қалған жалғыз аймақтары болды. Осман империясының бұрынғы аймақтарында, мұсылмандар көпшілікті құраған немесе көпшілікті құрай бастаған жерлерде, олар қуылды, ассимиляцияланды/христиандастырылды, жаппай қырғынға ұшырады немесе басқа жерлерге қашты (мухаджирлер).
After the 1878 Congress of Berlin, Bosnia and Herzegovina came under the control of Austria Hungary. In 1908, Austria Hungary formally annexed the region. Unlike post Reconquista Spain, the Austro Hungarian authorities made no attempt to convert the citizens of this newly acquired territory as the December Constitution guaranteed freedom of religion, and so Bosnia and Herzegovina remained Muslim. Bosnia, along with Albania and Kosovo were the only parts of the Ottoman Empire in the Balkans where large numbers of people were converted to Islam, and remained there after independence. In other areas of the former Ottoman Empire where Muslims formed the majority or started to form the majority, those Muslims were either expelled, assimilated/Christianized, massacred, or fled elsewhere (Muhajirs).
Соғыстан кейінгі кезең
90-шы жылдардағы Босния соғысында көптеген ислам діни ғимараттары зақымдалды немесе қиратылды, 4000-нан астам ғимараттың 80%-ға дейін. Ал бірнеше мешіт Сауд Арабиясы және Таяу және Алыс Шығыс елдерінен түскен қаржы көмегімен қайта жаңартылды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Босния мұсылмандары әрдайым суфизмнің күшті ықпалында болған ислам дінін ұстанған. Алайда, Босния соғысынан кейін Босния армиясының жағында соғысқан Таяу Шығыстан келген шетелдік жауынгерлердің қалдықтары біраз уақытқа қалды және жергілікті халық арасында уахабизмді таратуға тырысты. Бұл шетелдіктердің әрекеттері шектеулі табысқа жетті, бірақ дәстүрлі исламды ұстанатын және бұл бағытпен бұрын таныс болмаған жергілікті мұсылман халқымен арада шиеленіс тудырды. Бұл қауымдастықтар салыстырмалы түрде шағын және бейбіт болғанмен, олар Орталық және Солтүстік Босниядағы бірнеше ауылға ғана шектелді. Алайда, бұл мәселе жергілікті ұлтшылдар мен шенеуніктер, сондай-ақ Хорватия, Чехия және Сербия сияқты елдердің шенеуніктері мен дипломаттары тарапынан тікелей өтірікке дейін саясиландырылды. Сол кездегі Босния және Герцеговинаның Қауіпсіздік министрі Драган Мектич мұндай жалғандыққа қатысты қатты сынға алып, мұндай құпия мәлімдемелердің қауіптілігіне назар салды және босниялық мұсылмандарды радикалдар деп тағайындау мақсатындағы қауіпті саясаттастыру мен тіпті зорлық-зомбылық әрекеттерінің болу мүмкіндігін ескертті.
Many Islamic religious buildings were damaged or destroyed in the Bosnian War during the 90s, with up to 80% of well over 4000 different buildings, and several mosques were rebuilt with the aid of funds from Saudi Arabia and other countries from the Middle and far East. Historically, Bosnian Muslims had always practiced a form of Islam that is strongly influenced by Sufism. Since the Bosnian War, however, some remnants of groups of foreign fighters from the Middle East fighting on the side of Bosnian Army, remained for some time and attempted to spread Wahhabism among locals. With very limited success these foreigners only created friction between local Muslim population, steeped in their own traditional practice of the faith, and without any previous contact with this strain in Islam, and themselves. Although these communities were relatively small and peaceful, restricted to a certain number of villages around central and northern Bosnia, the issue was highly politicized by local nationalists and officials, as well as officials and diplomats from countries like Croatia, Czech Republic and Serbia, to the point of outright fiction. Security Minister of Bosnia and Herzegovina at the time, Dragan Mektić of SDS, reacted strongly on such falsehoods by pointing on seriousness of such conspiratorial claims, and warned on possibility of further dangerous politicization and even acts of violence with an aim of labeling Bosnian Muslims as radicals.
Қазіргі заманғы қатынастар
Өздерін мұсылман деп таныстыратын босниялықтардың көпшілігі үшін дін көбінесе қоғамдық байланыс құралы болып табылады, ал діни амалдар мешітке сирек баратындықпен (әсіресе Рамазан айында және екі айтта) және ақиқа, неке және қайтыс болғандармен байланысты маңызды рәсімдермен шектеледі. Әйелдердің бас киімі немесе хиджабты босниялық әйелдердің аз бөлігі ғана киеді, ал қалғандары көбінесе діни мақсаттар үшін киеді (мысалы, намаз оқығанда және мешітке бара жатқанда шаршаф киеді). Үш негізгі діннің рухани лидерлері жастардың арасында діни салт-дәстүрлерді сақтау артып келе жатыр дейді, бұл олардың этникалық тегімен байланысын күшейтудің көрінісі болып табылады, және бұл Босния соғысынан кейін болған ұлттық діни жаңарудың нәтижесінде туындады. Босния соғысы аяқталғаннан кейін үш негізгі діни қауымның лидерлері өздерінің жамағаттарынан күшті қолдауға ие болғанын байқады. 1998 жылғы қоғамдық пікір сауалында Босния және Герцеговина Федерациясындағы босниялықтардың 78,3% өзін діндар деп жариялады. Босния мен Герцеговинада елдің ірі муниципалитеттерінде орналасқан сегіз муфтият бар: Сараево, Бихач, Травник, Тузла, Горажде, Зеница, Мостар және Баня-Лука. Босния және Герцеговинаның Ислам қауымдастығының басшысы – Хусейн Кавазович.
For a majority of Bosniaks that identify themselves as Muslims, religion often serves as a community linkage, and religious practice is confined to occasional visits to the mosque (especially during Ramadan and the two Eids) and significant rites of passage such as aqiqah, marriage, and death. Headscarves for women, or the hijab, is worn only by a minority of Bosniak women, or otherwise mostly for religious purpose (such as the çarşaf for prayer and going to the mosque). Religious leaders from the three major faiths claim that observance is increasing among younger people as an expression of increased identification with their ethnic heritage, in large part due to the national religious revival that occurred as a result of the Bosnian war. Leaders from the three main religious communities observed that they enjoy greater support from their believers after the end of Bosnian war. In a 1998 public opinion poll, 78.3% of Bosniaks in the Federation of Bosnia and Herzegovina declared themselves to be religious. In Bosnia and Herzegovina, there are eight muftis located in major municipalities across the country: Sarajevo, Bihać, Travnik, Tuzla, Goražde, Zenica, Mostar, and Banja Luka. The head of the Islamic Community of Bosnia and Herzegovina is Husein Kavazović.