Эрнст Генрих фон Вайцзекер: Немец дипломаты және саяхатшысы

Кіріспе

Герман дипломаты (1882–1951)

Эрнст Генрих Фрайхерр фон Вайцзекер (25 мамыр 1882 – 4 тамыз 1951) – неміс теңіз офицері, дипломат және саясаткер. 1938–1943 жылдары нацистік Германияның Сыртқы істер министрлігінің мемлекеттік хатшысы, ал 1943–1945 жылдары Ватикан елшісі қызметін атқарды. Ол танымал Вайцзекерлер отбасының мүшесі, Германия президенті Рихард фон Вайцзекер мен физик және философ Карл Фридрих фон Вайцзекердің әкесі болды.

Ерте өмір

Вайцзекер 1882 жылы Штутгартта Карл Гюго фон Вайцзекердің отбасында дүниеге келді, ол кейін Вюртемберг корольдігінің президенті (премьер-министрге тең) болды, ал 1897 жылы жеке дворяндыққа көтерілді. Анасы Паула фон Мейбом болды. 1911 жылы ол ескі дворяндықтан шыққан Марианна фон Грейвеницке үйленді. 1916 жылы ол Фрайхерр (барон) атағын алды, себебі оның әкесі мен отбасы мұрагерлік дворяндыққа көтерілді, Вюртемберг монархиясы құлауға екі жылдай уақыт қалғанда.

Теңіз мансабы

1900 жылы Вайцзекер Германия императорлық әскери-теңіз флотына офицер болып қабылданып, негізінен Берлинде қызмет етті. 1916 жылы ол Ютландия шайқасы кезінде Германияның бас флагманында адмирал Рейнхард Шеердің штаб-лейтенанты болып қызмет етті. 1917 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяққы кезеңінде ол Темір крест орденін (екі класта) алды, ал келесі жылы корветтенкапитан (корвет капитаны) шеніне (британдық және американдық лейтенант-коммандер шеніне баламалы) көтерілді. 1918 жылдың тамызынан бастап адмирал Рейнхард Шеер басқаратын Әскери-теңіз штабының құрамында болды. 1919 жылдың маусымынан 1920 жылдың сәуіріне дейін Гаагада әскери-теңіз атташесі қызметін атқарды.

