Кіріспе

АҚШ Конституциялық құқықтарының штаттарға және олардың жергілікті басқару органдарына қолданылуы

АҚШ конституциялық құқығында, енгізу (incorporation) – бұл доктрина, оның арқасында Құқықтар туралы заңның бөліктері штаттарға қолданылатын болды. Құқықтар туралы заң ратификацияланған кезде, соттар оның қорғауы тек федералды үкіметтің әрекеттеріне ғана қатысты екенін және Құқықтар туралы заң штаттық және жергілікті басқару органдарының өкілеттігін шектемейтінін анықтады. Алайда, 1865 жылы құлдықты жоюды жариялаған Он үшінші түзетуден басталган Азамат соғысынан кейінгі кезеңде басқа түзетулерді енгізуге мүмкіндік туды, осы арқылы уақыт өте келе штаттар мен азаматтарға көбірек құқықтар берілді. Бірте-бірте, Құқықтар туралы заңның әртүрлі бөліктері 1868 жылғы Он төртінші түзетудің Әділ сот процесі туралы бабы арқылы штаттық және жергілікті басқару органдарына енгізіліп, қолданыла бастады. Он төртінші түзетуді ратификациялауға және енгізу доктринасын дамытуға дейін, 1833 жылы Жоғарғы Сот Баррон мен Балтимор ісінде Құқықтар туралы заңның тек федералды үкіметке, бірақ ешқандай штаттық үкіметке қолданылмайтынын шешті. Он төртінші түзетуді ратификациялағаннан кейін де бірнеше жыл өткен соң, Жоғарғы Сот АҚШ-тағы Крюикшанкқа қарсы істе (1876) Бірінші және Екінші түзетулер штаттық үкіметтерге қолданылмайтынын мәлімдеді. Алайда, 1920 жылдары Жоғарғы Соттың бірқатар шешімдері Он төртінші түзетутің Құқықтар туралы заңның көп бөлігін "енгізгенін" түсіндірді, осылайша бұл бөліктер алғаш рет штаттық үкіметтерге қарсы қолданылатын болды.

Өмірбаян

АҚШ-тың Құқықтар туралы заңы – АҚШ Конституциясының алғашқы он түзетуі. 1787–88 жылдардағы АҚШ Конституциясын ратификациялау үшін болған, көбінесе қақтығысқа толы шайқастан кейін ұсынылған және Антифедералистердің көтерген наразылықтарын шешу мақсатында жасалған Құқықтар туралы заңның түзетулері Конституцияға жеке бостандықтар мен құқықтардың нақты кепілдіктерін, сот және басқа да іс-шараларда үкімет билігінің айқын шектеулерін, сондай-ақ Конституциямен Конгреске тікелей берілмеген барлық биліктер штаттарға немесе халыққа тиесілі екенін нақты көрсетеді. Осы түзетулерде қамтылған ұғымдар Вирджинияның Құқықтар декларациясы және 1689 жылғы Англияның Құқықтар туралы заңы, сондай-ақ 1215 жылғы Магна Карто сияқты алдыңғы құжаттардағы ұғымдарға негізделген. Джеймс Мэдисон ұсынған түзетулерге Құқықтар туралы заңның кейбір ережелерін штаттарға тарату туралы қағида кіргенімен, ратификацияға жіберілген түзетулер тек федералды үкіметке қатысты болды. 1833 жылғы «Баррон Балтиморға қарсы» ісінде АҚШ Жоғарғы Соты Құқықтар туралы заңның штаттық үкіметтерге қолданылмайтынын мәлімдеді; мұндай қорғауды әр штаттың конституциясы қамтамасыз етеді. Азамат соғысынан кейін Конгресс пен штаттар он төртінші түзетутің қабылдануын ратификациялады, ол тиісті процестің және артықшылықтар мен иммунитеттердің қағидаларын қамтиды. Бесінші түзетуде тиісті процесс туралы қағида болғанымен, он төртінші түзетудегі тиісті процесс туралы қағида бесінші түзетуден өзгешелік етеді, себебі ол тікелей штаттарға қолданылады. Конституцияның IV бабындағы артықшылықтар мен иммунитеттер туралы қағидадан айырмашылығы, артықшылықтар мен иммунитеттер туралы қағида да штаттарға тікелей қатысты. 1873 жылғы «Slaughter House Cases» ісінде Жоғарғы Сот Артықшылықтар мен иммунитеттер туралы қағиданың жеке тұлғаларды штаттық биліктің әрекеттерінен қорғау үшін жасалмағанын шешті. 1908 жылғы «Twining v. New Jersey» ісінде Жоғарғы Сот тиісті процесс туралы қағида Құқықтар туралы заңның кейбір ережелерін қамтуы мүмкін екенін мойындады, бірақ Артықшылықтар мен иммунитеттер туралы қағида бойынша кез келген қосымшаны қабылдаудан бас тартты.

