Кіріспе

Mariama Bâ кітабы. "So Long a Letter" – сенегалдық жазушы Мариама Баның француз тілінде жазған жартылай автобиографиялық, хаттар түріндегі романы. Бұл оның тұңғыш романы болды. Романның тақырыбы – Батыс Африка қоғамындағы әйелдердің жағдайы. Романның басында Раматулай Фолл өмір бойы достасқан Айсату Баға хат жаза бастайды. Хат жазу себебі – Раматулайдың күйеуінен айырылуы. Ол досына күйеуінің қазасы туралы толық мәлімет бергенде, өміріндегі маңызды оқиғаларды еске алады. Бұл роман әдебиет сабақтарында, әсіресе постколониалдық Африкадағы әйелдердің рөліне арналған курстарда жиі қолданылады. 1980 жылы Африкадағы алғашқы Noma Publishing Award сыйлығына ие болды. Автор және профессор Узома Эсонванне бұл кітапты отаршылдыққа қарсы күрес ретінде қарастырды, сонымен қатар отаршылдық саясатты да мойындады. Раматулай кейіпкерінің көп әйел алудың кері жақтары туралы ой-пікірлерін білдіруі Эсонваннеге гендерлік қатынастардың осы жаңа дәуірдегі рөлі туралы сұрақ тудырды. Жазушы және Йель университетінің профессоры Кристофер Л. Миллер Баның "So Long a Letter" романын күнделік сияқты көріп, жазылған хатқа жауап келмегенін атап өтті. Әдебиеттанушы Абиола Иреле бұл туындыны «африкалық көркем әдебиетте әйелдердің жағдайының ең терең сезіммен суреттелгені» деп бағалады.

Қабылдау

Хатты батыс жарты шарында әйелдердің тығыз байланыстары оларға қалай әсер ететінін зерттеу үшін пайдаланды. Раматулай мен Айсатудың достығы оларға әлеуметтік нормалардан арылуға көмектесті, нәтижесінде олар еркек көмегінсіз әлеуметтік және саяси құрметке ие болды. Сондай-ақ, хат әйелдердің көп әйел алуға қатысты пікірлерін түсінуге мүмкіндік берді. Сенегалдағы кейбір әйелдер көп әйел алуды жамандық деп санап, оған қарсы күресті. Айсату күйеуі көп әйел алуға тырысқандықтан оны тастап кетеді, ал Раматулай тағы бір еркекпен үйленуден бас тартады. Автор африка әдебиетін және феминизмді өзінің жеке өмірінен алынған мысалдар арқылы дамытуға қосқан үлесі үшін жоғары бағаланды.

Тақырыптар

"Осылай ұзақ хат" бірнеше тақырыпты қамтиды, соның ішінде 1970-ші жылдардағы Сенегалдағы әйелдердің өмірі, отбасы және қоғамдық өмір, ислам мен көп әйел алу, қайтыс болғандарға арналған рәсімдер. Хаттар Раматулайдың феминистік құндылықтарының (көбінесе француз отаршылдығында алған білімінің нәтижесінде қалыптасқан) және оның діні арасындағы қақтығысты зерттейді, ол көбінесе оны секілді әйелдерге жасалған зұлымдықтарды ақтау үшін пайдаланылады. Дегенмен, Раматулай ер адамдардың әйелдерге жасаған зұлымдықтарын Исламның қасиетті кітаптарын дұрыс түсінбеушілік пен бұрмалаушылықпен байланыстырады, олардың табиғатынан сексистік екенін айтпайды.

