Кіріспе
Катонның Дистихтері (лат. Catonis Disticha, көбінесе жай ғана Катон деп танылады) – 3 немесе 4 ғасырлардағы белгісіз автордың латын тіліндегі мақал-нақылдар мен әдеп-ахлақ жинағы. Катон латын тілін оқыту үшін орта ғасырлардағы ең көп таралған оқулық болды, ол латын тілінің оқулығы ғана емес, сонымен қатар моральдық бағдарша ретінде бағаланды. Катон 18 ғасырға дейін латын тілін оқыту құралы ретінде қолданылып келді, оны Бенджамин Франклин да пайдаланды. Орта ғасырлардағы ең белгілі кітаптардың бірі болды және көптеген тілдерге аударылды.
Өмірбаян
Катон орта ғасырларда ең танымал латын оқулығы болды, ол тек латын тіліндегі оқулық ретінде ғана емес, сонымен қатар жас студенттер үшін моральдық компас ретінде бағаланды. Ол көптеген тілдерге, оның ішінде ежелгі скандинав тілдеріне аударылды. Джеффри Чосер «Кентерберийлік әңгімелерде» Катонды атап өтті, осы арқылы қазіргі студенттер, латын тілін жетік білмейтін көпшілік, оны алғаш рет осы кітап арқылы танысты. «Катонның дистихтері» көбінесе жай ғана «Катон» деп аталатын. Орта ғасырларда осы еңбектің авторы Үлкен Катон немесе Кіші Катон болған деп есептелді. Егде Катон өзінің «Carmen de Moribus» шығармасына прозалық бөлімдерді қосып жазған деген болжам бар, бірақ бұл кейінірек қосылған материал екені анықталды. Соңында, бұл шығарма 3-ші немесе 4-ші ғасырлардағы аноним автор Дионисий Катонға (сонымен қатар Катункул деп те аталды) жатқызылды, бұл Юлий Цезарь Скалигер (1484–1558) талқылаған қолжазбадағы дәлелдерге негізделген. Аталған қолжазба қазір сақталмаған, бірақ Скалигер оны сенімді деп санаған. 1513 жылы Эразм мәтінді түзетіп, түсіндірмелер қосып, жаңа басылымын жариялады. Кордерий француз тіліне аударма жасап, классикалық авторлар туралы түсініктемелермен толықтырды. Оның еңбегі балаларға арналған, оған қорытынды, өлеңдер және құрылымдық талдау кірді. Шындығында, бұл грамматикалық трактат еді. Кордерийдің еңбегінің бірнеше испан тіліне аудармасы жасалды. 1490 жылғы алғашқы аудармадан бастап 1964 жылға дейін 6 испан тіліне аудармасы тіркелген. Майкл Серветус сарқысы бойынша маман Гонсалес Эчеверрия ISHM-де Серветус шын мәнінде Кордерийдің осы еңбегінің 1543 жылғы анонимді испан тіліне аудармасын жасаған автор екенін жолдады. Ағылшын тіліне де бірнеше аударма жасалды, олардың бірі 1584 жылы Джон Кингстон жасаған аударма. Бенджамин Франклин Бостон латын мектебінде оқыған кезде Катонды оқыған болуы мүмкін. Ол «Жақсы Ричардтың күнтізбесінде» Катонды келтіреді және оның моральдық кеңестеріне соншалықты сенгендіктен, Джеймс Логанның «Cato's Moral Distichs Englished in Couplets» (1735) атты аудармасын басып шығаруға ыңғайсызданыпты, бұл Колониялардағы алғашқы аударма болды. Жаңа Англияның моральдық тұрғыдан таза колонияларында оның қажеттілігі шектеулі болғаны туралы Франклин былай деді: «Егер мен осы дистихтерді жеке пайдама қарағанда, басқалардың игілігі үшін басып шығарғанымды айтсам, бұл екіжүзділік және риякорлық болар еді: және шындығында, мен мұны айта алмаймын; себебі мен осы және көршілес провинциялардың халқының жалпы адалдығы мен ақыл-ойына қатты сенемін, сондықтан жақсы таралым күтемін».
"It would be thought a Piece of Hypocrisy and pharisaical Ostentation in me, if I should say, that I print these Distichs more with a view to the Good of others than my own private Advantage: And indeed I cannot say it; for I confess, I have so great Confidence in the common Virtue and Good Sense of the People of this and the neighboring Provinces, that I expect to sell a very good impression."
Като
"Distich" дегеніміз – екі тармақты ұйқастық, яғни жабық жұптар. Ол төрт кітаптан тұратын, әрқайсысы гекзаметрмен жазылған, нұсқаулықтар жинағы. Катон христиандық емес, бірақ монотеистік болып табылады.
Үлгілер дистихы
2.1. Мүмкіндігінше, тіпті танымайтын адамдарға да көмектесуді естен шығармаңыз. Жақсылықпен дос табу, патшалықтан да құнды. 2.9. Кішкентай дене бітімді кемсітпеңіз; ол күшті кеңес беруге қабілетті болуы мүмкін, болмаса табиғаты оған күш сыйламаса да. 3.2. Егер дұрыс өмір сүрсеңіз, жаман адамдардың сөздеріне алаңдамаңыз, әркімнің не айтқаны біздің ісіміз емес.
He may be strong in counsel (though) nature denies him strength. 3.2. If you live rightly, do not worry about the words of bad people,
It is not our call as to what each person says.