Қой шаруашылығында жүру (crutching) – гигиена үшін қойдың құйрығы мен артқы аяқтарының арасынан жүн қырқу. Денсаулық сақтау, жүннің сапасын арттыру мақсатында жасалады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қой шаруашылығы тәжірибесі
Қой шаруашылығы
Sheep husbandry practice
sheep husbandry
Қойларды қырқу – гигиеналық мақсатта қойдың құйрығының және артқы аяқтары арасының жүнін алып тастау процесі. Бұл сондай-ақ қойдың басынан жұн алуды (көктеп немесе көз маңындағы жұнды алуды) да білдіреді. Бұл, даулы мулесинг процедурасына сілтеме жасамайды, ол қойдың ішкі жағындағы (жамбас) терісінен жұн жолақтарын алып тастауды қамтиды.
Crutching refers to the removal of wool from around the tail and between the rear legs of a sheep for hygiene purposes. It can also refer to removing wool from the heads of sheep (wigging or eye wooling). It does not refer to the process of mulesinga controversial procedure that involves removing of strips of wool bearing skin from around the breech (buttocks) of a sheep.
Мотивация
Ғасырлар бойы селекциялық өсіру арқылы, соңғы уақытта жасанды ұрықтандыру арқылы үй қойларының жүні жабайы ата-бабаларына қарағанда тығыз және ұзын болады, оны сақтау үшін адамның араласуы қажет болуы мүмкін. Жүні қатты қойлар көбінесе нәжістен артқы жақтарында дақтар немесе түйіншектер пайда етеді. Қойларда зәр де жүнді ағартуы мүмкін. Қойларды ыңғайсыздықтан сақтап, жүніне зиян келтірмеу үшін малшылар жүнді (және кез келген түйіншектерді) қойлардан алып тастайды. Көктемгі шөпті жеген кездегі несеп пен сулы нәжіс миазиске (жарық ұрығына) әкелуі мүмкін, ол жылым, ылғал жүнге шыбықтар жұмыртқа салғанда пайда болады және шыбық личинкалары өсіп, қойдың етін жейді. Бұл жағдайды алдын алудың тиімді тәсілі – жүнді қырқу. Кейбір аймақтарда шыбықтар көбею маусымының басында (жергілікті климаттық жағдайларға байланысты) жүнді қырқу жүргізіледі және шыбықтар көбею қаупі жоғары жағдайларда 6-8 апта сайын қайталау қажет болуы мүмкін. Егіздер мен қошқарлардың құрсақтарында (жыныс мүшелерінің маңында) шыбықтардың шабуылдауын болдырмау үшін де жүнді қырқылады. Басқа жағынан, қойдың "жүн соқыр" болуын болдырмау үшін жүнді (қойдың басын жүннен тазалау) жүргізіледі, онда жүн қойдың көзін жауып қоюы мүмкін. Сондай-ақ, бұл қой жайылып жүргенде басының маңындағы жүнге шөп тұқымдары мен қызылқұрттардың жиналуын да болдырмайды. Бұл екі проблема да, мысалы, мерино сияқты жүні көп өсетін тұқымдарда қаттырақ байқалады. Сонымен қатар, егер қойлар "жүні қырқылмаған" болмаса (жақында қырқылмаған), туғаннан кейін жаңа туған қозының тамақтануы үшін тазалау мақсатында қойлардың туу алдында да жүні қырқылады.
Through centuries of selective breeding, most recently through artificial insemination, domestic sheep have denser and longer wool than their wild forebears, which may require human intervention to maintain. Sheep with heavy fleeces of wool often develop stains or dags on their rear ends from faeces. In ewes, urine can also stain the wool. To avoid discomfort to the sheep and damage to the fleece, graziers remove the wool (and any dags) from the sheep. Urine and watery faeces from eating spring grass can also lead to myiasis (fly strike), which occurs when flies lay eggs in warm, damp wool and the fly larvae grow and eat into the sheep. Crutching is an effective way to help prevent this; in some areas, crutching is carried out at the start of the fly season (which depends on local climatic conditions) and may be needed at intervals of 6–8 weeks in high fly risk conditions. Rams and wethers may also be rung (crutched) on the belly around the pizzle (genitals) to prevent fly strike there. Wigging (removal of wool from the head of sheep) is carried out to prevent the sheep from becoming "wool blind", in which the wool covers the sheep's eyes. It also prevents accumulation of grass seeds and burrs in wool around the head as a sheep grazes. Both these problems are more severe in breeds with heavy wool growth such as Merinos. In addition, ewes are generally crutched prior to lambing if they are not "offshears" (recently shorn), in order to provide the newborn lamb with a cleaner suckling area.
