Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресей мемлекет қайраткері және дипломаты (1645–1729)
Russian statesman and diplomat (1645–1729)
Пётр Андреевич Толстой граф (Граф Пётр Андреевич Толстой; 1645–1729) – Ұлы Петр тұсында және одан кейін танымал болған Ресей мемлекет қайраткері және дипломаты. Ол Толстой графтарының барлығының, соның ішінде жазушы Лео Толстойдың (9 қыркүйек [ескі стиль бойынша 28 тамыз], 1828 – 20 қараша [ескі стиль бойынша 7 қараша], 1910) және жазушы Алексей Толстойдың атасы болды. Оның әйелі Соломонида Тимофеевна Дубровская 1660 жылы туған, 1722 жылы қайтыс болды; олардың екі ұлы болды – Иван (1685 жылы туған) және Петр (1680 жылы туған). Екеуі де оның өлімінен бір жыл бұрын осы жер аударылуда қайтыс болды. Дегенмен, оның көптеген немерелері қалды: 1760 жылы Ұлы Петрдің қызы Елизавета олардың отбасын қайта шақырды және барлық құрметтері мен жерлері қайтарылды.
Count Pyotr Andreyevich Tolstoy (Граф Пётр Андреевич Толстой; 1645–1729) was a Russian statesman and diplomat, prominent during and after the reign of Peter the Great. He was the ancestor of all the Counts Tolstoy, including the novelist Leo Tolstoy (September 9 [O. S. August 28], 1828 – November 20 [O. S. November 7], 1910) and Alexei Tolstoy the writer. His wife was Solomonida Timofeevna Dubrovskaya born 1660 and died 1722; he had two sons with her, Ivan (born 1685) and Peter (born 1680). Both his sons died in exile with him the year before his own death. He was, however, survived by many grandchildren: the family was recalled by the Empress Elizabeth, daughter of Peter the Great in 1760, and had all honors and land restored.
Өмірбаян
Кейбір тарихшылар Пётр Толстойды "олконичий" деп есептейді, ал басқалары оны "бояр" тегінен шыққан деп санайды. 1682 жылы ол баласыз патша Федор III Алексеевичтің сарайында камерагер болып қызмет етті. Милославскийлер әулетімен туыстығы болғандықтан, ол 1657 жылдың 17 қыркүйегінде (жаңа стиль бойынша 27 қыркүйекте) дүниеге келген, 1682–1689 жылдары Ресейдің регенті болған, 1704 жылдың 3 шілдесінде (жаңа стиль бойынша 14 шілдеде) қайтыс болған, Федор III-нің толыққанды қарындасы және Ресей патшасы Алексей I-нің бірінші әйелі Мария Милославскаядан туған үшінші қызы – царевна София Алексеевнаның ықпалын дұрыс бағаламады. Осыдан ол Софияның ең белсенді қолдаушыларының біріне айналды, бірақ соңғы құлдырауға дейін қарсы тарапқа қосылып үлкерді. Петр – Ресей патшасы Алексей I-нің екінші некесінен (Наталья Кирилловна Нарышкинамен) туған жалғыз ұлы, демек, баласыз патша Федор III және Софияның кіші жарты ағасы болды. Ұзақ уақыт бойы Петр соңғы қолдаушысынан қашықтап жүрді. Алайда, 1697 жылы Толстой итальян тілін және кеме жасауды үйрену үшін Венецияға баруға ниет білдірді, ал Петр орта жастағы мәскеулік ақсүйектің мұндай ұсынысындағы сыпайы мақтаныстың күшін сезініп, оған қарсы тұра алмады.
Some historians assume Pyotr Tolstoy to have been an "okolnichy", while others consider he came from a "boyar" background. He served in 1682 as Chamberlain at the court of childless Tsar Feodor III Alekseevich, Tsar 1676–1682. On account of his family relationship with the Miloslavsky family, he miscalculated the strength of the tsarevna Sophia Alekseyevna, (September 17 [N. S. September 27], 1657 – regent of Russia (1682–1689) – July 3 [N. S. July 14], 1704), full sister of Feodor III and third daughter, also, of Tsar Alexei I of Russia by his first wife, Maria Miloslavskaya and became one of her most energetic supporters, but contrived to join the other, and winning, side just before the final catastrophe. Peter was the only son of Tsar Alexei I of Russia's second marriage (to Nataliya Kyrillovna Naryshkina), and therefore, was the younger half brother of childless Tsar Feodor III and of Sophia, temporary regent of Russia. For a long time Peter kept his latest supporter at arm's length. However, in 1697, Tolstoy volunteered to go to Venice to learn Italian and ship building, and Peter could not resist the subtle flattery implied in such a proposal from a middle aged Muscovite noble.