Құрастыру

Доктрина инкорпорации берет начало либо в деле Chicago, Burlington and Quincy Railroad v. City of Chicago (1897), где Верховный суд, казалось, требовал определенной формы справедливой компенсации за имущество, изъятое государственными или местными властями (хотя на тот момент существовал государственный закон, предусматривающий ту же гарантию), либо, что более распространено, в деле Gitlow v. New York (1925), где Суд прямо установил, что штаты обязаны защищать свободу слова. С тех пор Суд последовательно инкорпорировал большинство значимых положений Билля о правах. Положения, которые Верховный суд либо отказался инкорпорировать, либо вопрос об инкорпорации которых еще не был рассмотрен, включают право на обвинительный акт от большого жюри, закрепленное в Пятой поправке, и право на судебное разбирательство с участием присяжных в гражданских делах, закрепленное в Седьмой поправке. Инкорпорация применяется как процессуально, так и субстантивно к гарантиям штатов. Таким образом, процессуально только присяжные могут признать подсудимого виновным в тяжком преступлении, поскольку право на судебное разбирательство с участием присяжных, закрепленное в Шестой поправке, было инкорпорировано в отношении штатов; субстантивно, например, штаты должны признавать запрет Первой поправки на установление государственной религии, независимо от того, предлагают ли законы и конституции штатов такой запрет. Верховный суд отказался применять новые процессуальные конституционные права ретроспективно в отношении штатов в уголовных делах в деле Teague v. Lane. Джон Бингем, главный разработчик Четырнадцатой поправки, выступал за то, чтобы Четырнадцатая поправка распространила первые восемь поправок Билля о правах на штаты. Верховный суд США впоследствии отказался толковать ее таким образом, несмотря на несогласие судьи Верховного суда Хьюго Блэка в деле Adamson v. California (1947), который утверждал, что намерение разработчиков должно определять толкование Четырнадцатой поправки Судом (он включил обширное приложение, в котором широко цитировал показания Бингема в Конгрессе). Хотя Суд в деле Adamson отказался принять толкование Блэка, в течение следующих двадцати пяти лет Суд применял доктрину избирательной инкорпорации, которая успешно распространила на штаты почти все защиты, содержащиеся в Билле о правах, а также другие, не перечисленные права. Таким образом, Билль о правах устанавливает юридические ограничения на полномочия правительств и действует как гарантия против доминирования большинства/меньшинства, обеспечивая глубокую юридическую защиту различных гражданских свобод и основных прав. Например, Верховный суд в деле West Virginia State Board of Education v. Barnette (1943) заключил, что основатели намеревались вывести некоторые права из-под досягаемости большинства, гарантируя, что некоторые свободы переживут политическое большинство. Как отметил Суд, идея Билля о правах заключалась в том, чтобы "вывести определенные вопросы из сферы политических споров, поместить их вне досягаемости большинства и должностных лиц и установить их в качестве правовых принципов, подлежащих применению судами". 14-я поправка значительно расширила защиту гражданских прав и упоминается в большем количестве судебных разбирательств, чем любая другая поправка к Конституции США. Альтернативная школа мысли, поддерживаемая судьями Хьюго Блэком и Уильямом О. Дугласом, поддерживала инкорпорацию конкретных прав, но настаивала на инкорпорации всех конкретных прав, а не только некоторых из них. Блэк выступал за так называемую механическую инкорпорацию, или полную инкорпорацию, поправок с 1 по 8 Билля о правах. Блэк считал, что Четырнадцатая поправка требует от штатов уважать все перечисленные права, изложенные в первых восьми поправках, но он не хотел, чтобы эта доктрина была расширена на другие, не перечисленные "основные права", которые могут быть основаны на Девятой поправке. Десятая поправка также была исключена из полной инкорпорации, поскольку она уже явно касалась полномочий штатов. Эта точка зрения была вновь выражена Блэком в его отдельном мнении в деле Duncan v. Louisiana, где он ссылался на положение о привилегиях и иммунитетах Четырнадцатой поправки: "'Ни один штат не должен издавать или применять какой-либо закон, который ущемляет привилегии или иммунитеты граждан Соединенных Штатов', на мой взгляд, является весьма разумным способом выражения идеи о том, что отныне Билль о правах будет применяться к штатам".