Дипломатиялық мансап

Вейцзекер 1920 жылы Германияның Сыртқы істер қызметіне қабылданды. 1921 жылы Базельдегі консул, 1924 жылы Копенгагендегі кеңесші болып тағайындалды және 1927 жылдан бастап Женевада қызмет етті. 1928 жылы қарусыздандыру бөлімінің басшысы болды, 1931 жылы Ослоға, ал 1933 жылы Бернге елші болып тағайындалды. 1936 жылы Берндегі елші ретінде Вейцзекер Томас Маннның неміс азаматтығынан айырылуына белсенді қатысты. 1937 жылы Сыртқы істер министрлігіндегі Саясат департаментінің директоры, ал келесі жылы – Мемлекеттік хатшы (Staatssekretär) болып тағайындалды, ол Сыртқы істер министрінен кейінгі екінші лауазым еді. 1938 жылы Германияның биліктегі Ұлттық-социалистік Германия жұмысшы партиясына (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei немесе NSDAP) қосылуға шақырылды және ол оған қосылды. Сондай-ақ ол Schutzstaffel (SS) құрамындағы құрметті шенге ие болды. 1938 жылы Вейцзекер Германияның сыртқы саясатында Чехословакияға шабуыл жасауға қарсы болды, себебі бұл Германияның жеңіліп қалуы мүмкін жалпы соғысқа әкелуі мүмкін деп қорқыды. Ол Чехословакияны жою идеясына моральдық қарсылық білдірмеді, тек шабуылдың уақтысына ғана наразылық білдірді. Вейцзекердің неміс оппозициясының мүшелерімен байланыстары болды, бірақ соғыстан кейінгі тергеу кезінде ол ешқашан қарсылық қозғалысының мүшесі болғанын айтпады. Тек сотта барып ғана Вейцзекер нацистік режимді құлату үшін бар күшімен және ниетімен жұмыс істеген, нацизмге қарсы екенін мәлімдеді. Осы екі топтың мақсаттарындағы айырмашылықтар үлкен шиеленіс тудырды. Тарихшы Эккарт Конзе 2010 жылғы сұхбатында: "Гитлерді құлату мүмкін емес еді. Топ үлкен соғыстан және Германия үшін болатын апатты салдардан қашыңқы болғысы келді. Олардың мақсаты диктатордан құтылу емес, оларды дұрыс жолға салу еді" деді. Осыған ұқсас пікірлерді Вейцзекер Монсиньор Джованни Баттиста Монтиниге, кейіннен Папа Павел VI-ға да жеткізді. Ватиканмен байланыста Вейцзекердің жетістіктері әртүрлі болды. Берлинде ол оккупацияланған Польшаға қарсылық білдірген Папаның нотасын қабылдаудан бас тартты. Римді неміс әскері басып алған кезде Вейцзекер еврейлерді депортациялауды тоқтатуға ештеңе істемеді, бірақ жеке адамдарға қуғын-сүргіннен құтылуға көмектесті және Римді одақтастардың бомбалауынан сақтау үшін барлық неміс әскери базаларын босатуға көмектесті. Ол сондай-ақ Сыртқы істер министрлігіне Италиядағы еңбек лагерлеріне еврейлерді жұмысқа алу депортациялауға қарағанда Папаның наразылығын тудырмауы мүмкін екенін кеңес берді. Ричард Дж. Эванстың сөзіне сүйенсек, Вейцзекер Ульрих фон Хасселдің "Соңғы шешім" "шайтанның жоспары" деген пікірін бөлісті. "Берлинге жіберген хаттары мен құжаттарының бәрі жалған болды", - деді оның әріптесі Альбрехт фон Кессел. Осы хаттарда Вейцзекер Папа Пий XII-ні жұмсақ, дипломатиялық, шешімсіз және Германияға жақын деп көрсетуге тырысты, Папаға көмектесу және Италиядағы немісге қарсы сезімдерді болдырмау үшін. Бұл абзацтың мәні күмәнді, себебі ол сенімді екіншілік көздерді пайдаланудың орнына бастапқы құжаттарды контексттен тыс түсіндіруге негізделген. Бастапқы дереккөзді осылай түсіндіретін көзді табу қажет, әйтпесе бұл бөлім алынып тасталуы керек. Қазіргі жағдай бойынша, елшілердің не істей алатыны туралы түсініксіздікке негізделген сияқты. Ватиканның лауазымды тұлғаларымен қарым-қатынаста Вейцзекер Берлиннен алған нұсқауларымен шектелген. Германияның саясатына қарсы наразылық білдірген газеттерге шабуыл жасау – елшінің қашуы мүмкін емес нәрсе. Яғни, бұл түпнұсқалық синтез және осылайша түпнұсқалық зерттеу болып көрінеді. Вейцзекер Ватиканға антикоммунистік ұрандарды ұсынуын жалғастырды, сондай-ақ кеңес-герман бейбітшілігін жеке келісімге келтіруге тырысты. Тардини мұны әскери шешімді алуға бағытталған әрекет деп бағалады. Басқа бірнеше неміс шенеуніктері сияқты Вейцзекер де үкіметтің кейбір бөліктерін сақтап қалуға және Германияның шартсыз капитуляциясын болдырмауға тырысты, бірақ оның күш-жігері "неміс өтпелі үкіметі" мәселесін көтеруге және оның құрамына кіру мүмкіндігін талқылауға жетпеді.