Мансап
1701 жылдың қарашасында Толстой Осман империясындағы тұңғыш ресми аккредиттелген Ресей елшісі болып тағайындалды, ол «Жоғарғы қақпа» деп белгілі болды, және бұл қиын рөлде ол ең талапкерлердің сенімін толық ақтады. Полтава шайқасынан бұрын Толстой түріктердің шведтерге көмектесуіне кедергі келтіруде үлкен қиындықтарға тап болды. Карл XII Түркияға қашқанда, Толстой оны дереу қайтаруды талап етті. Бұл дипломатиялық қате түріктерді одан әрі ашуландырды, және 1710 жылдың 10 қазанында Толстой Жеті мұнараға қамалды, бұл Ресейге қарсы соғыс жариялаумен тең болды. 1714 жылы бостандыққа шыққаннан кейін ол Ресейге оралып, сенатор болып тағайындалды және өзін Александр Меншиковпен, қуаты шексіз сүйіктісімен тығыз байланыста ұстады. 1717 жылы Толстой Петрдің билігі кезінде Неапольге сәтті сапар жасап, бақытсыз tsarevich Алексей Петровичті (28 ақпан 1690 жылы – әкесінің тілегімен Ресей Думасының жүз жиырма алты мүшесі өлім жазасын бекіткен, 7 шілде 1718 жылы жиырма сегіз жасында қайтыс болды), патша Петр I-нің ұлын, оны тірідей іздеп тапқан деуге болады, елге әкелді. Осы үшін Толстой орыс халқының көп бөлігінің жеккөрінісіне ұшырады, бірақ патша Петр I оны баға жетпес қызмет деп санап, Толстойды құрмет пен байлыққа бөледі, сондай-ақ оны Құпия канцелярияның, яки ресми азаптау палатасының басшысы етіп тағайындады, бұл қызметке сексенге жудап қалған Толстой табиғатынан өте лайықты болды, өйткені ол Монс ісін (1724) шешуде көрсеткен қажырлылығынан көрініп тұрды. Ол Александр Меншиковқа 1725 жылы Петр қайтыс болғаннан кейін Екатерина I-ні (1727 жылы екі жылдан кейін қайтыс болды) таққа отыруына көмектесті, ал жаңа билеуші оны граф титулына ие етіп, жаңадан құрылған Жоғарғы құпия кеңестің алты мүшесінің біріне қосты. Толстой Петр I-нің немересі, tsarevich Алексейдің ұлы, Петр II-нің ұлы князь болуының өзінің мансабына соққы боларына және бүкіл отбасына қауіп төндіретініне жақсы түсінді. Жоғарыда аталған Петр II Алексеевич – 28 жасында қаза тапқан Алексей Петрович «Романовтың» ұлы, 25 жасында Австрия императоры Карл VI-ның қарындасы, неміс ханшайымы Шарлотта Кристинаның жесірі болған. Ресейдің Петр I-нің немересі Петр II он екі жасында үш жыл Ресейдің патшасы болды және он бес жасында қайтыс болды. Сондықтан Екатерина I-нің өмірінің соңғы күндері Меншиков Петрді қолдағанда, Толстой Екатеринаның екінші қызы, tsarevna Елизаветаның таққа отыруын қолдайтын өз партиясын құруға тырысты. Бірақ Меншиков өзінің ескі әріптесінен гөрі күштірек және шапшаң болды. Екатерина I қайтыс болған күні (1727 жылдың 11 мамырында) Толстой, енді сексен екінші жасында, Ақ теңіздегі Соловецкий монастырына жер аударылды, онда ол екі жылдан кейін қайтыс болды. Пётр Толстой 1697–1698 жылдары Батыс Еуропаны аралап жүргенде, оған әсер еткен ойларының эскизін және Қара теңіздің егжей-тегжейлі сипаттамасын жазған.