Тиісті процестерді түсіндіру

Алайда, судья Феликс Франкфуртер инкорпорация процесінің кезең-кезеңмен жүзеге асуы керек деп ойлады және федералды соттар Құқықтар туралы Биллдің тек осы бөлімдерін ғана қолдануы тиіс, олардың шектелуі "адамның санасын дүрсілтіп" жіберердей болса, ол Рочинге қарсы Калифорния (1952) ісінде айтқандай. Мұндай таңдамалы инкорпорация тәсілі судья Мудидің "Твинингке қарсы Нью-Джерси" (1908) ісінде жазған пікіріне сәйкес келді: "Мемлекеттік билікке қарсы алғашқы сегіз түзетуде қорғалған жеке құқықтардың кейбіреуі де мемлекеттік биліктен қорғалуы мүмкін, себебі оларды жоққа шығару заңмен қорғалған сот процесін жоққа шығару болар еді. Егер бұл осылай болса, онда бұл құқықтар алғашқы сегіз түзетуде тізілгендіктен емес, олардың мәні заңмен қорғалған сот процесінің түсінігіне кіретіндіктен болады". Осылайша, заңмен қорғалған сот процесіне қатысты тәсіл құқықты Құқықтар туралы Биллде тізілгендіктен емес, тек заңмен қорғалған сот процесінің анықтамасы талап ететіндіктен ғана инкорпорацияланған деп санайды, ал бұл анықтама уақыт өте келе өзгеруі мүмкін. Мысалы, Мудидің "Твининг" ісіндегі шешімі бойынша, 5-ші түзетудегі өзін-өзі айыптаудан қорғану құқығы заңмен қорғалған сот процесінің мәніне енбейді және сондықтан штаттарға қолданылмайды, бірақ "Малойге қарсы Хоган" (1964) ісінде бұл шешім күшін жойды. Сол сияқты, судья Кардозо "Palko v. Connecticut" (1937) ісінде екі рет сотқа тартуға қарсы құқық заңмен қорғалған сот процесіне тән емес екенін және сондықтан штаттарға қолданылмайтынын мәлімдеді, бірақ бұл "Бентонға қарсы Мэриленд" (1969) ісінде жоққа шығарылды. Франкфуртердің кезең-кезеңмен даму тәсілі жеңіске жетті, бірақ соңғы нәтиже судья Блэк қолдаған нәрсеге өте жақын, төменде көрсетілген ерекшеліктерді ескере отырып.

Артықшылықтар мен иммунитеттер бойынша қосылу

Кейбіреулер, Құқықтар туралы заңға енгізу үшін, Тиісті процестің ережесіне қарағанда, Артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ереже дұрыс негіз болатынын ұсынды. Көптеген жағдайларда "Қырғын үйлер ісі" Артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ережені "әлсіретті" және осылайша штаттарға қарсы Құқықтар туралы заңды қолдануға кедергі келтірді. Алайда, Адамсонға қарсы Калифорния ісіндегі судья Хьюго Блэк, Қырғын үйлер ісінде Конституцияда тікелей көрсетілген ешқандай құқық қарастырылмағанын көрсетті: "Қырғын үйлер ісінде қаралып отырған штаттық заң тек монополияға рұқсат беруіне байланысты дау тудырды, ал шағымданушының адвокаты "монополияға қарсы тікелей конституциялық ереже жоқ" екенін мойындады. Аргумент Құқықтар туралы заңның нақты ережелерін пайдаланбады, бірақ штаттық монополиялық заң "адамның табиғи құқығын" – кәсіппен айналысу және өзінің кәсібін немесе мамандығын істеу құқығын бұзады деп мәлімдеді. Осылайша, Блэктің пікірінше, Қырғын үйлер ісі Артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ереже арқылы штаттарға қарсы Құқықтар туралы заңды енгізуге кедергі жасамауы керек. Кейбір ғалымдар одан да әрі барып, Қырғын үйлер ісі штаттарға қарсы Құқықтар туралы заңды енгізуді қолдады деп санайды. Сот судьясы Миллердің Қырғын үйлер ісіндегі пікірінде "бейбіт жиналу және шағымдану үшін үкіметке жүгіну құқығы – Федералдық Конституциямен кепілдендірілген азаматтардың құқығы" екені айтылды, бірақ контексте Миллер тек федералдық үкіметке шағымдану үшін жиналатын жиналыстарды ғана білдірген болуы мүмкін. 2010 жылғы Макдональдқа қарсы Чикаго ісінде Жоғарғы Сот Екінші түзетуді Тиісті процестің ережесі арқылы енгізілгенін жариялады. Алайда, көпшіліктің бесінші судьясы Томас Тиісті процеске сын айтып, оның орнына Артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ереже арқылы бірдей енгізілгенін мәлімдеді. Басқа ешбір судья оның негізін сұраққа түсірмеді. Бұл кейбір адамдармен "Артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ережелердің қайта жаңғыруы" ретінде қарастырылады, бірақ бұл іс бойынша көпшілік пікір емес, келісетін пікір болғандықтан, төменгі соттар үшін міндетті прецедент емес; бұл тек Жоғарғы Сот тиісті сұрақ туғанда Қырғын үйлер ісін қайта қарастыруға және ақыры кері қайтаруға бейім болуы мүмкін екенін көрсетеді. 2019 жылғы Тимбсқа қарсы Индиана ісінде Жоғарғы Сот Макдональдқа сілтеме жасап, Сегізінші түзетудегі артық айыппұлдар туралы ережені Тиісті процестің ережесі арқылы енгізілгенін шешті. Судья Томас бұл пікірге қосылмады; жеке пікірінде ол Артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ереже арқылы сол енгізілгенін мәлімдеді. Судья Горсуч аралық позицияны қабылдады. Ол Соттың пікіріне қосылды, бірақ Артықшылықтар мен иммунитеттер туралы ереже енгізу үшін жақсы құрал болуы мүмкін екенін мойындаған қысқаша келісім жазды, бірақ ақырында істің өзінде енгізудің қай ережеден туындағаны туралы мәселе шешілмеді.