Процедура
Бағанамен шашу әдетте шашу үйінде жүргізіледі, шашу машиналары мен толық жүнді шашуға қолданылатын құралдар пайдаланылады, себебі бағанамен шашу – малдың тек бір бөлігін шашу. Жеке қой өте кірлі немесе маса шаққан жағдайда, пышақ қайшылар қолданылуы мүмкін. Әдетте, барлық үйір бірдей өңделеді. Механикалық шашу машинасы қолданылады, малшы қойды аяқтары арасына отырғызып, қажетті бөлігін қырқып, қалған жүнінің өсуін жалғастырады. Оператордың физикалық күшін азайтатын бағанамен шашуға арналған түрлі тіреу құрылғылары да бар. Шағын үйірлер үшін малшы бұл жұмысты өздігінен атқара алады. Ірі үйірлер мен тұқымдық мал үшін малшылар шашушыларды жалдайды немесе кәсіби шашу бригадаларын ұсынатын мердігермен келісім шартады. Малшы бағанамен шашу мөлшерін анықтайды: қойдың артқы жағы шарықталатындығы әлдеқашан белгілі, ал ауа райы, жүннің ұзындығы, жүндегі тұқымның немесе басқа да қоспалардың мөлшері және бағанамен шашудың негізгі себебіне (маса шағудың алдын алу немесе жүннің ластану мүмкіндігін азайту) байланысты бет, құлақ, ішкі жағы мен еркектің жүні де алынып тасталуы мүмкін. Өте жұқа жүнді мерино қойларына көбінесе жеңіл бағана жасалады, ол «Жаңа Англия бағанасы» деп аталады және құнды жүннің азын ғана алып тастайды. Бір немесе аздаған қойларды бағанамен шашу қажет болғанда, малшылар көбінесе қойларды шашу үйіне апарып-әкелмей, пышақ (немесе жалпақ) қайшы немесе портативті электрлі шашу құралдарын пайдаланады.
Crutching is generally carried out in shearing sheds, using shearers and the same tools as for shearing the entire fleece, as crutching is simply shearing only a portion of the animal. Blade shears may be used, especially where an individual sheep is particularly dirty, or flystruck. Generally, whole flocks are treated together. A mechanical shearing handpiece is used, and the graziers sit the sheep between their legs and shear the required portion of the sheep, leaving the main fleece to continue growing. There are also many varieties of crutching cradles which allow the sheep to be crutched with less physical strain to the operator. For small flocks, a grazier might do the work single handedly. For large flocks and stud sheep, graziers will hire shearers, or use a contractor who provides professional shearing teams to do the required work. The grazier would decide on the extent of crutching: the rear of the sheep is almost always shorn, whereas wool around the face, ears, underside and pizzle may also be removed depending on the circumstances such as the weather, length of fleece, and amount of seed or other impurities present in the fleece and the underlying reason for crutching (preventive of fly strike, or to reduce the likelihood of stain in the fleece wool). Super fine wool Merino flocks are often given a light crutch, known as a New England crutch that removes less of the valuable fleece. When a single or small number of sheep need crutching, graziers will often work in the paddock using dagging (or blade) shears or portable powered shearing gear instead of driving the sheep into the shearing shed and back.
Қатысушы рәсімдер
Қойдың құйрығын кесу (алып тастау) қой үшін таяқтап жұмыс істегендей пайдалы. Бұл процедура жүнді таза ұстауға қажетті күтімді азайтуы мүмкін, бірақ жоғарыда айтылған себептерге байланысты үнемі таяқтап жұмыс істеу қажет болуы мүмкін. Таяқтап жұмыс істеу – мулезингтен өзгеше, онда қыртысты терінің бір бөлігі алынып тасталады, бірақ олар тығыз байланысты, себебі мулезинг жасалған қойларға таяқтап жұмыс істеу әлдеқайда аз қажет. Несеп пен нәжіспен көбінесе ластанатын, және жасыл жем беру, жемді жылдам өзгерту немесе ішкі паразиттер сияқты мәселелерге байланысты ерекше лас деп есептелетін артық жүн бұл.
Docking (removing) sheep's tails has much the same benefits for the sheep as crutching. While this procedure may reduce the care needed to keep wool clean, regular crutching may still required for the reasons outlined above. Crutching is different to mulesing where part of the wrinkled skin is removed, although they are closely related in that mulesed sheep require much less crutching. It is the excess wool which gets most soiled from urination and faeces, and which can be perceived to be particularly dirty due to green feeding, rapid changes in feed, or from problems such as internal parasites.