Кейіпкерлер

Раматулайе: 30 жыл некеде тұрып, 12 балалы болған сенегалдық жесір әйел, күйеуінің оны психологиялық жағынан тастап кетуі туралы әңгімелейді. Күйеуі екінші рет үйленгеннен кейін Раматулайе Модудан физикалық түрде алыстады, ол төрт жылдан кейін қайтыс болды. Раматулайе Дауда Диенгті қоса, тағы екі неке ұсынысын қабылдамайды. Ол жақсы білімді және университетте сабақ береді. Күйеуі екінші рет үйленгеннен кейін, ол көп жұмыс істеуге мәжбүр болады, себебі күйеуі отбасымен байланысты үзіп, қаржылық қолдауын тоқтатады. Моду: Раматулайе мен Бинетудің күйеуі. Ол жақсы білімді, келбетті және сүйкімді адам еді. Өзімшілдік қалауы үшін ол Бинетуге үйленеді және 12 баласымен, алғашқы әйелі Раматулайемен байланысын үзеді. Кейіннен жүрек ауруынан қайтыс болады. Маудо: Айсатудың бұрынғы күйеуі. Анасы Набудың қысымымен Маудо көп әйел алу дәстүрін ұстанады және өзінің бірінші туысы Набу есімді жас қызға үйленеді. Набумен үйленгеннен кейін Айсату (оның алғашқы әйелі) одан ажырасады. Ол Модудың ұзақ жылдардан бергі досы және дәрігер. Айсату: Раматулайедің ең жақын досы, оған хаттар жолданған. Ол көп әйел алуды қабылдамай, Маудодан ажырасып, оған өзінің әрекеттерін түсіндіретін хат қалдырып, қайтып келмейді. Ол өзін жақсы күтеді және Раматулайеге көлік сатып алады, бұл оның өмірін жеңілдетеді. Оның ажырасуы символдық, себебі ол оған жаңа өмір сыйлайды. Кейін ол төрт ұлымен Сенегалдан кетіп, АҚШ-қа көшіп, жаңа өмір бастайды. Ол жаңа өмір құруда табысқа жетеді. Айсату: Раматулайе мен Модудың қызы, оның есімі оның ең жақын досының құрметіне берілген. Ол Ибрагим Салл есімді жігітпен қарым-қатынасқа түседі, оны "Иба" деп атайды, ол оны жүкті ететін кедей студент. Олар бір-бірін жақсы көретінін және оқу бітіргеннен кейін үйленуді жоспарлайтындарын айтады. Ол әлі де орта мектепте оқитындықтан, Ибаның анасы мектеп бітіргенге дейін балаға қарайды. Ибрагим Салл: Раматулайедің қызы Айсатуды жүкті ететін заң студенті. Ол ұзын бойлы, сыпайы, әдемі киінетін және уақтылы келетін адам. Айсату оның алғашқы және, мүмкін, жалғыз махаббаты дейді. Егер Раматулайе рұқсат берсе, ол Айсатуға үйленеді. Бинету: Дабаның жасындағы жас қыз, "шәкәр әкесімен" (Модумен) үйленеді, себебі оның кедей анасы жоғары өмір сүргісі және әлеуметтік сатыда өрлегісі келді. Бинету жас жұптар мен ересектер арасында ешқашан араласпайтын, сыртқа шығарылған адамға айналады. Дауда Диенг: Модумен үйленбес бұрын Раматулайеге қалыңдық болып ұсынылған, күйеуі қайтыс болғаннан кейін Раматулайеге қайтадан ұсыныс жасайды, бірақ ол бас тартады. Даба: Раматулайе мен Модудың қызы. Ол үйленген және үлкен баласы. Ол әкесінің екінші әйел алуын, әсіресе оның ең жақын достарының біреуін таңдағанын жек көреді. Арам, Ясин және Диенаба: "трио" деп аталады. Олар Раматулайедің қыздары. Олар темекі шегеді, ішімдік ішеді, тойға қатысады және әйелдерге лайық киімнің орнына шалбар киеді. Олар Франциядан азат болғаннан кейінгі жаңа буынды ұсынады. Алиун мен Малик: Раматулайедің көшеде футбол ойнайтын жас ұлдары, себебі олар аулада ойнауға орын жоқ деп санайды. Оларды мотоциклмен келе жатқан адам соқтығыстырып, аналарына өш алу үшін үйлеріне сүйреп әкеледі. Олар Раматулайедің велосипедшіге емес, көшеде ойнағандары үшін балаларға ашуланғанын білгенде көңілі қалады. Бұл Раматулайедің балаларын дұрыс тәрбиелеудегі даналығын көрсетеді. Усман мен Омар: Раматулайедің жас ұлдары. Олар Раматулайедің балаларына әкелік тұлғаның қажеттілігін көрсетеді, себебі олардың кейбірі әлі де кішкентай. Фармата: Раматулайедің көршісі және балалық шағындағы досы. Ол Раматулайедің ісіне араласып, Айсатудың жүктілігін Раматулайеге хабарлайды. Ол "Даналық Рухының" өкілі, бірақ әрқашан жақсы кеңес бере бермейді. Раматулайе мен оның арасында касталық кедергілерге қарамастан достық қарым-қатынас орнайды. Жаклин Диак: Маудо Ба сияқты дәрігер Самба Диактың протестант әйелі. Күйеуінің ашық сатқындығы оны депрессияға түсіреді. Кішкентай Набу: Маудоның анасы Гранде Набу тәрбиелейді. Ол қатаң мұсылмандық дәстүрлер бойынша тәрбиеленеді және акушер болады. Кейіннен ол Маудо Баға екінші әйел болып тұрмысқа шығады. Ол Гранде Набудың немересі және Маудо Баның бірінші туысы. Гранде Набу: Маудо Баның анасы, оған Кішкентай Набуға үйленуге ықпал етеді. Ол Айсатуды ұнатпайды, себебі ол жұмысшы отбасынан шыққан, ал әкесі зергер. Гранде Набу - Сенегалдың патша отбасынан шыққан ханшайым және өте консервативті көзқарастас. Маудо Фалл: Ранатулайе мен Модудың ақылды, өте дарынды ұлы. Ол әрбір сынақтан және емтихандан кейін сыныпта бірінші орынды иеленеді, дей тұрғанмен, Блез Диагне орта мектебіндегі философия пәнінің мұғалімі оның нәтижесінен біраз баллдарды кемітеді, себебі оның сыныптағы ақ нәсілді Жан Клод есімді оқушысынан кем қалмауы үшін.