Weizsäcker joined the German Foreign Service in 1920. He was appointed as Consul to Basel in 1921, as Councillor in Copenhagen in 1924 and was stationed in Geneva from 1927. He became head of the department for disarmament in 1928 and was appointed as envoy to Oslo in 1931 and to Bern in 1933. In 1936, as ambassador to Bern, Weizsäcker played a key role in stripping Thomas Mann of his German citizenship. He became Director of the Policy Department at the Foreign Office in 1937 and the following year he was appointed as Staatssekretär ("State Secretary") the second ranking official after the Foreign Minister in the German Foreign Office. He was encouraged by his superior to join the ruling National Socialist German Workers' Party (German: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei or NSDAP), which he did in 1938, and he was also awarded an honorary rank in the Schutzstaffel (SS). In 1938, Weizsäcker was opposed to the general trend in German foreign policy of attacking Czechoslovakia for fear that it might cause a general war that Germany would lose. He had no moral objections to the idea of destroying Czechoslovakia, only the timing of the attack. Weizsäcker had some contacts with members of the German opposition, but during his interrogations after the war, he never claimed to be a member of the resistance. It was only after he was brought to trial that Weizsäcker first claimed to be an anti Nazi working with all his heart and might to overthrow the Nazi regime. The divergent aims between these two factions produced considerable tension. The historian Eckart Conze stated in a 2010 interview: <blockquote>"An overthrow of Hitler was out of the question. The group wanted to avoid a major war and the potential catastrophic consequences for Germany. Their goal wasn't to get rid of the dictator but, as they saw it, to bring him to his senses". Similar representations were repeated by Weizsäcker to Monsignore Giovanni Battista Montini, later Pope Paul VI. Weizsäcker's record at the Vatican was mixed. In Berlin, he had refused to accept a papal note protesting against the treatment of occupied Poland. During the German occupation of Rome, Weizsäcker did almost nothing to stop the deportation of Jews, albeit he helped individuals to avoid persecution, and helped to free Rome from all German military bases in an effort to discourage Allied bombing of the city. He also advised the Foreign Office that drafting Jews for labour camps inside Italy would be less likely to draw a papal protest than deporting them. According to Richard J. Evans, Weizsäcker shared the opinion of Ulrich von Hassell that the Final Solution was a "devilish campaign". "His messages and documents to Berlin were nothing but lies," his coworker Albrecht von Kessel later said. In those messages to Berlin, Weizsäcker purposely painted Pope Pius XII as mild, diplomatic, indecisive and pro German to help the Pope and to avoid anti German sentiment in Italy. The whole paragraph is problematic since it is based on an out of context reading of original documents, rather than using reliable secondary sources. Find a source that interprets the primary source that way, or the passage should be removed. As it stands now, it seems based on misunderstandings of what an ambassador can do. In his dealings with Vatican officials, Weizsäcker would have been constrained by his instructions from Berlin. Attacking newspapers for protesting against German policies is the kind of thing an ambassador would have had difficulty in avoiding. That is to say that it strikes as an original synthesis and thus original research. >
Weizsäcker continued to present the Vatican with anticommunist slogans, and he both threatened a separate Soviet German peace Tardini saw that as a transparent effort to obtain a military solution. Like several other German officials, Weizsäcker attempted to negotiate the survival of some segment of the government and to avoid the unconditional surrender of Germany, but his efforts failed in bringing up the subject of "a German transition government, and the likelihood of his being a member of it".