Артықшылықтар мен иммунитеттер әдісінің ықтимал салдары

Тимбс шешімінде Томас судьясының Артықшылықтар немесе Иммунитеттер ережесі арқылы қосып алуды (инкорпорациялауды) қалау себептерінің бірі – соттың Тиісті процеске қатысты ереже бойынша қандай құқықтардың "негізгі" екенін дәйекті түрде немесе дұрыс анықтамағаны деп есептегені еді. Томас пікірінше, Артықшылықтар немесе Иммунитеттер арқылы қосып алу сотқа бұрынғы шешімдерде қателікпен негізгі деп танылған құқықтарды қосып алудан шығарып тастауға мүмкіндік берер еді.

Ерекше өзгерістер

Бірінші түзетудің көптеген қағидалары 1930 және 1940 жылдары штаттарға қолданылды, бірақ қылмыстық қудалауға ұшыраған адамдарға берілген процедуралық кепілдіктердің көп бөлігі 1960 жылдардағы Уоррен соты, қылмыс тақыбында айыпталушылардың құқықтарына көңіл бөлгенімен белгілі болғанша, штаттардың стандарттарын федералдық талаптармен үйлестіргенге дейін штаттарға қарсы күшіне енбеді. Төмендегі тізімде Жоғарғы Соттың Құқықтар Жарғысында (Bill of Rights) қамтылған құқықтарды енгізген істері түзетулер мен жекелеген тармақтар бойынша келтірілген. (Тоғызыншы түзету тізімде келтірілмейді; оның мәтіні ол "өздігінен құқықтардың көзі емес екенін, Конституцияны қалай түсіну керектігі туралы ереже ғана екенін" көрсетеді. Оныншы түзету де тізімде жоқ; оның мәтіні бойынша, ол штаттар мен халыққа билік беруді қамтиды).

Кері кіріктіру

Құрастыруға ұқсас құқықтық ұғым – кері инкорпорация. Құрастыру, құқықтардың биллі (Bill of Rights) мемлекеттерге он төртінші түзетудің Тең қорғау және Тиісті процеске қатысты ережелері арқылы қолданылуын қамтамасыз етеді, ал федералдық үкіметтің заңдарында заң алдындағы теңдік Бесінші түзетудің Тиісті процеске қатысты ережесімен қамтамасыз етіледі. Мысалы, «Браун білім беру кеңесіне қарсы» ісімен бірге қарастырылған «Боллингке қарсы Шарп» ісінде Вашингтон федералдық анклав болғанына қарамастан, Колумбия округінің мектептері біріктірілді. Сол сияқты, «Адаренд Конструкторс, Инк. Пенаға қарсы» ісінде федералдық үкіметтің артықшылықты іс-қимыл бағдарламасы тең қорғауға негізделген қатаң тексеруге алынды.