In November 1701, Tolstoy was appointed the first regularly accredited Russian ambassador to the Ottoman Empire, known as The Sublime Porte, and in this demanding role, he more than justified the confidence of the most exacting of masters. Even before Poltava, Tolstoy had the greatest difficulty in preventing the Turks from aiding the Swedes. When Charles XII took refuge on Turkish soil, Tolstoy instantly demanded his extradition. This diplomatic blunder only irritated the already alarmed Turks, and on 10 October 1710, Tolstoy was thrown into the Seven Towers, a proceeding tantamount to a declaration of war against Russia. On his release, in 1714, he returned to Russia, was created a senator, and closely associated himself with the omnipotent favourite, Aleksandr Menshikov. In 1717, his position during Peter's reign was secured once and for all by his successful mission to Naples to bring back the unfortunate tsarevich Alexei Petrovich, (28 February 1690 – by death penalty authorised by one hundred twenty six members of the equivalent of the Russian Duma following the wishes of his father, 7 July 1718, aged twenty eight), the son of Tsar Peter I whom he may be said to have literally hunted to death. For this, Tolstoy earned the undying hatred of the majority of the Russian people; but Tsar Peter I naturally regarded it as an inestimable service and loaded Tolstoy with honours and riches, appointing him, moreover, the head of the Secret Chancellery, or official torture chamber, a post for which Tolstoy, nearly eighty years old by then, was by nature eminently fitted, as his vigorous prosecution of the Mons Affair (1724) made clear. He materially assisted Aleksandr Menshikov to raise the empress consort, to become Catherine I, (deceased less than two years later in 1727), to the throne on the decease of Peter in 1725, and the new sovereign made him a count and one of the six members of the newly instituted Supreme Privy Council (Верховный тайный совет). Tolstoy was well aware that the elevation of the grand duke Peter II, son of the tsarevich Alexei, grandson of Piotr I would put an end to his own career and endanger his whole family. Tsar Peter II Alexeyvich, here above, was the son of tsarevich Alexei Petrovich "Romanov", executed at age twenty eight, the widower at twenty five of German Princess Charlotte Christine, sister in law of Emperor Charles VI of Austria. Peter II, grandson of Peter I of Russia, was Tsar of Russia aged twelve, for three years, and died aged fifteen. Therefore, when Menshikov, during the last days of Catherine I, declared in favour of Peter, Tolstoy endeavoured to form a party of his own whose object it was to promote the accession of Catherine's second daughter, the tsarevna Elizabeth. But Menshikov was too strong and too quick for his ancient colleague. On the very day of Empress Catherine I's death (11 May 1727), Tolstoy, now in his eighty second year, was banished to the Solovetsky Monastery in the White Sea, where he died two years later. Pyotr Tolstoy is the author of a sketch of the impressions made upon him by Western Europe during his tour in the years 1697–1698 and also of a detailed description of the Black Sea.
Ұрпақтар
Толстой тегін алып жүрген барлық кейінгі ақсүйек отбасылары Пётр Андреевичті өз арғы тегі ретінде көрсетпейді. Дегенмен, оның тікелей ұрпақтары, әсіресе еркек желісінен, барлық танымал Толстой жазушыларын кездестіреміз, олардың ішінде Лев Толстой, Алексей Константинович Толстой және Алексей Николаевич Толстой (екісінің де белгілі ұрпақтары бар). Пётр Андреевичтен білім және ішкі істер министрі Дмитрий Толстой секілді көптеген мемлекеттік қайраткерлер мен әскерилер тараған. Оның басқа да танымал ұрпақтарына орыс философиясының негізін қалаушы Петр Чадаев және Владимир Одоевский сияқты әдебиет өкілдері кіреді.
Not all the later family lineages of nobility bearing the last name of Tolstoy list Pyotr Andreyevich as their ancestor. However, it is among his direct descendants in the male line where we find all the known Tolstoy writers, among them Leo Tolstoy, Aleksey Konstantinovich Tolstoy, and Aleksey Nikolayevich Tolstoy (the former and the latter having notable descendants as well). There were a number of statesmen and soldiers descending from Pyotr Andreyevich, as Education and Interior Minister Dmitry Tolstoy. His other notable descendants were such literati as the pioneering Russian philosopher Pyotr Chaadayev and Vladimir Odoyevsky.