Кіріспе

Когнитивтік бұрмалау

Перспектива теориясында, псевдоанықтық әсері – көп сатылы шешім қабылдау кезінде адамдардың белгілі бір нәтижені нақты деп қабылдауға бейімділігі, ал шындығында ол белгісіз болады. Келесі сатыларда таңдау жасағанда, шешімнің бұрынғы кезеңіндегі нәтижеге қатысты сенімділікті бағалау ескерілмейді. Анықтылық әсері мен псевдоанықтылық әсерін шатастыруға болмайды. Псевдоанықтылық әсері, анықтылық әсерін шешім теориясы арқылы нормативтік тұрғыда қолдануға тырысу барысында, жою қағидасын жеңілдету арқылы анықталды.

Өмірбаян

Дэниел Канеман, шешiм қабылдау және шешiм теориясы саласындағы еңбегi үшiн экономика бойынша Нобель сыйлығын алған, осы псевдонегiлiк әсерiн Амос Тверскиймен бiрлесе көрсеттi. Олардың зерттеулерінде нақты және гипотетикалық ақшалай тәуекелдер пайдаланылды және олар жиi студенттiк аудиторияларда және зертханаларда қолданылды.

Маңыздылығы

Әр мәселеге әртүрлі респонденттер тобы жауап берді. 1-ші мәселеде адамдар 74% пайызбен A нұсқасын, 26% пайызбен B нұсқасына қарағанда артық көреді, тіпті B нұсқасының күтілетін кірісі жоғары болса да. 2-ші мәселеде адамдар 58% пайызбен D нұсқасын, 42% пайызбен C нұсқасына қарағанда артық көреді. (25% мүмкіндік x 100% = 25%) $30 ұтып алу мүмкіндігі. A және C нұсқаларында күтілетін 7,50 долларлық кіріс. (25% мүмкіндік x 80% = 20%) $45 ұтып алу мүмкіндігі. B және D нұсқаларында күтілетін 9,00 долларлық кіріс. Канеман мен Тверски осы құбылысты олар "нақтылық иллюзиясы" деп атағанның нәтижесі деп түсіндірді. Олар адамдар мәселенің кейінгі кезеңдерінде шешім қабылдағанда, алдыңғы кезеңдегі белгісіздіктің соңғы нәтижеге әсер ететінін көбінесе ескермейтініне тоқталып өтті. Бұл жоғарыда көрсетілген екі кезеңдік мәселеде анық байқалды, онда мәселе бірінші кезеңнің шарты орындалған жағдайда ғана екінші кезеңге көшті. Екінші мәселеде, бірінші кезеңде адамдардың таңдау мүмкіндігі болмағандықтан, олар ақша ұтудың жалпы мүмкіндігін бағалау кезінде бірінші нұсқаны елемейді және екінші кезеңдегі таңдау мүмкіндігі бар нұсқаларға назар аударады. Бұл "жою" деп те аталады, яғни, мүмкін болатын нұсқалардың барлығы бірдей нәтижеге әкеледі, сондықтан бұл кезеңде шешім қабылдау процесіне мән берілмейді.