Соғыстан кейінгі

Соғыс аяқталғаннан кейін Вайцзекер әйелімен бірге Ватикан қаласында Папаның қонағы және дипломатиялық корпустың мүшесі ретінде алғашқыда қалды. Ол 1946 жылға дейін Германияға оралмады. Вайцзекер 1947 жылдың 25 шілдесінде Нюрнбергте тұтқындалып, Берлиндегі Германия Сыртқы істер министрлігінің орналасқан жерімен аталған Вильгельмштрассе ісінде, сондай-ақ Министрліктер ісінде сотталды. Министрліктер ісі – американдық оккупациялық аймақта Нюрнберг әскери трибуналдары жүргізген 12 істің бірі болды. Америка әскери трибуналдары Берлин блокадасы кезінде басталды және Кеңес Одағының қатысуынсыз аяқталды. Вайцзекердің қолдаушылары оның соғыс кезінде нацизмге қарсы күреске белсенді қатысып, Сыртқы істер министрлігінде умерендік саясатты ұстанғанын мәлімдеді. Вайцзекер француз еврейлерін Аушвицке депортациялауға тікелей қатысқандығы айыбы тағылды, бұл адамзатқа қарсы қылмыс саналды. Вайцзекер болашақ Германия Президенті Ричард фон Вайцзекердің көмегімен (Ричард сот кезінде заң студенті болған) қорғаушының көмекшісі ретінде пайдаланып, Аушвиц қандай мақсатта салынғанын білмегенін және еврей тұтқындары шығысқа депортацияланса, қауіпсіздіктері артатынына сенгенін мәлімдеді. 1949 жылы Вайцзекер бейбітшілікке қарсы қылмыстар, соғыс қылмыстары және адамзатқа қарсы қылмыстар жасағаны үшін кінәлі деп танылып, 7 жылға бас бостандығынан айырылды. Уинстон Черчилль оның үкімін "қателік" деп бағалады. Сол жылы бейбітшілікке қарсы қылмыстар бойынша айыпталудан кейін жазасы 5 жылға қысқартылды. 1950 жылдың қазан айында 3 жыл 3 ай қамауда отырғаннан кейін, АҚШ-тың Германиядағы жоғарғы комиссары Джон Дж. МакКлойдың Заңнамалық істер жөніндегі кеңсесі оның ісін қайта қарағаннан кейін Ландсберг түрмесінен мерзімінен бұрын босатылды. Кейін Вайцзекер түрмеде жазған естеліктерін жариялады, онда өзін неміс қарсыласының жақтасы ретінде көрсетті.

After the end of the war, Weizsäcker initially remained in the Vatican City with his wife, as a guest of the Pope and a member of the diplomatic corps. He did not return to Germany until 1946. Weizsäcker was arrested on 25 July 1947 in Nuremberg and was put on trial in the Ministries Trial, also known as the Wilhelmstrasse Trial, after the location of the German Foreign Office in Berlin. The Ministries Trial was one of 12 trials conducted by Nuremberg Military Tribunals in the American occupation zone. The American military tribunals started before and finished during the Berlin blockade confrontation with the Soviets and proceeded without participation of the Soviet Union. Weizsäcker's supporters claimed that he had been closely associated with the anti Nazi resistance and a moderate force at the Foreign Office during the war. Weizsäcker was charged with active cooperation with the deportation of French Jews to Auschwitz, as a crime against humanity. Weizsäcker, with the assistance of his son, the future German President Richard von Weizsäcker, who appeared as his assistant defence counsel (Richard was a law student during the trial), claimed that he had no knowledge of the purpose for which Auschwitz had been designed and believed that Jewish prisoners would face less danger if they were deported to the East. In 1949, Weizsäcker was found guilty of crimes against peace, war crimes, and crimes against humanity, and sentenced to 7 years in prison. Winston Churchill called his sentence a "deadly error". The same year, the sentence was reduced to 5 years, after his conviction for crimes against peace was overturned. In October 1950, after 3 years and 3 months of detention, he obtained an early release from prison in Landsberg after a new examination of his case by the Legislative Affairs Office of the US High Commissioner for Germany, John J. McCloy. Weizsäcker subsequently published his memoirs, written in prison, in which he portrayed himself as a supporter of the German Resistance.

Өлім және мұра

Вайцзекер 1951 жылғы 4 тамызда 69 жасында инсульттан қайтыс болды. 2010 жылы тарихшы Эккарт Конзе сұхбатында Германия Федералдық Сыртқы істер министрлігінің соғыс қылмыстарына қатысы болмағандығы туралы сенімге баға берді: «Бұл аңыз Вайцзекерді қорғаумен айналысқан адамдардан бастау алады. Бұрынғы дипломаттар, мысалы, Эрих және Тео Кордт ағайындары, осы күш-жігерде маңызды рөл атқарды, сондай-ақ Вайцзекер өкілдік еткен дәстүрлі жоғары топтың басқа да мүшелері. Олардың бірі – оның қорғаушысы, Пруссияның мәдениет министрі Карл Генрих Беккердің ұлы Хеллмут Беккер, ал екіншісі – Марион Графин Дёнхофф, Die Zeit газетінде сот процесін өткір сынға алған жас журналист. Олар Вайцзекерді ақтауға қол жеткізсе, ұлттық консервативті, аристократиялық және буржуазиялық жоғарғы топты жаңартатынын жақсы білді».